BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Bu sayfa için aranan bazı kelimeler; OG YG Transformatör Sarımı, OG YG Transformatör çeşitleri, OG YG Transformatörleri, OG YG Transformatörün yapısı, OG YG Transformatörleri nerede kullanılır, og trafoların çalışma prensibi, og trafo sarım hesabı, transformatörlerin resimleri, Üçgen - Zikzak Trafo, ag kırılan buşing değişimi, 50 kva trafo nötr dönüş arızası, santrallerde neden güç trafosunun üçgen tarafı jeneratör, pano ray trafo, 25 kva trafo sarımı tamiratı, transformatörlerde açık ve kapalı olma durumu, güç trafo elektrik sembolleri, trafolarda grup açısı, 3 faz kullanan tesislere gerilim nasıl getirilir, seri sarım ile paralel sarım, trafo nem alma parçası, 1600 KVA TRAFO montajı, transfarmatör sembol, yüksek gerilimli transformatörlerin bağlantıları, yüksek gerilim trafosu otomatik kademe değiştirici, küçük güçlü trafolar resimler ve fiyatı, og trafo, yg trafo, trafo buşinginin içindeki madde, trafo sarım işleri, yg izolatör montaj parçaları, orta gerilimde kompanzasyon sistemi görüntülü, trafo sarım şekilleri, trafolardaki boynuzlar, ag, og, yg tesisat bakım ne demek, trafo sargı nem oranı, elektrik motorları ve trafo sarımı, og trafo sarimlari, kaynak trafolarının kademe ve sarımı

Og Yg Transformatör Sarımı

OG / YG TRANSFORMATÖRLERİ

1.1. OG / YG Transformatörün Yapısı

1.1.1. Nüve

Transformatörlerin nüveleri, silisyum alaşımlı özel transformatörlerin saclarından yapılır. Kayıplar, işçilik ve ekonomik nedenlerden dolayı nüve 0,35 mm kalınlıktaki saclardan yapılır.

Bu sacların birer yüzleri yalıtkan bir tabaka (lak, kâğıt, karlit vb.) ile kaplanmıştır. Nüve kesiti transformatörün gücüne göre yapılır (resim 1.1-1.2).

OG YG transformatör sarımı OG YG transformatör sarımıOG YG transformatör sarımı

Transformatörlerin nüve yapıları, güçlerinin büyüklüğüne göre şekil 1.1’de görüldüğü gibi kare (a), dikdörtgen (b) ve + (c) şeklinde yapılır. Bu şekilde yapmak suretiyle sargılar ile ayaklar arasında soğutma için gerekli olan hava aralığı sağlanmış olur.

OG YG transformatör sarımı

Büyük güçlü transformatörler için soğutma kanalları açılır. Nüveyi oluşturan sac paketi, kayıpları azaltmak amacıyla saf selülozdan yapılmış ince kâğıt levhalarla küçük paketlere ayrılmıştır. Nüve sıkıştırma plakaları ile sıkıştırıldıktan sonra, epoksit yapay reçine ile emdirilmiş cam elyaflı bantlarla iyice sarılır. Daha sonra bu bantlar cıvatalı kilitlerle gerdirilir (şekil 1.2).

OG YG transformatör sarımı

1.1.2. Sargılar

Transformatör primer ve sekonder sargıları sarılışlarına göre ikiye ayrılırlar;

  • Silindirik şekildeki sargılar
  • Dilimli sargılardır.

Transformatör nüvesi, hangi tipte olursa olsun sargışekli bu iki sargışeklinden birisidir. Hangi sargı tipinin uygun olacağı transformatörlerin tipine, gerilimine, akım şiddetine, yalıtma ve soğutma durumlarına göre değişir.Sargıların sipir sayıları, iletken kesitleri ve yalıtkanları belirlendikten sonra, sargıların nüveden yalıtılmaları belirlendikten sonra, sargıların nüveden yalıtılmaları için ya makaralar ya da başka yalıtma yöntemleri kullanılır.

1.1.2.1. Silindirik Sargılar

Silindirik sargılar, nüve üzerine makara şeklinde sarılan sargılardır.Küçük güçlü transformatörlerde alçak gerilim ve yüksek gerilim için hazırlanan makara şeklindeki sargılar,alçak gerilim sargısı altta olacak şekilde yerleştirilir (şekil 1.3).

OG YG transformatör sarımı

Trafo yüksekliğini ve kaçak reaktansı azaltmak için alçak gerilim sargısı iki ayrı kısma ayrılarak yarısı yüksek gerilim sargısının altına, yarısı da üstüne sarılabilir (şekil 1.4).

OG YG transformatör sarımı

Silindirik sargılar küçük güçlerde resim 1.3’te görünen şekildeki düzenek yardımıyla hazırlanırken daha büyük güçlü transformatörler için resim 1.4’teki düzenek kullanılır.

OG YG transformatör sarımı OG YG transformatör sarımı

1.1.2.2. Dilimli Sargılar

Büyük akımlı transformatörlerde silindirik sargılar kullanmak, akımın dinamik etkileri ve soğutma zorlukları bakımından sakıncalıdır. Dilimli sargı tipinde primer ve sekonder sargılar, bölümlere ayrılarak sarılır. Her bir sargı dilimi, alt ve üst sargı dilimlerinden yalıtılır. Bu sargı dilimleri; bir primer sargı dilimi, bir sekonder sargı dilimini izleyecek şekilde sıralanır. Yalıtkanlığı sağlamak bakımından alçak gerilim sargısı bir dilimi ikiye ayrılıp sargının enaltveenüst kısmına yerleştirilir. Bu tip sargılarda değişik gerilimlerde daha çok uç çıkartılır. Gerilim ayarı yapılması istenen yerlerde çok kullanılırlar (şekil 1.5).

OG YG transformatör sarımı OG YG transformatör sarımı

1.2. OG / YG Transformatörünün Çalışma Prensibi

1.2.1. Çalışması

Kullanıldığı yeri, gücü, gerilimi ne olursa olsun bütün transformatörler çalışma prensibi olarak aynıdır. Genel olarak birbirinden bağımsız en az iki sargı ve bu sargıları taşıyan çekirdekten oluşur. Bu sargıların enerji uygulandığı tarafına primer, enerjinin alındığı tarafa da sekonder denir (şekil 1.6).

OG YG transformatör sarımı

Transformatörün primer sargısına alternatif bir gerilim uygulandığında bu sargı, değişken bir manyetik alan oluşturur. Bu alan, üzerinde sekonder sargısının da bulunduğu manyetik demir nüve üzerinde devresini tamamlar. Primere uygulanan alternatif gerilimin zamana bağlı olarak her an yön ve şiddeti değiştiğinden oluşturduğu manyetik alanında her an yönü ve şiddeti değişir. Bu alanın sekonder sargılarını kesmesi ile sargılarda alternatif bir gerilim endüklenir.

Transformatörlerin primer sargılarına doğru gerilim uygulandığında yine bir manyetik alan meydana gelir. Ancak bu manyetik alan, sabit bir alandır. Bu alanın yönü ve şiddeti değişmeyeceğinden sekonder sargılarında bir (elektromotor kuvveti) EMK indüklemesi söz konusu olmaz.

OG / YG transformatörlerinin de çalışma prensibi bakımından küçük güçlü üç fazlı transformatörlerden farkı yoktur. Büyük akım ve gerilim değerleri için yapıldıklarından koruma ve yalıtım özellikleri bakımından farklılıklar gösterirler (şekil 1.7).

OG YG transformatör sarımı

1.2.2. Gerilim Ayarı

OG / YG transformatörlerinde enerji nakil hatlarındaki gerilim değişmelerinden ya da kullanıcının kendi yük değişimlerinden dolayı, alçak gerilim tarafını kompanze etmek maksadıyla yüksek gerilim sargılarına gerilim ayar sargıları yerleştirilir. Bu ayar sargıları kapak üzerindeki komütatör anahtarına bağlanır (şekil 1.8).

OG YG transformatör sarımı

Komütatör anahtarı, yüksüz veya yük altında kademe değiştiren olmak üzere iki ayrı tipte imal edilir (şekil 1.9).

OG YG transformatör sarımı

Alçak gerilim voltajı istenilen voltajdan düşük ise transformatörün kademe anahtarını bulunduğu voltajdan daha düşük bir voltaja almak gerekir.

Örneğin:

Alçak gerilim 400 V, primer gerilim kademeleri 15000 ,15400, 15800,16200,16600 olan bir transformatörün 3. kademede ( 15800 ) çalıştırıldığını ve alçak gerilim tarafından 380 volt ölçüm yapıldığını düşünelim

Bu durumdaki transformatörün yüksek gerilim tarafındaki gerçek gerilim:

380 x ( 15800 / 400 ) = 15010 volttur.

Transformatörün çalışması gereken kademe, hesaplanan değere en yakın kademe olmalıdır.

Bu da yukarıdaki örnek için 1. kademe, yani 15000 V olmalıdır.

Transformatörlerde gerilim ayarı yapılırken sistemin yük durumu, transformatörün alçak gerilim tarafındaki kompanzasyon sisteminin sağlıklı çalışıp çalışmadığı, transformatörün yüksüz çalışma hâllerinde oluşacak gerilim yükselmeleri göz önünde bulundurulmalıdır.

1.2.3. Soğutma Sembolleri

Bütün güç transformatörleri, sağlıklı bir soğutma ortamına ihtiyaç duyarlar. İyi bir soğutma sistemi transformatör kapasitesini % 25 artırabilir. Transformatörlerde soğutma sistemi harflerle simgelendirilmiştir ve transformatör plakasının üzerinde yazılıdır.

Soğutma sembolü dört harften oluşur.

    • Birinci Harf: Sargılarda direkt temasta bulunan iç soğutma ortamını anlatır.
      • “ O ” yanma noktası 300 derecenin altında olan mineral yağ ya da sentetik yalıtkan sıvılar
      • “ K ” yanma noktası 300 derecenin üzerindeki sentetik yalıtkan sıvılar.
      • “ L ” yanma noktası olmaya ya da yanıcı olmayan sıvı yalıtkanları anlatır.
    • İkinci Harf: İç ortamdaki maddenin nasıl dolaşım yaptığını anlatır.
      • “ N ” soğutma elemanları içinden doğal olarak akış
      • “ F ” soğutma elemanları içinden zorlamalı akış, sargılarının içinden ise doğal sirkülasyon
      • “D”soğutma elemanları içinden zorlamalı akış, akış sargılarının içinden ise yönlendirmeli sirkülasyon
    • Üçüncü Harf: Dış soğutma ortamını tanımlar.
      • A, hava
      • W, su
    • Dördüncü Harf: Dış çalışma ortamının nasıl sirküle ( çalıştığını ) edildiğini anlatır.
      • Doğal konveksiyon
      • Zorlamalı konveksiyon

Bu durumda; soğutma sistemi ONAN olan bir transformatörün iç soğutma sisteminin yağla ve doğal olarak yapıldığını, yağın temas ettiği dış soğutma ortamının da hava olduğunu, bu ortamın da doğal temas yolu ile gerçekleştiğini söyleyebiliriz (şekil 1.10).

Dağıtım transformatörleri, ONAN soğutma sistemine sahiptir. ONAN transformatörler, sürekli taze ortam havasına ihtiyaç duyar. Dahili tip transformatörler bulundukları ortama sürekli ısı yaydıkları için bu ısının atılması için transformatör binalarının uygun havalandırma pencerelerinin açılması gerekmektedir. Taze havanın alt tarafından girmesi ve aksi taraftan transformatör tankının üstünden atılması sağlıklı bir işletme açısından uygun olacaktır.

transformatör sarımı

Transformatörlerde bulunması gereken standart donanım elemanları (resim1.6) gösterilmiştir:

  • 3 adet yüksek gerilim çıkış ucu
  • 4 adet alçak gerilim çıkış ucu
  • 500 KVA ve yukarı güçler için 4 adet alçak gerilim bara bağlantı pabuçları
    • Yağ genleşme deposu
      • Yağ doldurma ağzı ve kapağı
      • Yağ seviye göstergesi
      • Yağ cinsini gösteren etiket
  • Termometre cebi (315 kVA ya kadar 1 adet,315 kVA ve daha büyük güçler için 2 adet)
  • 315 kVA ve üstü için Buchholz rölesi takılmasına uygun sökülüp takılabilen flanşlı ara parçası
  • Aktif kısmı kapakla kaldırabilmek için 2 adet kaldırma halkası
  • Boşta gerilim ayar komütatörüne ait kumanda kolu ve pozisyon göstergesi
  • Topraklama ucu
  • Yağ boşaltma ve örnek alma vanası
  • 900 dönebilen tekerlekler (160 kVA’ya kadar istenirse konur.)
  • Soğutucu radyatörler
  • İsim plakası
  • 315 kVA ve üstü için Buchholz rölesi ek donanımı
  • Alkollü termometre
  • Kadranlı kontaklı termometre (0-1200 C,çift kapama kontaklıdır.)
  • Hava kurutucusu (630 kVA ve altı için ½ kg üstü içinde 1 kg’dır.)

transformatör sarımı

1.3. OG / YG Transformatörlerde Meydana Gelebilecek Arızalar

Bilindiği üzere transformatörlerin dört temel bileşeni vardır.

  • Primer ve sekonder sargılar
  • Manyetik devre ( nüve )
  • Bağlantı elemanları
  • Transformatör yağları

Bu dört bileşenden herhangi birinin bozulması olasıdır. Şebekede çalışan transformatör sayısı düşünüldüğünde arızalanan transformatör sayısı oldukça azdır. Ancak arızalanan transformatörün onarım bedelleri oldukça yüksek olduğundan ciddi olarak üzerinde durulması gereken bir konudur.

Arızalanan bir transformatörün:

  • Onarım bedeli yüksektir.
  • Onarım süresi uzundur.
  • Vinç ve nakliye bedelleri pahalıdır.
  • Onarım süresince tesis enerjisiz kalacak, jeneratörü var ise düşük kapasite çalışması gerekecek.
  • Yedek transformatör konması hâlinde montaj, demontaj masrafları çıkacaktır.

Bu nedenle transformatör arızalarının ortaya çıkmadan arıza sebeplerinin ortadan kaldırılması en ekonomik yöntemdir. İzleme ve önleme maliyetleri her zaman düzeltme (onarma) maliyetlerinden daha düşüktür. Transformatör arızalarını aşağıdaki şekilde sınıflara ayırabiliriz

1.3.1. Manyetik Devre Arızaları

Manyetik devre arızalarının temel nedeni üretim kaynaklı hatalardır. Transformatörün yüksek ve anormal sesle çalışması, boşta çalışırken dahi aşırıısınması ve hatta devre dışı olması gibi belirtileri vardır. Bu tip arızaların toplam transformatör arızaları içinde yeri çok az olmakla birlikte arızaların giderilmesi, trafonun yeniden tasarlanmasını gerektireceğinden trafo üzerinde fazla müdahale şansı yoktur. Genelde eski tip transformatörlerde görülür. Manyetik devre bozuklukları trafonun boşta kaybını anormal düzeyde artırır. Boştaki kayıp ve akım; bazılarında sabit bir seyir izlemez, değişkenlik gösterebilir. Transformatörün mıknatıslanma akımındaki aşırı harmonikler, enterkonnekte şebekenin de bozulmasına sebep olur. Boştaki kayıp transformatör devrede olduğu sürece ölçülendirme sistemine göre primerden ölçü varsa kullanıcının faturasına, sekonderden ölçülendirme sistemi varsa ulusal ekonomimize yansır.

transformatör sarımı

Resim 1.7: Üretim hata kaynaklı nüve

1.3.2. Sargılardaki ve Di Elektrik Devrelerdeki Bozukluklar

Bu tip arızalar, başta transformatör sargılarında ve daha sonra ana yalıtım devresinde meydana gelebilir. Transformatör içindeki yalıtımdaki arıza nadir de olsa geçici olabilir, yani transformatör yağı bu delinmeyi bertaraf edebilir ve çalışmasını sürdürebilir ya da yalıtımdaki delinme kalıcı bir hâl alabilir ve transformatör devre dışı olabilir. Bu tip arızalarda:

  • Transformatör yağının görünümü ve kokusu keskin bir şekilde değişir.
  • Transformatör yağı rezarvuardan dışarı atılmış olabilir.
  • Transformatör sargı dirençleri ya hiç ölçüm vermez ya da başlangıç değerlerinden anormal değişkenlikler gösterir.
  • İzolasyon dirençleri direkt kısa devre gösterebilir.
  • Toprak ile temas söz konusu olabilir.
  • Bu tip arızalarda transformatör sargıları yanabilir.
  • Transformatör yağı yanabilir.
  • Komütatör anahtarı yanabilir.
  • İzolatörler yanabilir.
  • Bucholz rölede yanıcı gaz birikmiş olabilir.
  • Yanma esnasında kazan içindeki aşırı basınç, tankı deforme edebilir.
  • Yüksek gerilim, alçak gerilim sargısına direkt ya da belirli bir empedans üzerinden bölünerek sirayet edebilir. Alçak gerilim panosu ve sayaç devreleri zarar görebilir.

transformatör sarımı transformatör sarımı transformatör sarımı transformatör sarımı

Bu tip arızalar, üretim kaynaklı, kullanıcı kaynaklı ya da sistem kaynaklı olabilir.

1.3.2.1. Üretim Kaynaklıİç Yalıtım Arızalarında

  • Yetersiz ya da uygun olmayan kurutma
  • Yetersiz tretman işlemleri
  • Yetersiz ham madde
  • Projelendirme hataları
  • Yetersiz kontrol

1.3.2.2. Kullanıcı Kaynaklı Hatalar

  • Yanlış projelendirme
  • Yanlış montaj
  • Yetersiz ya da eksik koruma
  • Transformatörün ve bulunduğu merkezin yeterli kontrol ve bakımdan geçirilmemesi
  • Anormal geçici ya da sürekli çalışma şartları
  • Sel, deprem gibi doğal afetler

1.3.2.3. Sistem Kaynaklı Hatalar

  • Devreye girme anlarındaki yüksek gerilim, yüksek frekans darbeleri (manevra darbe gerilimleri )
  • Ani devrelerden çıkmalarda gerilim yükselmeleri
  • Atmosferik aşırı gerilimler

Yukarıda sınıflara ayrılan arızalar ülkelerin ekonomik yapısı, doğa ve iklim koşulları, enerji sistemlerinin yeterliliği gibi nedenlerle farklı oranlarda meydana gelir. Gelişmiş Avrupa ülkelerinde yapılan arıza analizlerinde dağıtım transformatörlerindeki arızaların büyük bir kısmının (% 80) sargı girişindeki sipirlerde yaşanan kısa devrelerinden meydana geldiği, geri kalanın ise kullanıcı kaynaklı hatalar olduğu tespit edilmiştir. Olası arızalar laboratuvar şartlarında yaratılarak transformatörlerin ve koruma sistemlerinin davranışları incelenmiş, yapılan bu incelemeler doğrultusunda transformatör arızalarının önlenmesi için etkin koruma sistemleri geliştirilmiştir.

Transformatör arızalarının nedenlerini teşhis edebilmek için arıza anındaki delilleri saptamak gerekir. Arıza teşhisini net olarak ortaya koyabilmek son derece zor olmasına rağmen, deliller doğrultusunda teşhis yapmanın, arızanın yeniden yaşanmaması için önemli faydaları vardır. Ancak bu delillerin zaman içerisinde yok olabildiğini ya da çeşitli etkilere maruz kalarak değişebildiğini de göz önünde bulundurmak gerekir.

1.3.2.4. Arıza Delilleri

Transformatör üzerinde gözle görünür deliller:

  • Kazanda bir deformasyon, izolatörler, yağ seviyesi, eklatörlerin durumu, kademe anahtarı durumu ve pozu, hava kurutucusu ve contası, depo kapağı contası vb.
  • Transformatör içerisindeki gözle görünür ibareler ve transformatör üzerinde üretici firmada yapılan ölçümler
  • Transformatör merkezinde bulunan koruyucu elemanların durumları ve değerleri, sekonder koruma sistemi değerleri, parafudrların aktivitesi, sigortaların durumu, çift kontaklı termometrelerin değerleri, arıza anındaki sıcaklık durumu
  • Transformatörün üretici firmasının test raporu
  • Transformatörün işletme sırasındaki seyrine ait ölçüm raporları (bakım testleri)
  • Topraklama dirençleri
  • Transformatörün enerjilendirdiği yükün karakteristik yapısı
  • Kompanzasyon sistemi
  • Transformatörün bulunduğu ortamın deniz seviyesinden yüksekliği
  • Arıza anındaki iklim koşulları
  • Transformatörün bulunduğu ortamın soğutma durumu
  • Arıza anında transformatörün bulunduğu yerde herhangi bir personel varsa onun beyanları gibi delillerin değerlendirilmesi yapılır, arıza nedenleri netleştirilir.

1.4. OG / YG Transformatörlerin Bakımları

Trafoların uzun süre verimli çalışabilmesi, düzenli bakım ve kontrol ile sağlanabilir. İşletmeye alınmış bir trafoda kontrol edilmesi gereken elemanlar ve bunlar üzerinde gözlenmesi gereken hususlar şunlardır:

  • Trafonun yüzey temizliği
  • Mekanik kısımların genel kontrolü
  • Boyalı madenî kısımların boyalarının kontrolü
  • OG ve AG kısımlarındaki somun, rondela, saplama ve kablo pabuçları, boru bağlantı pabuçlarındaki oksitlenmeler
  • OG – AG buşinglerinin çatlak ve kırık olup olmadığı
  • Hava kurutucusunda bulunan silikagel rengi, miktarı ve pembeleştiği kısım
  • Ark boynuzlarının eğik ve çarpık olup olmadığı
  • Trafonun topraklama cıvata ve somunlarının gevşeyip, oksitlenip oksitlenmediği
  • Yağ ve sargıısı göstergeleri varsa bunların ısılarının gözlenmesi
  • Çift kadranlı termometre varsa elektriki bağlantısının gevşekliği ve temizliğinin gözlenmesi
  • Yağ rezerve tankındaki yağ seviyelerinin kontrolü
  • Trafo üzerindeki çeşitli conta ve ek yerlerinde yağ sızıntısının olup olmadığının kontrolü
  • Bucholz rölesi varsa yağ seviyesinin ve elektriki bağlantılarının kontrolüne dikkat edilmelidir.

1.4.1. Transformatörü İşletmeye Almadan Önce Yapılacak İşlemler

    • Yağ kaçağı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yağ kaçağını gidermek için:
      • Nakliye ve indirme esnasındaki sarsıntılardan cıvatalarda gevşeme olabilir. Bu durumda contalardan yağ sızabilir. Bağlantı elemanlarını hafifçe sıkınız. Buşingleri tutan cıvatalara fazla kuvvet uygulamayınız, buşingler çatlayabilir.
      • B. Nakliye esnasında çarpma, delinme gibi hasarlar oluşmuş ve yağ kaçağı giderilemiyor ise üretici firma ile temasa geçiniz.
  • Yağ genleşme deposundaki yağ seviyesini kontrol ediniz. Depo yan yüzünde bulunan yağ seviye göstergesinde 20°C seviyesi işaretlenmiştir. Ortam sıcaklığına bağlı olarak yağ seviyesi, işaretin biraz üstünde ve altında olabilir. Yağ seviyesi normalden düşük ise deponun üzerindeki kapağı açarak transformatörün etiketinde belirtilen cinste ve üreticiden alınmış yağı ilave ediniz. Yağın nem durumuna dikkat ediniz. İlave edilecek yağ, kullanımdan önce test edilmelidir. Depoya normalden fazla yağ koymayınız. Aksi taktirde çalışma esnasında transformatör ısınacaktır. Genleşen yağ depodan çıkabilir.
    • Transformatörde hava kurutucusu (slicagel kabı) bulunmuyor ise yağ genleşme deposu kapağının içinde bulunan contayı çıkarınız. Aksi taktirde transformatör hava alamayacağı için zamanla tankta deformasyon olabilir. Transformatörünüz hasar görebilir. Kapak içinden çıkan contayı ortasından delerek transformatör üzerinde uygun bir yerde muhafaza ediniz. Transformatörün herhangi bir sebep
    • ile nakliyesi gerektiğinde contayı tekrar kapak içine takarak nakliye esnasındaki sarsıntılardan dolayı yağ genleşme deposundaki yağın dışarıya çıkması önlenecektir. Ayrıca transformatörün ihtiyaç dışı olması durumunda stoklarınızda bekletilirken yine kapak contasının takılmasışarttır.
  • Buşingleri gözle kontrol ediniz. Kırık veya çatlak var ise değiştiriniz (resim 1.13).
  • Ark boynuzlarının aralıklarını kontrol ediniz. Bozulmuşsa aralıkları uçları birbirine bakacak şekilde aşağıdaki değerlere göre ayarlayınız ( resim 1.13).

transformatör sarımı transformatör sarımı

Gerilim 6,3kV 10kV 15kV 33kV
Ark boynuzu aralığı 60 mm 85 mm 115 mm 220 mm

Tablo 1.1: Ark boynuzu aralığı tablosu

  • Transformatör 6 aydan uzun süre stoklarınızda beklemiş ise yağı nem almış olabilir. Yağ numunesini test ettiriniz.
  • Transformatörde hava kurutucusu, bucholz röle, çift kontaklı termometre gibi koruyucu teçhizatlar bulunuyor ise ilgili talimatlara göre cihazların kontrolünü yapınız.
  • Transformatör kapalı ortamda çalışacak ise tabanda ve yukarıda hava giriş ve çıkışını sağlayacak uygun boyutlarda açıklıklar bulunmasını ve havalandırılmasını sağlayınız.
  • Transformatör boyasının bozulmuş kısımları varsa bu kısımları temizleyiniz ve boyayınız.

transformatör sarımıtransformatör sarımı

1.4.2. İşletmeye Alma

• Kademe anahtarını, transformatörün etiketi üzerinde bulunan bilgilerden yararlanarak orta gerilim voltajınıza uygun pozisyona getiriniz. Kademeyi ayarlamak için yapılacak işlemler, kademe anahtarı başlığının üzerinde yazılıdır. Kademe anahtarı çevirme başlığına büyük kuvvetler uygulamayınız.

Kademe değiştirme işlemini mutlaka transformatör enerjisizken yapınız!

Transformatörün koruma sisteminin akım değerlerini ve kesme sürelerini kontrol ediniz.

  • Topraklama direnci ve bağlantılarını kontrol ediniz.
  • Transformatörü yüksüz olarak devreye alınız. Boşta çıkış gerilimlerini kontrol ediniz. Transformatörü kademeli olarak yükleyiniz.

1.4.3. Periyodik Kontroller

  • Yılda en az bir kere yukarıda 13 maddede bahsedilen kontrolleri yapınız. Belirtilen şekilde yağ numunesini alarak test ettiriniz. Elektrik bağlantıları gevşek ise sıkınız.
  • Transformatör yedek parça ihtiyacınız için, transformatör etiket değerlerini bildirerek gerekli başvuruları yapınız.

1.4.4. Transformatör Donanımları

1.4.4.1. Bucholz Röle

• Genel Yapısı

Bucholz röle, transformatör yağı içinde oluşacak gazlara bağlı olarak ikaz ya da açma sinyali veren koruyucu röledir. Bucholz rölesi, aşağıda belirtilen arızalarda işlem görür:

  • Sargı kısa devrelerinde
  • Sargı ile nüve arası kısa devrelerde
  • Gerilim taşıyıcı elemanlarının kendi aralarındaki atlamalarında
  • Gerilim taşıyıcı elemanlarından kazan, kapak ve nüveye olan atlamalarda
  • Hatalı iletken bağlamaları ve kopmalarında
  • Yağa hava girmesi veya gaz oluşmasında
  • Yağ eksilmesinde

• Test ve Ayar

Bucholz röle, işletmeye alınmadan önce aşağıda belirtildiği şekilde kontrol edilmelidir.

  • Röle üzerinde ok işareti, genleşme kabı tarafını gösterecek şekilde olmalıdır.
  • Röledeki havanın çıkması için üst kapakta bulunan test başlığı sökülüp yağ çıkıncaya kadar açık tutulur.
  • Bağlantışekli kontrol edilir.
  • Bucholz röle kontaklarının çalışmasını kontrol etmek için test butonunun kapağını çıkarınız ve bu butona yavaş yavaş bastırınız. Rölenin önce alarm, sonra açma kumandası vermesi gerekir.
  • Bucholz rölede gaz toplanması hâlinde gazın yanıcı olup olmadığını, üzerine eğilmeden alev yaklaştırarak kontrol ediniz. Yanıcı gaz, transformatör içinde arıza olduğunu gösterir. Bu durumda transformatöre tekrar enerji uygulamayınız. Yanıcı olmayan gaz ise büyük ihtimalle transformatör içinde sıkışmış havadır. Transformatör çalışmaya devam edebilir. Mümkün ise bucholz rölede biriken gazı analiz ettiriniz.
  • Röle kontaklarının taşıyabilecekleri en yüksek akım değerleri röle üzerinde bulunan etikette yazılıdır. Bu değerleri aşmayınız.

1.4.4.2. Çift Kontaklı Termometre

Bu elemanlar, güç trafolarının sargı veya yağ sıcaklıklarının tespiti ile tehlikeli sınırlarda alarm ve açtırma yapabilecek şekilde yerleştirilmiş cihazlardır. Özellikle trafoların aşırı yüklenmelerinde fanları çalıştırmada, alarm vermede hatta trafoyu devre dışı bırakacak kesicileri açtırmada kullanılırlar.

Alarm ve açma ibrelerinin ayarı veya elektrik bağlantılarının kontrolü için termometrenin önündeki kapağı ve camı çıkarınız.

Alarm ve açma kontaklarının akım taşıma kapasitelerini aşmamak için yardımcı röle kullanınız. Termometre sondasına bağlı boruya keskin dönüş yaptırmayınız. Termometre cebine bir miktar yağ ilave ediniz.

OG YG transformatör sarımı

Termostatın kadranı üzerindeki göstergede, ibresinden hariç iki adet ayarlanabilir elektriki kontak ibresi bulunur. Bu ibreler, istenilen sınırlar içinde alarm ve açma devresine kumanda ederek görev yaparlar. Bazen de bunlardan yararlanılarak trafo fanları devreye sokulup çıkarılabilir.

Alarm devresine ait ibre, genelde 50 ?C – 60 ?C’ye ve açma devresinin ibresi ise 70?C

– 80 ?C’ ye ayarlanır.

1.4.4.3. Hava Kurutucuları

• Genel

Hava kurutucusu, hava kurutma maddesi (slicagel) doldurulan cam kap ve yağ çanağından oluşmaktadır. Transformatörlerde kullanılan hava kurutucuları; transformatörlerin büyüklüklerine, yağ hacimlerine ve çalışacağı ortamın nem derecesine göre imal edilir. Hava kurutma maddesi slicagel; kimyasal olarak nötr hâle getirilmiş, çok iyi nem alma özelliğine sahip, sert, kuru olduğu zaman koyu mavi renkte, nem aldıkça pembeleşen bir maddedir.

OG YG transformatör sarımı

Silikagel, silisit asit hidartın kobalt nitratla emprenye edilmesinden üretilir. Ağırlığının % 40 oranında su (nem) alma özelliğine sahiptir.

• Kontrol ve Bakım

Transformatörün nakliyesi sırasında yağın slicagel maddesine bulaşmaması için yağ haznesi boş olarak gönderilir. Transformatör işletmeye alınmadan önce yağ çanağı, işaretli seviyeye kadar transformatör yağı ile doldurulur. Slicagelin yağlanmamasına dikkat edilmelidir. Yağlanan slicagel, siyah renk alır ve nem alma özelliğini kaybeder. Slicagelin ¾ ‘ü pembeleştiğinde değişmesi gerekir.

1.4.4.4. Buşingler

Transformatörlerde macunsuz, üzeri sırlanmış, seramik buşingler kullanılır. Üst kapağa conta ile yağ sızdırmaz bir şekilde monte edilmiştir. Transformatör devreye alınacağı zaman buşing tijinin somunu gevşetilerek tij 5 mm kadar buşing içine itilir. Biriken hava varsa dışarıya çıkması sağlanır. Yağ sızmaya başladığı anda somunlar tekrar sıkılır ve sızan yağ temizlenir.

• Buşing Değiştirme İşleminin Yapılması

Buşinglerin çatlama, kırılma gibi nedenlerden dolayı değişmesi gerekebilir.

• Önce transformatör yağı, kapak altı seviyesine kadar temiz ve kuru bir kaba boşaltılır; hava almayacak şekilde muhafaza edilir.

Bu şekilde alınan yağ tekrar kullanılabilir.

  • Buşingin somunlarını ve buşing başlığını sökünüz, buşingi çıkarınız. Bu esnada transformatör içerisine yabancı madde kaçmasını önleyiniz.
  • Buşingle kapak arasındaki contayı değiştiriniz. Diğer contaları da kontrol ederek gerekiyor ise değiştiriniz.
  • Yeni buşing başlığını ve somunlarını takınız.
  • Tiji izolatör içinde yuvasına yerleştiriniz. Buşing somunlarını ve başlığını takarak sıkınız.
  • Transformatörün yağını tamamlayınız.
  • Üstteki somunları biraz gevşeterek buşingin içine sıkışmış havayı boşaltınız.

1.4.4.5. Transformatör Yağları

• Genel

Transformatörlerde yalıtım ve soğutma maddesi olarak kullanılan madenî yağlar, zamanla gerek transformatörün aktif elemanları arasında çeşitli sebeplere dayanan deşarj sonucu ayrışma, gerekse yüke bağlıısı farklılıklarından kaynaklanan hava alışverişi sonucu kimyasal olarak bozulurlar. Yağ, ayrışan ve parçalanan katı yalıtım maddeleri ile karışarak dibe çöker. Dipte çamurlaşma olur. Hava kurutucusu olmayan ya da varsa bile bakım yapılmayan transformatörlerde yağ genleşme kabı üzerinden havanın nemini alarak yalıtkan özelliğini kaybeder. Bu nedenlerden dolayı yağın numunesi alınarak delinme geriliminin ölçülmesi gerekir. Test sonucunda yağın kurutulması veya değiştirilmesi gerekebilir.

OG YG transformatör sarımı

• Yağ Numunesi Alınması

  • Numune kabı olarak renkli cam şişe ya da paslanmaz sac kap kullanınız. Numune alma kabını ve numune alımında kullanılacak gereçleri (huni, hortum vs.) iyice temizleyiniz ve kurutunuz. Numune alacağınız vanayı iyice temizleyiniz.
  • Bir miktar yağı boşa akıtınız. Numune kabına bir miktar yağ koyunuz, çalkalayınız ve dökünüz. Numune kabını ağzına kadar doldurunuz. Yağ testi için en az 1,5 litre yağ gereklidir.
  • Numune kabının ağzını yağdan etkilenmeyecek bir kapak ile sıkıca kapatınız. Kabın üzerine etiket yapıştırarak gerekli olan numune

numarasını, gücü ve gerilimi yazınız. En kısa zamanda test için gönderiniz.

1.5. OG / YG Transformatör Bağlantıları

Yüksek gerilim transformatörlerinin sargıları üçgen, yıldız ve zikzak olmak üzere üç şekilde bağlanır.

1.5.1. Üçgen (D) Bağlantı

Üçgen bağlantı hem primer hem de sekonder için aynıdır. Üçgen bağlantıda fazlara ait sargılar, birbirleri ile kapalı bir devre oluşturur. Üçgen bağlantı, nötr hattı istenmeyen yerlerde kullanılır.

OG YG transformatör sarımı

1.5.2. Yıldız (l) Bağlantı

Yıldız bağlantı, primer ve sekonder için aynışekilde uygulanır. Fazlara ait sargıların birer ucu birleştirilir. Diğer uçlara fazlar uygulanır. Birleştirme noktasına nötr veya yıldız noktası denir. Yıldız bağlantı, yıldız noktası sıfır olduğundan daha çok sıfırlamanın (nötr) istenildiği yerlerde kullanılır.

OG YG transformatör sarımı

1.5.3. Zikzak Bağlantı

Transformatörlerin sekonderinde uygulanır. Kullanılan iletken miktarı, yıldız veya üçgen bağlantıya göre fazladır. Sekonderde aynı faza ait eşit gerilimli iki parka sargı bulunur ve bu sayede fazların dengeli bir şekilde yüklenmesi sağlanmış olur. Sekonderde aynı faza ait eşit iki sargıdan biri başka faza ait nüve üzerindedir.

OG YG transformatör sarımı

1.5.4. Bağlantı Özellikleri

Transformatör sargılarına hangi bağlantıların uygulanacağı transformatörün gücüne, gerilimine, enerjilendireceği sistemin simetrisine ( Nötr noktasının yüklenme kabiliyetine) ve sistem gerilimine bağlıdır.

Üçgen bağlantıda şebekenin her iki fazı bir sargıya uygulanır. Her bir sargı, şebekenin faz arası gerilimi ile beslendiğinden sargıların hem girişini hem de çıkışını aynı derecede yalıtmak gereklidir. Bu sebeple çok yüksek gerilimlerde ( 154 – 380 kV ) tercih edilmez . Sargılara giren akımlar, şebeke akımından 1.73 oranında daha düşük olduğundan sargılarda kullanılan tel kesiti daha düşük olacaktır. Bununla birlikte sargıları enerjileyen gerilim yüksek olduğundan sipir sayısı da 1.73 kat yüksek olacaktır.

Yıldız bağlantışebekede sıfır (nötr noktası) yaratarak faz arası gerilimden başka faz, nötr geriliminin kullanılmasını sağlar. Alçak gerilim tarafında kullanılır. Yıldız bağlantıda sargı gerilimi hat geriliminden 1.73 oranında düşük olduğundan yalıtım açısından daha avantajlı olur.

Üçgen bağlantının büyük güçlerde ve düşük gerilimde, yıldız bağlantının ise küçük güçlerde ve yüksek gerilimde kullanılması avantajlıdır.

Transformatörün primer veya sekonder herhangi bir sargısında üçgen bağlantı bulunmayan transformatörlerde yıldız bağlantıya ilave dengeleme sargısı konularak mıknatıslanma akımındaki harmonik bozuklukların önüne geçilebilir. Zigzag bağlantıda her bir faz sargısı muhtelif bacaktaki sargı ile seri olarak bağlanır. Böylece akım her ne şartla olursa olsun ikiye bölünmüş olur.

Üçgen bağlantı hem alt hem de üst gerilim sargısına uygulanabilirken zikzak bağlantı yalnızca sekonder sargıya uygulanabilir. Zigzag bağlantı simetrik olmayan yüklerin beslemesinde kullanılır.

  • Yıldız–Yıldız Bağlantı: Ufak dağıtım trafolarında kullanılabilir. Nötr hattı % 10 üzerinde yüklenemez.
  • Yıldız–Zikzak Bağlantı: Ufak dağıtım trafolarında kullanılabilir. Nötr hattı % 100 yüklenebilir.
  • Üçgen–Yıldız Bağlantı: Büyük dağıtım trafolarında kullanılabilir ve nötr hattı tam yüklenebilir.
  • Yıldız–Üçgen Bağlantı: Santrallerde kullanılan büyük güç trafoları, bu bağlantı grubuna girer.

1.5.5. Bağlantı Grupları ve Grup Açısı

Üç fazlı güç transformatörlerinin sargılarının bağlantı grupları ve grup açılarışu şekildedir.

Güç transformatörlerinin bağlantışekilleri, iki harf ve bir rakamla belirtilir. Örnek olarak açıklamak gerekirse Yd1 ifadesinde birinci harf, primer (üst gerilim sargısı) sargının bağlantışeklinin yıldız olduğunu gösterir. İkinci harf, sekonder sargının (alt gerilim sargısı) bağlantışeklinin üçgen olduğunu ifade eder. Rakam ise sekonder ve primer gerilimleri arasındaki grup açısını, yani faz farkını ifade eder.

• Grup Açısı

Primer sargının bir fazına alternatif gerilim uygulanırsa aynı fazın sekonder sargısında da bir gerilim indüklenir. İşte bu aynı faza ait primer ve sekonder sargılarda indüklenen gerilimler arasında bir faz farkı oluşur. Oluşan bu faz farkına grup açısı denir.

Bağlantı gruplarından grup açısı 30?’ye bölünmek suretiyle bir sabite olarak verilir. Yd1 örneğinde grup açısı 1×30 = 30?’dir.

OG YG transformatör sarımı

Bağlantı gruplarını ifade etmek için belirlenen kısaltma sembollerinde büyük harfler, primer için; küçük harfler ise sekonder için kullanılır.

transformatör sarımı

transformatör sarımı

transformatör sarımı

1.5.6. Paralel Bağlantılar

Transformatörlerden çekilen güç, nominal güçten büyük olduğunda yapılacak iki yöntem vardır. Bu yöntemlerden birisi, devredeki trafonun yerine daha büyük güçte bir transformatör devreye alınır. Diğer yöntem ise anma gücü çekilen güce yeterli olmayan transformatöre gücü paylaşabilecek bir transformatör paralel bağlanır. Transformatörlerin paralel bağlanması yöntemiyle şalt merkezlerinde bakım ve onarım kolaylığı sağlanabilir.

transformatör sarımı

Aynı anma gerilimli üç fazlı iki veya daha fazla transformatörün üst gerilim sargıları, kendi arasında veya alt gerilim sargıları kendi arasında herhangi bir koşul olmaksızın paralel bağlanabilir. Eğer transformatörlerin alt ve üst gerilim sargılarının her ikisi birden paralel bağlanacaksa aşağıda açıklanan şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlar yerine

getirilirse transformatörler arasında oluşabilecek sirkülasyon akımları önlenir. Nominal güçte yüklenmeleri sağlanır.

  • Transformatörlerin bağlantı grupları her ikisi içinde aynı olmalıdır. Bağlantı grubu birbirinin aynısı olursa alt gerilim sargısının gerilimlerinin de aynı fazda olması sağlanır.
  • Transformatörlerin boştaki dönüştürme oranları eşit olmalıdır. Bunun için transformatörün primer ve sekonder gerilimleri her an eşit olmalıdır. Bu şartla gerilimlerin genliklerinin eşit olması sağlanır. Eğer dönüştürme oranları arasında bir farklılık varsa ve kısa devre empedans gerilimleri arasında %10’dan az bir fark kalacak şekilde olursa paralel bağlanmasına müsaade edilir.
  • Transformatörün anma güçlerinin eşit olması gerekir. Ancak gerekli görüldüğü zaman güçleri arasında 1/3 orana kadar farka müsaade edilir.
  • Paralel bağlanacak transformatörlerin aynı polariteli uçları birbirine bağlanmalıdır. Bu sayede faz sıralarının aynı olması sağlanır. Transformatörlerin birbiri üzerinden kısa devre olması önlenir.
  • Transformatörlerin kısa devre gerilimleri birbirine eşit veya aralarındaki oran 1/ 10’dan fazla olmamalıdır. Kısa devre gerilimlerinin eşit olması ile anma akımındaki kısa devre empedanslarının eşitliği ve anma güçleri ile orantılı olarak yüklenmeleri sağlanır.
TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik