BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Ölçüm panoları, ölçüm panolarının görevleri, Ölçüm Pano Boyutları, Ölçüm Pano Özellikleri, Ölçüm Pano Malzemeleri, Baralar ve Mesnet İzolatörleri, Akım Trafoları, pano kapağı nasıl topraklanır, 40/5 bakir bara, 630 kva trafoda kaçlık kablo kullanılır, dijital sayacin çalişmasi iç yapisi, ölçüm panosunun görevi nelerdir, elektronik sigorta çeşitleri, gizli menteşe çeşitleri, toroid akım trafosu ana kabloya nasıl bağlanır, x5 sayaç bağlantısı, elektrik komponentleri nasil seçilir, emniyet resimli personel panolar, trafo merkezlerinde yapılan ölçümler, 8 saatlık sayac panosu, akım trafosunun bulunduğu bölme mühür, trafo ag kabloları nasıl seçilir, 6 ohm luk dırencın tukettıgı guc nedir, 2 tane ayni hattan 380 volt nasil alinir, akım sınırlama bobini kvar hesabi nasil yapilır

Ölçüm panoları

DİREK TİPİ TRAFO ÖLÇÜM PANO VE MALZEMELERİ

1.1. Ölçüm Panosu

1.1.1. Ölçüm Panolarının Görevi

Direk tipi trafo merkezlerinde, trafo direğinin yanında bulunan ve tesisin tükettiği elektrik enerjisinin ölçümünün yapıldığı panodur. Ölçme işlemini yapan sayacın bulunmasından dolayı sayaç panosu da denilmektedir. TEDAŞ yönetmeliklerine göre yeni abone olacak direk tipi trafolu sanayi tüketicilerinin ölçüm panosu mutlaka direk yanında olmalıdır. Eski direk tipi trafolu tüketicilerinin de belirli zaman içerisinde sayaç panolarını direk yanında tesis etmeleri istenmektedir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

1.1.2. Ölçüm Pano Boyutları

Ölçüm panosu yüksekliği en az 120 cm, eni 70 cm, derinliği 30 cm olmalıdır. Şekil 1.1’deki düzene göre malzemelerin yerine montajı yapılmalıdır. Bu boyutlardan ölçüm

ölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.1: Ölçüm panosu malzeme yerleşimi ve örnek boyutları

1.1.3. Ölçüm Pano Özellikleri

Ölçüm panosunda üç ana bölüm vardır. Bunlar, sayaç bölmesi, sabit kompanzasyon bölmesi, şalter bölmesidir. Sayaç bölmesi ve sabit kompanzasyon bölmesi mühürlenmektedir. Ölçüm panosunda bulunması gerekli özellikler şunlardır;

  • Pano yapımında kullanılan sac, DKP sacdan ve en az 2 mm kalınlığında olacaktır
  • Pano harici tip olduğundan üzerine çatı yapılacak, çatı yağmur sularının kolayca akması için en az 50 en çok150 eğimli olacaktır. Çatının dört tarafında gövdeden dışarı taşacak şekilde saçak oluşturulacaktır. Bu saçak suyun süzülerek içeri girmesini engelleyecek şekilde ters açıya sahip olacaktır (Resim 1.2’ye bakınız).
  • Kapı açıldığında conta üzerinde birikmesi muhtemel suyun içeri boşalmasını engellemek için ters açıya sahip ayrıca bir eşik daha bulunacaktır. Kapının contası bu eşik üzerine basacaktır.
  • Pano kapıları, panonun genişliğine bağlı olarak bir veya iki kanatlı, menteşeli (küp menteşe) ve kilitlenebilir tipte olacaktır. Menteşeler dışarıdan ulaşılamayacak şekilde gizli olacaktır (Resim 1.1’e bakınız).
  • Pano yüksekliği ne olursa olsun kapı başına en az 2 adet menteşe kullanılacaktır.
  • Menteşeler, kapı açık veya kapalı konumda iken aşağıdan kaldırıldığında serbest kalmayacak şekilde olacaktır.
  • Kapı kenarları su ve toz girmesine karşı, dış etkenlere dayanıklı tek parça ve ek noktası bulunmayan lastik contalarla donatılacak ve pano üzerinde bütün temas yüzeylerine dayanacak şekilde kapanacaktır (Resim 1.2’ye bakınız).
  • Kapılar çalışmayı önlemeyecek şekilde, en az 120° açılacak ve açık durumda kalmasını sağlayan, rüzgar basıncına dayanıklı bir durdurma düzeniyle donatılacaktır.
  • Kapıların alt kenarları en az 5 cm yüksekte olacaktır.
  • Kapı kolları ve kilitleme düzeni, yağmur ve kar sularının kilide ulaşmasını önleyecek biçimde olacaktır. Ayrıca gerektiğinde asma kilit takmaya uygun bir düzen bulunacaktır (Resim 1.1’e bakınız).
  • Ön yüzde enerjili bölümlere doğrudan teması engelleyecek ön örtü/kapak bulunacaktır.
  • Pano korozyona dayanıklı elektrostatik boya ile boyanmalıdır.
    • Sayaç bölmesi kapağı bulunacak ve mühürlenebilir özellikte olacaktır (Resim
    • 1.2 ).
  • Sayaç kontrol camı kapak içerisinden vidalı olacaktır (Resim 1.1).

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

1.2. Ölçüm Panosu BağlantıŞeması

Direk tipi trafo, ölçüm panosu bağlantışemasını incelemeden önce sayaç bağlantı şemasını bilmemiz gerekir. Ölçüm panosunda üç fazlı dört telli x5 (akım trafolu) elektronik kombi sayaç kullanılmaktadır.

Akım bobinlerine (1-3, 4-6, 7-9 nu.lı klemensler), akım trafosundan gelen kablolar bağlanmaktadır. Gerilim bobinlerine (2, 5, 8 nu.lı klemensler) direkt olarak baralardan alınan 3 faz bağlanmaktadır. Nötr kablosu da sayacın (10) nu.lı klemensine bağlanmalıdır. Sayaç bağlantısışekil 1.2. ve şekil 1.3.’te görülmektedir, inceleyiniz.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Sayaç bağlantışemasını gördükten sonra ölçüm pano genel bağlantışemasını inceleyelim (Şekil 1.3.).

ölçüm panoları ve çeşitleri

Ölçüm panosu genel bağlantışemasını incelediğimizde;

  • Direk tipi trafo AG çıkış kabloları, pano baralarına bağlanmaktadır.
  • Baralara akım trafoları monte edilmektedir. (Barasız tipte akım trafoları)
  • Baralar direk kompakt şalter girişlerine bağlanmaktadır.
  • Akım trafolarından (s1) akım klemenslerine, klemenslerden de sayaç akım bobinlerine bağlantı yapılmaktadır. (1-4-7 nu.lı klemenslere)
  • Akım trafolarının diğer uçları birbirine bağlanarak topraklama barasına irtibatlandırılmaktadır. (Sayaç akım bobinlerinin diğer uçları da topraklama ile irtibatlandırılmaktadır, 3-6-9 nu.lı klemenslerden)
  • Sayacın 10 nu.lı klemens ucu nötre bağlanmaktadır.
  • Gerilim klemenslerine baralardan 3 faz kabloları bağlanmakta, klemenslerden de sayaç gerilim bobin uçlarına bağlantı yapılmaktadır (2-5-8 nu.lı klemenslere).
  • Baralardan alınan 3 faz, sabit kompanzasyon otomatik sigortalarına sonra ampermetrelere ve kondansatörlere bağlanmaktadır.
  • Kompakt şalter çıkışlarından yer altı kablosu (YVV) ile ana dağıtım panosuna bağlantı yapılmaktadır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3. Ölçüm Pano Malzemeleri ve Özellikleri

Direk tipi trafo merkezleri, alçak gerilim ölçüm panosunda kullanılan malzemeler şunlardır:

  • Baralar ve mesnet izolatörleri
  • Akım trafoları
  • Akım ve gerilim klemensleri
  • Ana şalter
  • Ampermetreler
  • Elektrik sayacı
  • Sabit kompanzasyon kondansatörü
  • Anahtarlı otomatik sigortalar

1.3.1. Baralar ve Mesnet İzolatörleri

60 Amperden fazla akım çeken panolar baralı tipte olmalıdır. Baralar saf elektrolitik bakırdan yapılır. Genellikle panolarda dikdörtgen kesitli, yassışerit baralar kullanılır. Baralar pano gövdesine bara izolatörleri (mesnet izolatörleri) ile tutturulur. Bağlantı yeri metalden yapılan izolatör, porselenden, bakalit veya sertleştirilmiş plastik malzemeden yapılır. (Resim 1.4a – 1.4b )

1.3.1.1. Baralar ve Mesnet İzolatörlerin Görevleri

Ölçüm panosunda baralar ana şalter girişinde, nötr ve topraklama barası olarak kullanılır. Direk tipi trafo ölçüm panosunda kullanılan baralar ana akımı taşıyacağı için çok önemli görev görmektedirler. Bunun için baraların seçiminde çok dikkat edilmelidir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Resim 1.4a: Çeşitli boyutlarda bakır dikdörtgen (yassı) baralar ve mesnet izolatörleri

1.3.1.2. Baralar ve Mesnet İzolatörlerin Özellikleri

Panoda kullanılacak bara seçiminde çekilen akım önemlidir. Baraların küçük seçilmesi, baralarda aşırıısınmalara sebep vermektedir. Baraların seçimi için trafo gücünün bilinmesi ve dolayısıyla tesis akımının bulunması gerekir. Akımın bulunması gerilim düşümü hesaplarıyla yapılmaktadır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Resim 1.4b: Bara ve mesnet izolatörü montajı

Aşağıdaki hesaplamalar herhangi bir örnek tesisin hesaplamalarıdır. (160 kVA’lık bir direk tipi trafolu tesis için). Gerilim düşümü % 5 alınacaktır.

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

Yapılan gerilim düşümü hesabında bulunan akıma göre tablo 1.1’den bara boyutlarını bulabiliriz.

ölçüm panoları ve çeşitleri Örnek: 160 kVA trafonun nominal akımı 231 A, tesisin şu andaki aktif gücü (talep 1 faktörü için) 66 kW’tır, fakat tesis ileri de büyüyebileceğinden trafo akımına göre bara boyutlarını seçebiliriz. Genellikle direk tipi trafo (400 kVA’ya kadar) ölçüm panolarında 40X5 bakır baralar kullanılmaktadır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Tablo 1.1: Bakır bara seçim tablosu

Tablo 1.1’i incelediğimizde 40×5 bakır baranın ( boyalı) akım değeri 600 Amperdir. Çıplak 40×5 bakır baranın dayanabileceği akım değeri 520 Amperdir.

ölçüm panoları ve çeşitleri Boyalı bakır baranın dayanabileceği maksimum akım değerinin daha fazla olmasının nedenini araştırınız.

Bara montajında dikkat edilecek hususlar:

  • Kompakt şaltere giriş, baralar ile yapılmaktadır. Tesisin akımına göre bara boyutları seçilir (Tablo 1.1’den faydalanılır.).
  • Baralar uygun boyda kesilir.
  • Baraların her iki uçlarından, uygun şekilde bağlantı cıvatalarının girebileceği genişlikte delikler matkapla açılır. Delme işlemi matkap tezgâhında yapılmalıdır.
  • Ayrıca kompanzasyon ve sayaç kablo bağlantıları içinde uygun delikler delinmelidir.
  • Baralar sarı, kırmızı ve mavi renk olmak üzere boyanır, bağlantı yerleri boyanmaz.
  • Sayaç bölmesi ve şalter bölmesi arası geçiş kısmına uygun şekilde baraların geçebileceği yerleri olan fiber mika vidalanır (Resim 1.6’ya bakınız.).
  • Bazı pano tiplerinde baralar mesnet izolatörleri ile panoya sabitlenebilir (Resim 1.6’ya bakınız.).

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.2. Bağlantıİletkenleri

Ölçüm panosunda bağlantı iletkenleri olarak bakır baralar, tekli ve çoklu yalıtılmış iletkenler (kablo) kullanılmaktadır. Ölçüm panolarında sayaç bağlantılarında H07V-U (tekli) kablo, ampermetre, sigorta ve kondansatör bağlantılarında H07V-K (çoklu) kablo kullanılmaktadır.

ölçüm panoları ve çeşitleri Sayaç akım devresi bağlantılarında 4 mm², gerilim devresi bağlantılarında 2,5 mm² tekli kablolar kullanılmalıdır. Kondansatör kablosu olarak gücüne uygun (örnek olarak, 5 kVAR kondansatör yaklaşık 7,2 A çekmektedir.) en az 2,5 mm² çoklu kablo kullanılmalıdır.

HO7V-U(TS)kablo;

1-Bir telli bakır iletken

ölçüm panoları ve çeşitleri

2-Protodur yalıtkan

H-Harmonize tip

07-450 ile 750 Volt gerilim

Kapalı ve kuru yerlerde, sabit tesislerde, dağıtım tablolarındaki irtibatlarda, sıva altı ve sıva üstünde boru içinde, kroşeler üzerinde kullanılan bir damarlı kablodur.

Standart kesitleri 1,5-2,5-4-6-10 mm²dir. Müsaade edilen işletme sıcaklığı 70 ºC’dir. Akım kapasiteleri 24 A-73 A’dir.

1.3.3. Akım Trafoları

1.3.3.1. Görevi

Alçak gerilim akım transformatörleri; primer sargı, sekonder sargı ve bu sargıların üzerine sarıldığı manyetik nüve olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır, primeri barasız olan akım transformatörlerinde primer sargısı bulunmamaktadır. Bunun yerine transformatörün toroidal nüve içerisinden bara veya kablo geçirilerek primer sargısı oluşturulur. Akım transformatörleri, TS 620 ve IEC 185 standartlarına uygun olarak imal edilmektedirler.

ölçüm panoları ve çeşitleri Ölçü akım transformatörleri; ölçme aletleri, sayaçlar ve benzer teknikle çalışan diğer

aygıtları beslemek amacıyla yapılmıştır. Ölçü aletlerinin sınırı dışında olan akımlarını ölçülebilir değerlere indirmesini sağlayan transformatörlerdir.

1.3.3.2. Hata Sınıfı (Doğruluk Sınıfı)

Akım transformatörlerinde hatanın belirli sınırlar içinde kaldığını açıklamakta kullanılan bir deyimdir. Ölçü akım transformatörünün doğruluk sınıfı, primer anma akımı ve anma yükünde, yüzde olarak akım yanılgısının üst sınırına eşit olan ve ‘sınıf indisi’ denilen bir sayı ile verilir. Ölçü akım transformatörü doğruluk sınıfı standart değerleri 0,1-0,2-0,5– 1-3-5’tir.

1.3.3.3. Dönüştürme Oranı (k)

Primer anma akımı (Ipn) ile sekonder anma akımı (Isn) arasındaki orandır. K=Ipn/Isn

(örnek 100/5)

Örnek olarak; 100/5 akım trafosu 100 Amperlik akımı 20 kat oranında küçük olarak 5 Amper olarak ölçü aletlerine yansıtmaktadır. Devre akımı bulunurken bu oran ile çarpılarak bulunmalıdır.

ölçüm panoları ve çeşitleri 400/5, 40/5, 600/5 akım trafolarının dönüştürme oranlarını bulunuz ?

1.3.3.4. Akım Trafolarının Özelliği

Akım trafolarının sargılarının ve bağlanacak yüklerin özelliklerini inceleyelim.

  • Primer sargı (P1, P2): Primer sargı, dönüştürülücek akımın geçtiği sargıdır.
  • Sekonder sargı (S1, S2): Sekonder sargı, akım transformatörünün, ölçü aletlerinin, sayaçların ve benzer aygıtların akım devrelerini besleyen sargıdır. Şekil 1.4’te akım transformatörü sargısı sembolü ve primer sekonder sargı uçları verilmiştir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.4: Akım transformatörü sargıları

ölçüm panoları ve çeşitleri

a) Sargışekli b) Barasız tip c) Baralı

• Yük (Zc): Yük güç kat sayısı belirtilmek koşuluyla, sekonder devrenin ohm (veya anma sekonder akımında voltamper) cinsinden ifade edilen empedansıdır. Yük genel olarak, belirli bir güç kat sayısında ve sekonder anma akımında çekilen ve voltamper olarak belirtilen görünür güçle ifade edilir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.5: Akım transformatörüne yük bağlanışı

• Anma Çıkış Gücü (Pc): Akım transformatörünün sekonder devreye, belirli bir güç katsayısında, sekonder anma akımı ile anma yükünde verebildiği, voltamper cinsinden ifade edilen görünür güçtür. Pc=Zc x Isn²(VA)

ölçüm panoları ve çeşitleri

Tablo 1.2: Akım transformatörüne bağlanan cihazların harcadıkları güçler

ölçüm panoları ve çeşitleri

Akım trafoları montajında dikkat edilecek hususlar:

  • Seçilen baralara uygun tipte (barasız) ve tesis akımına uygun akım trafoları seçilir.
  • Seçilen akım trafoları baralara geçirilir.
  • Akım trafolarının baraya tutturma vidaları (P1-P2) uygun şekilde sıkılır ve sabitlenir.
  • Üç faz akım trafosunun S2 uçları sarı-yeşil renkteki kablolar ile birbirine bağlanır. Birleştirilen bu uçlardan toprak barasına bağlantı yapılır.
  • Bağlantı gevşek olmamalıdır.

ölçüm panoları ve çeşitleri Akım trafoları sekonder sargı bağlantı terminallerinden herhangi bir tanesi mutlaka, muhtemel primer kaçaklara karşı topraklanmalıdır. Sekonder devre açık bırakılmamalıdır, çünkü nüve aşırı derecede ısınabilir. Akım trafoları etiketleri çıkarılmamalıdır.

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.4. Akım ve Gerilim Klemensleri

Alçak gerilim ölçüm panosunda kullanılan bu klemenslere ayırma, test ve ölçü alma klemensleri de denmektedir.

1.3.4.1. Akım ve Gerilim Klemenslerinin Görevleri

Ölçüm panosunda sayaç akım ve gerilim devresinde kullanılır. Termoplast malzemeden yapılmışlardır. Görevleri, istendiğinde iletkenler yerinden sökülmeden, sayaç akım ve geriliminin kesilmesi sağlanarak ölçme ve test yapmaktır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

ölçüm panoları ve çeşitleri Gerilim klemensi hareketli düzeneğindeki kovanı ile istendiğinde sayacın gerilimini kesmektedir. Akım klemensindeki köprü vidası çıkartılarak ölçme ve ayırma yapılabilir.

1.3.4.2. Akım ve Gerilim Klemenslerinin Özellikleri

Akım klemensinin boyutları; klemens kalınlığı 10 mm, alt boyu 65 mm ve yüksekliği 54,5 mm’dir. Gerilim klemensi boyutları; klemens kalınlığı 8 mm, alt boyu 63,2 mm ve yüksekliği 49 mm’dir. Akım ve gerilim klemenslerinin özelliklerinin olduğu tablolar aşağıdadır. Tablo 1.5 ve tablo 1.6’yı inceleyiniz.

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

  • Akım ve gerilim klemensleri mühürlü sayaç bölmesinde ray üzerine montaj yapılır.
  • Montaj rayları (DIN 50022 normu) 35×7,5 veya 35×15 mm boyutlarında galvaniz sactan üretilirler.
  • Ölçü klemensleri ve montaj rayı seçilir (4 adet akım, 4 adet gerilim klemensi).
  • Montaj rayı uygun boyda kesme aparatı veya demir testeresi ile kesilir (Resim 1.13).
  • Ray üzerinde varsa çapaklar temizlenir.
  • Montaj rayının uçlarından uygun delikler açılır.
  • Açılan deliklerdeki çapaklar temizlenir.
  • İki adet ray, taşıyıcı sayaç bölmesine uygun yere ve aralıkla monte edilir.
  • Montaj rayı taşıyıcı üzerine uygun vida ile takılır.
  • Akım ve gerilim klemensleri raya tırnaklarından tutturulur.
  • Klemens nihayet plakası ve durdurucular takılarak montaj bitirilir (Resim 1.14).
  • Kesme ve delme işlemlerinde emniyet ve iş güvenliği tedbirlerine uyulması gerekir.

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleriölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.5. Ana Şalter (Devre Kesici)

Direk tipi trafolu tüketicilerin harici olan ölçüm panolarında devre kesici olarak kullanılan şalterlere, ana şalter denir.

1.3.5.1. Ana Şalterin Görevi

Bu şalterler, kompakt (termik-manyetik) tipte olmalıdır. Kesici, normal işletme şartlarında devreyi kapamaya, kesmeye ve bu devrenin akımını taşımaya, kısa devre ve aşırı akım gibi normal dışı şartlarda ise devreyi otomatik olarak kesmeye yarayan mekanik bir açma-kapama cihazıdır. Devre kesicilerin devreyi açma-kapama işleminden başka en önemli fonksiyonu; normal dışışartlarda devreyi korumalarıdır.

ölçüm panoları ve yapıları

1.3.5.2. Ana Şalterin (Kompakt) Yapısı

Ana şalter (termik-manyetik) bölümleri şunlardır:

  • Gövde ve kapak: Gövde ve kapak malzemesi olarak, EN 605 12-20-2 standardına göre cam elyaflı polyester reçinesi kullanılmıştır. Literatürde BMC (Bulk Moulding Compound) olarak adlandırılan bu malzeme, günümüzde elektriksel ve mekaniki değerlerinin yüksek olması nedeniyle tercih edilmekte, 160 ° C’lik sıcaklığa sürekli olarak dayanabilmektedir. IEC 695-2-1’e göre 960 °C sıcaklıktaki kızgın tel değdirildiğinde alev almamaktadır.
    • Bimetal: Bimetal, ısı karşısında uzama kat sayıları farklı iki plaka halindeki metalin birleştirilmesiyle oluşan bir malzemedir. Kesici içinden geçen akım, bimetali ısıtır. Bu ısının etkisiyle bimetal daha az uzayan kısım üzerine doğru
    • eğilir. Kesici içinden geçen akım arttığında oluşan ısı da arttığı için bimetal daha fazla ısınır ve daha çok eğilir. Böylece açtırma mekanizmasına kumanda ederek kesicinin açmasını sağlar.
  • Kontaklar: Termik manyetik şalterlerin en önemli parçası kontaklarıdır. Kesicilerde kesilen ve taşınan akım değerleri ile konstrüksiyon göz önüne alınarak kontak alaşımı belirlenir. Daha çok gümüş, grafit, nikel ve wolfram alaşımlı kontaklar kullanılır. Sabit kontaklarda daha yumuşak yapıda olan gümüş-grafit, hareketli kontaklarda ise daha sert bir alaşım olan gümüş-wolfram kullanılmıştır. Devre kesicinin hareketli kontakları %50 gümüş %50 wolfram alaşımlı, sabit kontakları %95 gümüş %5 wolfram alaşımlı olarak imal edilmektedir. Ayrıca hareketli kontakların yapısı bombelidir. Her açma kapamada bombeli ve sert alaşımlı kontaklar, yumuşak sabit kontaklar üzerinde yer yapar. Bu sayede iyi bir örtüşme sağlanarak en düşük geçiş direnci oluşturulmaya çalışılmıştır.
  • Seperatör: Hareketli kontak, sabit kontaktan ayrılırken kontaklar arasında bir süre havadan akım akmaya devam eder, buna ark adı verilir. Bu arkın çok kısa bir sürede söndürülmesi gerekir. Seperatörler, enerji altında çalışan kesicinin açılması esnasında oluşan arkı söndürmek için kullanılır. Arkın etrafında oluşan manyetik alan, oluşan arkı seperatörlere doğru iter. Böylece arkın boyu uzar ve incelir, seperatör plakaları arasında bölünerek kopar. Devre kesicilerde, seperatör yan duvarlarında kullanılan malzemenin özelliğinden dolayı, arkın oluşturduğu yüksek sıcaklık neticesinde bir gaz çıkar. Bu çıkan gazın arkın söndürülmesinde önemli bir etkisi vardır.

ölçüm panoları ve yapıları ölçüm panoları ve yapıları ölçüm panoları ve yapıları ölçüm panoları ve yapıları

Şekil 1.7: Termik manyetik şalterde kontaklarda oluşan ark

ölçüm panoları ve yapıları

Şekil 1.8: Arkın söndürülmesi Resim 1.16: Seperatör

ölçüm panoları ve yapıları

1.3.5.3. Ana Şalterin Çalışma Prensibi

Termik manyetik (kompakt) şalterler daha önceden de belirtildiği gibi, iki türlü koruma sağlamaktadır. Bunlar termik ve manyetik korumadır.

• Termik koruma (aşırı yük şartlarında koruma): Termik koruma devreyi aşırı yüklere karşı korur. Bu koruma işlemini sıcaklık değişimlerinde uzama kat sayıları birbirinden farklı iki metalin birleştirilmesiyle oluşan bimetal denen bir malzemeden faydalanarak yapar. Bi-metal ısıtıldığında uzama kat sayısı daha az olan metale doğru bükülür. Aşırı yüklenmelerde akım nominal akım değerinin üzerine çıkar, akımın artmasıyla doğru orantılı olarak kontaklardaki ve bi-metal üzerindeki sıcaklık artar. Böylece bi-metaller artan sıcaklıkla beraber bükülerek kesici mekanizmasının açılmasına yardımcı olan bir tırnağı kurtararak kesiciyi devre dışı bırakır. Şalterin devreyi aşırı yüklenmelere ve aşırı akımlara karşı korumasını sağlar.

ölçüm panoları ve yapıları

Şekil 1.9: Nominal ve aşırı akım farkıŞekil 1.10: Kısa devre akımı oluşumu

ölçüm panoları ve yapıları

• Manyetik koruma (kısa devre şartlarında koruma): İki iletkenin birbiriyle teması veya toprakla teması halinde kısa devre oluşur. Kısa devrede aradaki direnç sıfıra çok yakın bir değerdedir, bu nedenle kısa devre akımı normal işletme akımının binlerce katına ulaşabilmektedir. Kısa devre akımı önlenmemesi halinde son derece zararlı ve tahrip edicidir. Bundan dolayı çok kısa bir süre içerisinde devrenin açtırılması gerekmektedir. Şalterin üzerinde bulunan manyetik mekanizmada kısa devre sırasında büyük bir manyetik alan endüklenir bu manyetik alanın oluşturduğu kuvvetle sabit nüve hareketli nüveyi hızla kendisine çeker, hareketli nüve bu hareketi sırasında açtırma mekanizmasına hızla çarparak sistemi anında açtırır.

ölçüm panoları ve yapıları

ölçüm panoları ve yapıları Termik ve manyetik korumanın yanı sıra limitör özelliği en önemli koruma sistemidir. Limitör özelliği olarak da adlandırılan akım sınırlama özelliğinde sabit kontağa verilen U formu sayesinde kontaklardan akımlar ters yönde akar. Kısa devre esnasında sabit kontakla hareketli kontak arasında oluşan ters manyetik alan etkisiyle aralarında bir itme kuvveti oluşur ve hareketli kontak sabit kontaktan ayrılır, araya ark direncinin de eklenerek kısa devre akımını %75 oranında azaltarak şalterin ve devreye bağlı cihazların kısa devre esnasında zarar görmesini engeller.

ölçüm panoları ve yapıları

Günümüzde termik-manyetik devre kesiciler limitörlü olarak yapılmaktadır. Bu tip devre kesicilerin çalışma prensibi şu şekildedir:

Kesici kol ile açılıp kapatılırken hareketli kontak; ON pozisyonunda poz-1’de; OFF pozisyonunda ise poz-3’te durmaktadır (Şekil 1.12’ye bakınız.). Limitör özelliği olmayan bir kesici devresinde herhangi bir kısa devre meydana geldiğinde oluşan kısa devre akımı, salıcılar sayesinde kesici mekanizmasını harekete geçirerek kesiciyi açar ve kesici kolu da trip pozisyonuna gelir. Bu süre kesicilerde 10-20 ms arasında değişir. Limitörlü kesicilerde ise ilave olarak, kısa devrenin oluşturduğu zıt manyetik alan, hareketli kontağı poz-1’den poz-2’ye getirir ve kontak bu pozisyonda kalır. Yani kontak kendiliğinden tekrar ON pozisyonuna gelmez. Hareketli kontağın açılmaya başlaması kısa devrenin daha birinci milisaniyesinde başlar. Kontağın poz-2’ye gelmesi ilk iki milisaniyede, arkın komple kesilmesi ise en fazla 5-6 milisaniyede biter.

Limitörlü şalterde kısa devrenin oluşturduğu manyetik alan sabit ve hareketli kontakların tasarımından dolayı kontaklar arasında zıt bir kuvvet oluşturur. Bu kuvvet hareketli kontağı sabit kontaktan kısa devrenin birinci milisaniyesinden itibaren ayırmaya başlar. Kısa devrenin başlamasıyla aynı anda harekete geçen manyetik salıcılar ise; kesici mekanizmasını OFF pozisyonuna ve kesici kolunu da trip pozisyonuna getirir. Hareketli kontağı sabit kontaktan ayıran akım, beklenen kısa devre akımının sekiz, hatta onda biri kadar düşük bir akımdır.

Beklenen kısa devre akımı, limitör özelliği olmasaydı devreden sürekli geçecek bu da şalterin koruduğu devreye zarar verecektir. Aynı zamanda limitör özelliği şalterin 10-20 ms olan kısa devre açma süresini 5 ms’lere kadar düşürür. Bu özellik sayesinde oluşan kısa devre akımı; tepe değerinin onda biri mertebesinde ve 5 ms gibi daha kısa bir sürede geçecektir bu da şalterin bağlı olduğu devredeki çok değerli trafoları, kabloları ve cihazları koruyacaktır. Meydana gelen arklar daha düşük seviyede kaldığı için hayati emniyet garanti altına alınacaktır.

ölçüm panoları ve yapıları

mekanizması, düşük gerilim bobini, açtırma bobinleri, yardımcı kontak blokları ve şu an piyasadaki birçok şalterde olmayan alarm kontak blokları gibi ek özellikler eklenebilirler (Resim 1.18’e bakınız.).

ölçüm panoları ve yapıları

Şekil 1.13: Limitörlü ve limitörsüz şalterlerin farkı

ölçüm panoları ve yapıları

1.3.5.4. Ana Şalterin Montajı ve Ayarları

Kompakt şalter, mühürlü sayaç bölmesinin altındaki bölmeye montaj yapılmaktadır. Kompakt şalterin boyutları trafo gücüne ve devrenin çekeceği akıma göre değişmektedir. Çekilen akım büyüdükçe şalter boyutları da büyümektedir. Şalter standart boyutları akım ile doğru orantılıdır. Şalter seçimi için tablo 1.7’den faydalanınız.

Örnek 1: Tali çıkışlardaki kesicilerin kısa devre kesme kapasiteleri en az 50 kA olacak şekilde seçilmelidir. Kapasitif yükler için devre kesicinin anma akımı, devre akımı 1,5 katsayısıyla çarpılarak bulunur.

Örnek 2: 400 kVA’lık bir direk tipi trafo A.G. çıkışında kullanılacak kesici standart akımı 630 A olacaktır.

Örnek 3: 250 kVA’lık direk tipi trafo AG çıkışında kullanılacak ana kesici standart akımı 400A olarak seçilecektir (tablo 1.7’den).

Örnek 4: 100 kVA’lık direk tipi trafo anma akımı 144 A dir, bu akıma uygun standart kesici akımı 160 A olacaktır.

ölçüm panoları ve yapıları ölçüm panoları ve yapıları

Montaj sırasında emniyet ve güvenlik tedbirlerine uyulması gerekir. Unutmamak gerekir ki en önemlisi bizim sağlığımızdır.

Montaj işlem sırası:

  • İlk önce tesisimizin akımına göre kompakt şalteri seçeriz (seçim tablolarından faydalanarak, tablo 1.7). (Şalterimiz 250 A için 105×255 mm boyutundadır.)
  • Ölçüm panosundaki şalter montaj tablasını cıvatalarından sökerek çıkartırız (Bazı panolarda iki ayrı tabla, bazılarında yekpare tabla kullanılmaktadır.).
  • Seçtiğimiz şalteri dikkatli bir biçimde ambalajından çıkartırız.
  • Şalterimizi montaj tablasına yerleştiririz.
  • Gönye ve cetvelle montaj düzgünlüğünü kontrol ederiz.
  • Şalter montaj deliklerinden tablaya işaretler konur. İşaretlerken şalteri tabladan kaydırmamaya dikkat edilir, yoksa yanlış işaretleyebiliriz. (İşaretlemeyi kalem veya sivri bızla yapabiliriz.) (Resim 1.19’a bakınız.)
  • Şalteri yavaşça tabladan çekeriz, çekerken işaretlerin silinmemesine dikkat ederiz.
  • İşaret yerlerini sivri nokta ile markalarız.
  • Şalter montaj cıvatalarına uygun kalınlıkta sac matkapı ile tablayı deleriz (Delme işlemi yaparken tablayı mengenede sabitlemek önerilir.).
  • Delik yerlerindeki çapakları uygun eğe ile temizleriz.
  • Şalterin cıvatalarını (M5x70) deliklere takarız, uygun anahtarla sıkarız veya tablayı panoya takarız sonra şalteri tablaya monte ederiz (İki türlü montaj da olabilir.).
  • Şalter montajlı tablayı tekrar panodaki yerine takarız. Şalter kolu pano kapağından çıkacak şekilde montajını yapmalıyız.

ölçüm panoları ve yapıları ölçüm panoları ve yapıları

Kompakt şalter panoya montaj yapıldıktan sonra, şalterin girişine baralar, çıkışına tesis ana dağıtım pano kablosu (YVV) montaj yapılır. Bağlantılarda baraların ve kabloların gevşek kalmamasına dikkat edilmelidir.

ölçüm panoları ve yapıları ölçüm panoları ve yapıları

Kompakt Şalter Test ve Ayarları;

Kompakt şalterin konumunu gösteren 3 durum mevcuttur.

  • ON / I: Şalterin kontaklarının kapalı olduğunu gösterir. Bu durumda şalter kolu en üst pozisyondadır.
  • TRİP: Şalterin herhangi bir arızadan (aşırı yük veya kısa devre) dolayı açtığını gösterir. Bu durumda şalter kolu ON ile OFF konumları arasında orta pozisyondadır.
  • OFF /0: Şalterin kontaklarının açık olduğunu gösterir. Bu durumda şalter kolu en alt pozisyondadır.

Trip pozisyonundaki şalteri ON pozisyonuna almak için;

Şalter kolunu OFF yazısı istikametinde aşağı doğru bastırırız. Şalter ‘KLİK’ sesiyle beraber kurulacaktır (reset pozisyonu). Şalteri kapatmak için kolu ON istikametine doğru bastırırız.

NOT: Eğer şaltere düşük gerilim bobini takılmışsa, şalteri kapatmak ancak düşük gerilim bobini gerilimi anma değeri ile enerjilendirilmiş iken mümkündür.

Trip butonu: Açma mekanizmasının çalışmasını kontrol etmek amacıyla kapak üzerinde bulunan kırmızı renkli butondur. Bu butona basıldığında mekanizma çalışır ve şalterin kontakları ani olarak açılır.

Mekanik çalışma kontrolü (testi): Şalteri 5 kez kapayıp açınız. Kol, rahatça hareket edebilmeli, I ve 0 konumlarında sabit olarak kalabilmelidir.

Termik/manyetik ayarlarının yapılması: Anma akımı ayar düğmesini (0,8-1) x In işletme akımına ayarlayınız. Ani açma değeri bazışalterler için sabittir. Bazışalterlerde ise (5-8) x In arasına ayarlanır. Ancak şalterin koruma yapacağı yükün özelliğine göre istenirse üretici nominal akımın 2,5-12 katı arasında ani açma yapacak şekilde sevk edilebilmektedir.

ölçüm panoları ve yapılarıölçüm panoları ve yapıları 1.3.6. Ampermetreler

1.3.6.1. Görevi

Direk tipi trafo ölçüm panolarında, sabit kompanzasyon kondansatörlerinin akımını ölçmek amacıyla kullanılır. Her üç faz içinde ayrı ayrı kondansatörlere bağlanabildiği gibi tek olarak da kullanılabilmektedir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Ampermetreler bilindiği gibi devrelere seri bağlanırlar, çünkü iç dirençleri çok küçüktür.

1.3.6.2. Standartları

Analog göstergeli ampermetreler, TS 5590 EN 60051-2 standartlarına göre genellikle döner demirli olarak üretilirler. Direkt bağlantılı ampermetrelerden 80 A ve 100 A modeller sınıf 2,5 diğer modeller sınıf 1,5 olarak üretilebilmektedir.

Döner demirli ölçü aletlerinin çalışma prensibini hatırlatmak için kısaca açıklarsak, manyetik alanın demir çekirdeğe yaptığı etkiye göre çalışmaktadır. Elektromıknatıs bobini genellikle silindir halindedir. Elektromıknatıs bobini içinde biri sabit, diğeri hareketli olmak üzere iki demir parçası vardır.

Bir eksen etrafında dönebilecek şekilde tertiplenmiş hareketli demir parçasına ibre tespit edilmiştir. Sabit bobinden akım geçirildiğinde bobin içindeki demir parçaları meydana gelen manyetik alanın etkisi ile aynı yönlü mıknatıslanarak birbirini iterler. Parçaların birbirini itmeleri aynı zamanda bobinin manyetik alanı ile manyetik alanda bobinden geçen akımın karesi ile orantılıdır. Bu nedenlerle bu ölçü aletlerinin skala taksimat çizgileri eşit aralıklı değildir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.14: Analog ampermetre

Analog ampermetreler genellikle 72×72 veya 96×96 mm boyutlarında üretilmektedir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.15: Analog ampermetre boyutları

ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.7. Elektrik Sayacı

1.3.7.1. Sayacın Görevi

Direk tipi trafo ölçüm panosunda kullanılan elektrik sayacı, kombi tipinde yani 3 fazlı aktif, endüktif ve kapasitif enerjiyi beraber ölçme özelliği olan harici elektronik sayaçtır. Yeni yönetmeliklere göre kombi sayacı kullanmak zorunluluktur. Kullanılacak sayaçlarla ilgili tebliğ, enerji piyasası düzenleme kurumu tarafından, 22 Mart 2003 tarih ve 25056 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ölçüm panosunda kullanılacak elektronik sayaç x5 tipi, yani akım trafosu ile bağlantı yapılan tipte olacaktır. TS EN 61036 nu.lı standartlara uygun üretilmiş olmalıdır.

1.3.7.2. Sayacın Özelliği

Hatırlayacağınız gibi elektrik sayaçları, üretilen veya tüketilen elektrik enerjisi miktarını ölçen aletlerdir. Elektrik enerjisi miktarı Watt-saat (Wh) olarak belirtilir. Bu da watt olarak çekilen güç ile saat olarak bu gücün çekildiği zamanın çarpımını gösterir. Pratikte enerji birimi olarak daha çok Wh’in 1000 katı olan kilowatt-saat (kWh) veya 1000 000 katı olan Megawatt-saat (mWh) kullanılır.

Sayaç bir tarafından wattmetre gibi bağlı olduğu devrenin gücünü ölçerken diğer taraftan zaman içinde değişen bu güçlerin zamanla çarpımlarını toplayıp kWh veya mWh olarak kaydeder. Sayacın gövdesi ve kapakları IP 54 bina dışı standardına uygun tamamen sızdırmazdır. Üstün nitelikli alev yürümez malzemeden yapılmıştır. Bütün elektronik komponentler PCB özel kart üzerine monte edilmiş ve bu kartlar sayaç gövdesine vidalanmıştır. Üst kapak sayacın fabrikada kalibrasyonundan sonra vidalanıp T.C. Sanayi Bakanlığı yetkili personeli tarafından mühürlenir. Ayrıca açılmaya karşı emniyet sivici mevcuttur.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Üç fazlı elektronik kombi sayaçlar aktif, reaktif ve kapasitif enerjiyi özel chip vasıtasıyla hassas olarak ölçer. Yüksek kaliteli analog digital counters (ADC) ile digital signal (DSP) ile entegre eder. Bu sayaçlar tarih ve saat,4 tarife altında ölçüm yapma, bilgi iletişimi sinyal çıkışı, 12 ay veri kaydetme gibi gelişmiş özelliklerle donatılmıştır. -40 °C +70 °C dereceleri arasında ? 95 nem miktarında çalışma aralığına sahiptir. Elektronik sayacın iç yapısı resim 1.25’te görülmektedir. Ayrıca elektronik sayacın blok çalışma diyagramışekil 1.16’da görülmektedir, inceleyiniz.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.16: Elektronik sayaç blok diyagramı

Sayacın teknik özellikleri (örnek olarak seçilen):

  • Direk tipi trafo ölçüm panolarında 3 fazlı 4 telli 4 tarifeli demantmetreli akım trafolu (x5) Aktif-Reaktif-Kapasitif 3 x 220 / 380 V elektronik sayaç kullanılmaktadır.
  • Güç sarfiyatı gerilim devresinde 10 VA, 2 W, akım devresinde 4 VA’dır.
  • Pil ömrü 10 yıldır (lityum pil ile).
  • Zaman dilimleri ve tarifeler programlanabilir. Gün içinde 12 ayrı zaman dilimi belirlenip, belirlenen bu zaman diliminde 4 tarifeden biri seçilebilir.
    • Ayrıca 32 tatil günü, 8 ayrı günlük, 8 ayrı haftalık ve 12 aylık program yapılabilir. Örnek olarak günlük zaman programı (TP) 06.00-17.00 T1, 17.00-
    • 22.00 T2, 22.00-06.00 T3 gibi. (Her zaman dilimindeki tüketim farklı fiyatlandırılmaktadır)
  • Demant sıfırlama butonu mühürlenebilir özelliktedir, TEDAŞ yetkilileri mühürler.
  • Sayaç kendisindeki devreleri sürekli olarak kontrol ederek arıza menüsünde arıza var veya yok yazısını ekrana getirir.
  • Klemens kapağı ve üst kapak açma kapama kaydetme özelliği vardır.
  • Optik portla ve RS 485 –RS 232 adaptör yardımıyla doğrudan bilgisayardan okunur.
  • Sinyal çıkışı, sayaç üzerinde yanıp sönen led vardır, x5 sayaçlarda 1kWh için led 1600 kez yanıp sönme yapar.
  • Yaz / kış saati zaman ayarını 16 yıl boyunca otomatik olarak yapar.
  • Ekrana bilgi çağırma butonları, mavi butona basılarak ekran çağırma modu devreye girer. Butonlara her basış ve bırakılış 0,5 sn.lik bir süreden sonra ekranda görüntü çıkar. Elektrik kesilse bile bilgiler ekranda görünür.
  • Auto displayde her bilgi 5 sn. ekranda kalır ve otomatik olarak kendinden sonra gelen bilgi ekrana gelir (Gösterge ekranında görülen bilgiler için şekil 1.17’ye bakınız.).

ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.7.3. Sayacın Montaj ve Bağlantıları

Elektrik sayacı, ölçüm panosunun mühürlü bölmesine takılacaktır. Ölçüm panosunda kombi (Aktif-Reaktif-Kapasitif) ve x5 tipte sayaç kullanılacağı için bütün üretim yapan firmaların sayaçları aynı standart boyutta olmak zorundadır. Biz bir firmanın ürettiği sayaç teknik özellikleri ve montaj boyutlarından faydalanarak montajının nasıl yapıldığını inceleyeceğiz.

ölçüm panoları ve çeşitleriölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.18: Sayaç boyutları

Ölçüm pano sayacı yerine montajı:

  • İlk önce direk tipi trafo ölçüm panosunda kullanacağımız sayacı ( 3 fazlı 4 telli kombi sayaç ) seçeriz. (Sayacımız 165 x 300 mm boyutunda şekil 1.18’den)
  • Ölçüm panosundaki sayaç montaj tablasını cıvatalarından sökerek çıkartırız veya sökmeden pano üzerinde montaj yapabiliriz ama tablayı sökerek sayaç deliklerini delmek tavsiye edilir (Eğer istenirse panocular sayaç deliklerini hazır delerek bize gönderebilirler, burada biz sayaç montaj deliklerini delerek montajı inceleyeceğiz).
  • Seçilen sayacı dikkatli bir biçimde ambalajından çıkartırız.
  • Sayacımızı montaj tablasına yerleştiririz.
  • Gönye ve cetvelle montaj düzgünlüğünü kontrol ederiz.
  • Sayaç montaj deliklerinden tablaya işaretler konur. İşaretlerken sayacı tabladan kaydırmamaya dikkat edilir, yoksa yanlış işaretleyebiliriz. (İşaretlemeyi kalem veya sivri bızla yapabiliriz.)
  • Sayacı yavaşşa tabladan çekeriz, çekerken işaretlerin silinmemesine dikkat ederiz.
  • İşaret yerlerini sivri nokta ile markalarız.
  • Sayaç montaj yerlerine uygun kalınlıkta sac matkabı ile tablayı deleriz. (Delme işlemi yaparken tablayı mengenede sabitlemek önerilir.)
  • Delik yerlerindeki çapakları uygun eğe ile temizleriz.
  • Sayaç montaj tablasını tekrar panodaki yerine takarız.
  • Sayacı deliklere uygun sac vidaları ile dikkatlice tablaya tuttururuz.
  • Montaj sırasında emniyet ve güvenlik tedbirlerine uyulması gerekir (Eldiven ve iş gözlüğü takma vb.).

ölçüm panoları ve çeşitleri

Ölçüm pano sayaç bağlantıları:

  • Sayaç bağlantı kabloları seçilir, akım devresi için 4 mm², gerilim devresi için 2,5 mm² kesitinde tekli kablolar norm renklerde hazırlanır.
  • Bağlantı kablolarının uçları uygun bir şekilde açılır.
  • Ayrıca akım klemensine aynı renkte kablo ile bağlantı yapılır. Akım klemensinden aynı renkteki kablo ile sayacın 3-6-9 nu’lu uçlarına bağlantı yapılır. (Şekil 1.3’e bakınız.)
  • Birinci akım trafosunun S1 ucundan renkli kablo ile akım klemensine bağlantı yapılır. Aynı renkteki kablo ile akım klemensinden sayacın 1 nu.lı ucuna bağlantı yapılır (Şekil 1.3’e bakınız.).
  • İkinci akım trafosunun S1 ucundan değişik renkte kablo ile akım klemensine bağlantı yapılır. Aynı renkteki kablo ile akım klemensinden sayacın 4 nu.lı ucuna bağlantı yapılır (Şekil 1.3’e bakınız.).
  • Üçüncü akım trafosunun S1 ucundan değişik renkte kablo ile akım klemensine bağlantı yapılır. Aynı renkteki kablo ile akım klemensinden sayacın 7 nu.lı ucuna bağlantı yapılır (Şekil 1.3’e bakınız.). Akım trafolarının S2 uçları bir kablo ile birleştirilerek topraklama barasına irtibatlandırılır.
  • Baralardan üç faz olarak gerilim klemenslerine bağlantı yapılır.
  • Birinci faz gerilim klemens çıkışından sayacın 2 nu.lıklemense bağlantı yapılır.
  • İkinci faz gerilim klemens çıkışından sayacın 5 nu.lıklemense bağlantı yapılır.
  • Üçüncü faz gerilim klemens çıkışından sayacın 8 nu.lı klemense bağlantı yapılır.
  • Gerilim klemensinin dördüncüsüne nötr kablosu bağlanır, klemens çıkışından sayacın 10 nu.lıucuna bağlantı yapılır.
  • Bağlantı kabloları renklerine dikkat edilmelidir. Bağlantı kabloları düzgün şekillerde düzenlenmelidir.

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.8. Sabit Kompanzasyon Kondansatörü

1.3.8.1. Görevi

Direk tipi trafo ölçüm panosunda, trafo gücünün %3’ü ile %5’i arasında bir değerde sabit kompanzasyon yapılır. Ölçüm panosunda mühürlü bölme içinde tesis edilir.

Örnek; 100 kVA’lık bir trafo için % 5 sabit kondansatör gücünü bulalım. 100 x 0,05 = 5,00 kVAR olarak sabit kompanzasyon kondansatör gücü bulunur.

1.3.8.2. Güç Değerleri

Güç kondansatörleri, 1-1,5-2,5-5-7,5-10-12,5 kVAR standart güçlerinde üretilirler. Bu değerlerden daha fazla güç istendiğinde kondansatörler paralel bağlanarak, istenilen güç elde edilir.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Örnek; 50 kVAR güç istenildiğinde, ya 5 adet 10 kVAR’lık kondansatörler paralel bağlanır veya 4 adet 12,5 kVAR’lık kondansatörler paralel bağlanarak 50 kVAR gücüne ulaşılır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Tablo 1.8: Kompanzasyon kondansatörlerinin özellikleri Sabit Kompanzasyon Kondansatör Bağlantıları;

  • Uygun bağlantı kablosu seçilir. En az 2,5 mm² çoklu kablo seçilir (Kondansatör gücü arttıkça kesit artar.).
  • Kablolar uygun boyda kesilir. Baralara 3 faz olarak kabloların birer uçlarının bağlantıları yapılır. (Kablolara pabuç takılır) Kesinlikle akım trafolarından sonra kondansatör kabloları bağlanmamalıdır, çünkü akım trafolarından sonra bağlanacak olursa tesisin kapasitif değerinin yükselmesine neden olur (Şekil 1.3).
  • Sayaç bölmesinden rekor içerisinden kompanzasyon bölmesine kablo geçirilir.
  • Kabloların diğer uçları otomatik sigortalara bağlanır.
  • Otomatik sigortalardan çıkarılan kablolar ampermetrelere bağlanır (3 ampermetre veya tek ampermetre)
  • Ampermetrelerden çıkan kablolar kondansatör bağlantı terminallerine bağlanır.
  • Kondansatör topraklaması yapılır.
  • Kablo bağlantılarında, kabloların uçlarının fazla açılmamasına dikkat edilir. Kablo pabuçlarını sıkmak için pabuç pensesi kullanılmalıdır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

1.3.9. Anahtarlı Otomatik Sigortalar

1.3.9.1. Görevi

Direk tipi trafo ölçüm panosunda sabit kompanzasyon kondansatörlerinin korumasında anahtarlı otomatik sigortalar kullanılır. Kompanzasyon kondansatörlerinin bulunduğu mühürlü bölmede tesis edilirler. Otomatik sigortalar, bağlı bulunduğu elektrik devresini aşırı akım ve kısa devrelere karşı korurlar. Devrenin kolayca açılıp kapatılmasına imkân sağlarlar. 1 fazlı 3 adet sigorta kullanılmalıdır. Örnek olarak 5 kVAR kondansatör nominal akımı 7,2 A olduğuna göre 16 amperlik sigortalar kullanılabilir.

1.3.9.2. Standart Değerleri

Otomatik sigortalar 2 A’den 63 A’e kadar 1, 2, 3, ve 4 kutuplu olarak imal edilirler. TS 5018 EN 60898 standartlarına göre B ve C olmak üzere iki ayrı tipi mevcuttur.

B tipi genellikle aydınlatma, priz ve kumanda devrelerinde, C tipi ise transformatör, floresan lamba gibi endüktif yüklerde kullanılır. Bu sigortalar kısa devre anında devreyi kısa sürede açarlar, böylece kısa devre akımının termik ve manyetik zorlanmaları sınırlandırılır. Otomatik sigortalar 6 kV’luk darbe gerilimine, 55°C’lik çevre sıcaklığı ve % 95’lik bağıl neme dayanıklıdır.

ölçüm panoları ve çeşitleri

Tablo 1.9: Anahtarlı otomatik sigorta özellikleri

1.4. Ölçüm Panolarının Yerine Montajı

Direk tipi trafo ölçüm panoları mutlaka direk yanına monte edilmelidir. Direk demir veya beton direk olabilir. Ancak beton direkler daha çok tercih edilmektedir. Ölçüm panosunun standarda en uygun montajı direk yanı beton platform üzerine olanıdır. Diğer montajlar pek sağlıklı olmamaktadır. Bazı durumlarda (kuyu pompaları panoları) kompanzasyon ve AG dağıtım panosuyla ölçüm panosu beraber montaj yapılmaktadır.

Montajda dikkat edilecek hususlar:

  • Ölçüm panosu montaj atölyesinden dikkatli bir şekilde, montaj yerine taşınır.
  • Trafo direği yanında daha önceden beton platform (kaide) hazırlanmalıdır. Beton platform zeminden en az 30 cm yüksekte olmalıdır ve pano alt genişliğinden küçük olmamalıdır. Tesise gidecek yer altı kablosu beton platformun içinde kalmalıdır.
  • Beton platform, ölçüm pano alt montaj yerlerine uygun olarak işaretlenir.
  • İşaretlenen yerler beton matkabı ile delinir.
  • Delinen yerlere uygun çelik dübeller takılır.
  • Ölçüm panosu montaj delikleri, platformdaki çelik dübellere geçirilerek platforma yerleştirilir.
  • Çelik dübeller uygun bir şekilde sıkılarak yerine montajı bitirilir.
  • Yerine montajda iş güvenliği ve emniyet tedbirlerine uyulmalıdır.

ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri ölçüm panoları ve çeşitleri

Ölçüm panosu giriş çıkış kablo bağlantısı:

Trafo çıkışı alçak gerilim kablosu ölçüm panosuna, üstte bulunan kablo giriş yerinden geçirilerek baralara takılır. Tesise giden çıkış kablosu ise kompakt şalter çıkışına takılır. Ölçüm pano giriş çıkış kabloları olarak NYY (YVV) enerji kablosu kullanılmaktadır. Genellikle 160 kVA’dan sonraki direk tipi trafoların çıkış kabloları paralel olarak ikiye bölünmektedir. Çünkü kablo kesiti arttığı için kablonun işlenmesi zorlaşmaktadır, ayrıca kablonun çok ısınması ve kayıplarz da azaltılmaktadır.

Örnek: 2 (3*150+70) mm² NYY kablo, burada iki adet 150’lik NYY kablo kullanılmaktadır. Şekil 1.19’da 160 kVA’lık direk tipi trafo tek hat şeması görülmektedir, şemayı incelediğimizde pano giriş ve çıkış kablosu olarak 3*150+70 mm² NYY kablo kullanılacağı görülmektedir.

ölçüm panoları ve çeşitleriölçüm panoları ve çeşitleri

Şekil 1.19: 160 kVA trafo tesis tek hat şeması

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik