BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Havai enerji hat iletkenlerinin çekilmesi, elektrik tellerinin çekilmesi, Havai enerji hat iletkenleri nasıl çekilir, Havai Hattın Avantaj ve Dezavantajları, Havai Hat İletkenler Arası Standart Mesafeler, İZOLATÖR MANŞONU, yeni doldurulabilir alcakgerilim braşman, alpek iletken bağlantı elemanları, yüksek gerilim malzemeleri damper, İZOLATÖR DEMİRLERİ B 35 Demir Travers için ( Durdurucu ), elektrik diregi taşıyıcı durdurucu, telefon direkleri kaç metre aralıkla dikilir, elektrik tellerinin salınımlarını söndüren damper, enh hat bağlantı aparatları, enerji nakil hatları makinaları, elektrik hatlarında gece işareti, ağaç direklere nasıl çıkılır, yüksek gerilim hattı nasıl çekilir, havai enerji hatları, elektrik hatlari buz yuku denge, iletken hat çekmek, hat gerdirme makinaları, havai enerji hatları, sehim verme yöntemleri notları enerji nakil, havai hat ile enerji girişinin yapılması, yüksek gerilim hattı bağlantı elemanları, makara izolatör lerin uygulanması, elektrik direği telleri nasıl çekiliyor, gerilim altındaki iletkenlere emniyet mesafeleri, yüksek gerilim hattı iletken çekimi, havai hatlarda yüksek gerilimde yerden yükseklik mimimum, işletme gerilimi 170 kv olması durumunda ağaçlara olan, titreşim amortisörü damper

Havai enerji hat iletkenlerinin çekilmesi

HAVAİ HAT İLETKENLERİNİ ÇEKME VE BAĞLANTILARI

2.1. Direkler, İzolatörler ve Donanımları

2.1.1. Tanımı

Yüksek gerilim elektrik enerjisinin üretildiği yerden tüketim merkezlerine iletilmesi için hava hatları kullanılır. İletim ve dağıtım hatlarında kullanılan ve iletkenleri birbirlerinden belirli uzaklıkta havada tutmaya yarayan ve hat boyunca uygun aralık ve yükseklikte yerleştirilen şebeke donanımına direk denir.

Yapıldıkları malzemeye göre direk çeşitleri şunlardır.

  • Ağaç direkler
  • Betonarme direkler
  • Demir direkler

İzolatörler hava etkilerine ve işletme sırasında oluşacak elektrik, mekanik ve elektrodinamik zorlanmalara dayanacak nitelikte olmalıdır.

2.1.2. Görevleri

Ayrıntılı bilgi, Direkler ve İzolatörler modülünde verilmektedir.

havai hat iletkenlerini çekme

2.2. Havai Hatlar

2.2.1. Tanımı

Kuvvetli akım enerji iletimini sağlayan mesnet noktaları, direkler ve bunların temelleri, yer üstünde çekilmiş iletkenler, iletken donanımları, izolatörler, izolatör bağlantı elemanları ve topraklamalardan oluşan tesislerin tamamını kapsayan kısma, havai hatlar denir.

2.2.2. Havai Hattın Avantaj ve Dezavantajları

Havai hat sistemlerinin yer altı sistemlerine göre;

    • Avantajları
      • Ucuzdur(%50)
      • Arızaları gözle görüldüğünden çabuk bulunur.
      • Bakır iletkenlere göre daha hafif olduklarından direk mekanik hesabı daha azdır.
      • Köprü, nehir, vadi, demir yolu ve su geçişleri daha kolaydır.
    • Dezavantajları
      • Çevre şartlarından etkilenir.
      • Arızalar doğa şartları müsait değilse hemen yapılamaz.
      • Ömürleri uzun değildir (30-40 yıl).
      • Ormanlık alanlardan geçişlerinde yangınlara sebebiyet verebilir.

2.2.3. Havai Hat İletkenler Arası Standart Mesafeler

Gerilim altındaki iletkenler için kabul edilen azami yaklaşma mesafesi aşağıda belirtilmiştir.

50 V– 3500 Volt arası……………….: 30 cm 3500V – 10 000 Volt arası…………: 60 cm 10.000V – 50.000 Volt arası………: 90 cm 50.000V – 100.000 Volt arası…….:150 cm 100.000V– 250.000 Volt arası…..: 300 cm 250.000V – 450.000 Volt arası…..: 450 cm

• Kuvvetli Akım Yönetmeliğine Göre Uzaklıklar

Madde 44-a) Hava hatlarında iletkenler arasında alınması gerekli en küçük uzaklıklar aşağıdaki gibi hesaplanacaktır:

1) Malzeme, kesit, salgı ve anma gerilimleri aynı olan, aynı ya da farklı yatay yüzeylerde bulunan iletkenler arasındaki en küçük “D” uzaklığı aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır.

havai hatların çekilmesi

2) Bir direk üzerinde birden fazla sistem bulunursa ve bunlarda malzeme, kesit, salgı ve anma gerilimleri farklı ise, bu iletkenler arasında alınacak en küçük “D” uzaklığı, her devrenin kendi salgı ve gerilimlerinin madde 44-a/1'de verilen formülde yerine konması ile bulunacak değerlerden en büyüğüne eşit olacaktır.

b) Konsol ve travers boyları ile bunlar arasındaki uzaklıklar madde 44-a/1 ya da a/2'deki gibi hesaplanmakla birlikte ayrıca aşağıda belirtildiği gibi çizilecek iletken salınım diyagramlarına (Şekil-8'e bakınız.) göre gerilim altındaki iletkenler arasındaki uzaklığın (U/150) m’den daha az olmadığı doğrulanacaktır. Bu uzaklık 0,20 m’den az olamaz.

Bu salınım diyagramları, +5Cø ve %70 rüzgâr yükü ile bölgenin en büyük sıcaklığında ve %42 rüzgâr yükünde çizilecektir.

İletken salınım kontrolünde en büyük sapma açısı (alfa), 50ø’ye kadar (alfa)/4, 50ø62ø30'a kadar 12ø30' sabit ve 62ø30'dan büyük sapma açılarında ise iletken salınımları arasında (alfa)/5'e kadar bir açısal kayma varsayılarak gerekli doğrulamalar yapılacaktır.

Bu madde yalnızca yüksek gerilimli büyük aralıklı hatlara uygulanır.

c) Yukarıda hesaplanan konsol ve travers boyları ile bunlar arasındaki uzaklıklar ayrıca kamçılanma kontrolü yapılarak doğrulanacaktır.

Bir direkte birbirinin üstünde bulunan iletkenlerden, alttaki iletkenin üzerindeki buz yükünün birdenbire düşmesinden sonra, alttaki iletkenin düşey düzlemde bir sıçrama yapacağı varsayılarak sıçramadan sonra üstteki buzlu iletkene uzaklığı (U/150) m’den az olmayacaktır. Bu uzaklık 0,20 m’den az olamaz.

Bu madde yalnızca yüksek gerilimli büyük aralıklı hatlara uygulanır.

d) Aynı direk üzerinde bulunan yüksek ve alçak gerilimli iletkenlerin bağlantı noktaları arasındaki düşey uzaklık en az 1,5 m olacaktır.

e) Alçak gerilimli küçük aralıklı hatlarda iletkenler arasındaki uzaklık 0,40 m’den az olmayacaktır.

Bu uzaklıklar aşağıdaki durumlarda küçültülebilir:

-Gerilimleri birbirine eşit olan aynı faz iletkenlerinde,

-İletkenlerin birbirine değmemesi için gerekli güvenlik önlemleri alınmış olan hatlarda

f) Hat iletkenleriyle topraklanmış metal bölümler arasındaki uzaklık en az (U/150 + 0,05) m. olacaktır. Bu uzaklık yüksek gerilimli hava hatlarında 0,20 m.den, alçak gerilimli hava hatlarında da 0,05 m.den az olamaz.

U: Fazlar arası anma gerilimidir (kV).

g) Toprak iletkeni ile faz iletkenleri arasındaki uzaklık, toprak iletkeninin faz iletkenlerini yıldırıma karşı maksimum 30ø’lik açı altında koruyabileceği biçimde hesaplanacaktır.

h) İletkenlerin 46’ncı maddeye göre hesaplanan en büyük salgılı durumda üzerinden geçtikleri yer ve cisimlere olan en küçük düşey uzaklıkları çizelge-8'de verilmiştir.

Tablo 2.1: Hava hattı iletkenlerinin en büyük salgı durumunda üzerinden geçtikleri yerlere olan en küçük düşey uzaklıkları
İletkenlerin üzerinden geçtiği yer Hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi (kV) 0-1 (1 dahil) 1-17,5 36 72,5 170 420 En küçük düşey uzaklıklar (m)
Üzerinde trafik olmayan sular (suların en kabarık yüzeyine göre) 4,5* 5 5 5 6 8,5
Araç geçmesine elverişli çayır, tarla, otlak vb. 5* 6 6 6 7 9,5
Araç geçmesine elverişli köy ve şehir içi yolları 5,5* 7 7 7 8 12
Şehirler arası kara yolları 7 7 7 7 9 12
Ağaçlar 1,5 2,5 2,5 3 3 5
Üzerine herkes tarafından çıkılabilen düz damlı yapılar 2,5 3,5 3,5 4 5 8,7
Üzerine herkes tarafından çıkılmayan eğik damlı yapılar 2 3 3 3,5 5 8,7
Elektrik hatları 2 2 2 2 2,5 4,5
Petrol ve doğal gaz boru hatları 9 9 9 9 9 9
Üzerinde trafik olan sular ve kanallar (bu uzaklıklar suların en kabarık düzeyinden geçebilecek taşıtların en yüksek noktasından ölçülecektir.) 4,5 4,5 5 5 6 9
İletişim (haberleşme) hatları 1 2,5 2,5 2,5 3,5 4,5
Elektriksiz demir yolları (Ray demirinden ölçülecektir.) 7 7 7 7 8 10,5
Otoyollar 14 14 14 14 14 14

(*) Yalıtılmış hava hattı kabloları kullanıldığında bu yükseklik değerleri 0,5 m azaltılacaktır.

i)Hava hattı iletkenleri ile yanından geçtikleri yapıların en çıkıntılı bölümleri arasında, en büyük salınım konumunda en az çizelge-5'te verilen yatay uzaklık bulunmalıdır.

Tablo 2.2: Hava hattı iletkenlerinin en büyük salınımlı durumda yapılara olan en küçük yatay uzaklıkları
Hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi KV Yatay uzaklık m
0-1 (1 dâhil) 1
1-36 (36 dâhil) 2
36-72,5 (72,5 dâhil ) 3
72,5-170 (170 dâhil) 4
170-420 (420 dâhil) 5

k) Yüksek gerilim hatları, hatlara rastgele dokunmayı önleyecek önlemler alınmak koşulu ile elektrik işletme yapılarına tespit edilebilir.

l) Yapıların yanından geçen ya da tespit edilmiş bulunan alçak gerilim hatları herhangi bir aygıt kullanmaksızın rastgele dokunulmayacak biçimde tesis edilmelidir.

m) Elektrik kuvvetli akım tesislerinin civarlarındaki diğer tesislere olan yaklaşım mesafeleri çizelge-6'da verilmiştir.

Tablo 2.3: Elektrik kuvvetli akım tesislerinin civarındaki tesislere olan en küçük yaklaşım mesafeleri (m)
Yer Altı Kablolarıyla Enerji Nakil Hatlarıyla Topraklama Sistemleriyle
Yan yana veya paralel olma mesafeler i (m) 0-170 kV Birbiriyle kesişme hali mesafeler i (m) 0-170 kV Yan yana veya paralel olma hali (Dış iletkenin max.salınımlı iz düşümü ile boru ekseni) mesafeleri Birbiriyle kesişme hali(direk ayağına) mesafeleri(m) Direk veya diğer elektrik topraklamalar ı ile olan mesafeleri (m) 0-420 kV
0-72 kV (72kVdahi l) 72-420 kV 0-72kV (72kVda hil) 72420 kV
Doğal Gaz
ve Petrol
Boru Hattı 0.6* 0.4* 4(10***) 10(30***) 3 10 2**
(LNG,LP
G dâhil)

40

n) İletken çekimini ve hat güvenliğini bozan bütün ağaçlar budanmalı ya da kesilmelidir. Meyve ağaçlarının kesiminden olabildiğince kaçınılmalıdır.

Tablo 2.4: Hava hattı iletkenlerinin ağaçlara olan en küçük yatay uzaklıkları
Hattın izin verilen en işletme gerilimi kV yüksek sürekli Yatay uzaklık m
0-1 (1 dâhil) 1
1-170 (170 hariç) 2,5
170 3,0
170-420 (420 dâhil) 4,5

o) Alçak ve yüksek gerilimli demir direklere zeminden en az 4 m yükseklikte ve gerilimli bölüme 3 m’den daha fazla yaklaşmayacak bir tırmanma engeli tesis edilecektir.

Ayrıca yüksekliği 50 metreyi geçen hatlarda gündüz işareti ve 80 metreyi geçen hatlarda gündüz ve gece işareti bulundurulması zorunludur.

havai enerji hatlarının çekilmesi

p) Her tip yüksek gerilim direğine zeminden en az 2,5 m yükseklikte ve kolayca sökülmeyecek biçimde bir ölüm tehlike levhası takılacaktır. Yalnızca beton direkler üzerine gömme ya da yağlı boya ile çıkmayacak biçimde ölüm tehlikesi işareti yapılabilir.

r) Hava alanı pist orta noktasından 5 km uzağına kadar olan yerlerde ve hava seyrüsefer cihazlarının bulunduğu yerlerde, havacılıkla ilgili kuruluşların kurallarına aynen uyulur.

2.2.4. Havai Hat Iletken Ek Malzemeleri

Normal şartlarda alüminyum iletkenlerin yüzeyleri gri renkte ve son derece az elektrik geçirgenliği olan bir oksit tabakası ile kaplıdır. İki iletkenin birbirine bağlanmasından önce oksit tabakası tamamen ve sürekli olacak şekilde ortadan kaldırılmalıdır. Dolayısıyla ek malzemeleri bu prensibe göre imal edilmelidir.

Bütün ek malzemeleri ek yerindeki oksit tabakası engelini yok edebilecek kadar sıkma basıncı devamlı sağlanmalıdır. Bunun sonucunda ek yerinde meydana gelebilecek tehlikeli ısınmayı önleyerek, uzun süre kullanılabilir olması gerekir.

Hava hatlarında kullanılan alüminyum iletkenlerin ek malzemeleri şunlardır.

  • Cıvatalı klemensler
  • Bükme boru ekler
  • Sıkma (kompresyon) tipi klemensler
  • Zırh çubuklan

2.2.4.1. Cıvatalı Klemensler

Cıvatalı klemensler yeterli ve gerekli mekanik dayanıklılığı sağlayacak şekilde özel alüminyum alaşımdan imal edilmektedir. Montaj kolaylığının sağlanması için klemenslerin alt pabucu kalın imal edilir, diş açılır ve böylece cıvata için ayrıca bir somuna ihtiyaç duyulmaz. Bu sayede cıvataların dış tesirlerin etkisiyle somunla kaynamaları önlenerek, tekrar kullanma imkânı sağlanır.

Cıvatalı klemenslerde kullanılan cıvatalar Türk Standartlarındaki G 8 kalitesindeki çelik malzemeden daha aşağı kalitede olmamalıdır. Cıvatalar metrik dişli, galvanizli ve en az 8 mm olması, sıkmanın emniyeti ve cıvatanın gevşemesini önlemek için gereklidir.

Al-Cu klemens alüminyumdan bakırla ek almak için kullanılır. (TKB A40 B25 klemens; 40 mm2 alüminyum, 25 mm2 bakır ve TKB A70 B50 klemens ise 70 mm2 alüminyum, 50 mm2 bakır eklemek için kullanılır.

havai enerji hatlarının çekilmesi

2.2.4.2. Bükme Boru Ekler

Alçak ve orta gerilim elektrik şebekeleri tesis edilirken alüminyum iletkenlerin eklenmeleri gerekli olduğu hallerde bükme boru ekleri kullanılmalıdır. 100 mm2 kesite kadar olan iletkenler bükme boru ekleri ile eklenir. Kullanılacak bükme boru eklerinin elektriksel iletkenliği yüksek alüminyumdan imal edilmiş olması gereklidir.

İletken uçları boru boyu kadar düzeltilip oksit ve kirleri tel fırça ve sarı macunla temizlenir. Ek borusunun her iki ucuna birer bükme anahtarının uygun çenesi ile yerleştirilir. Bir kişi anahtarı sabit tutarken, diğeri saat ibresi yönünde çevirerek büker. Bu şekilde sola bükümlü iletkenlerin ek boruları iletken tellerinin bükümlerinin ters istikametine bükülmüş olur.

Sarı macun: Alüminyum hava hattı iletkenlerin üzerinde meydana gelen alümin denen oksit tabakasının elektriki geçirgenliği çok kötüdür. Bu oksit tabakasının, iletkenlerin ve ek malzemelerinin üzerinden tel firça ile temizlenerek üzerine sarı macun sürülür. Bu sayede oksit tabakasının tekrar meydana gelmesi önlenmiş olur.Sarı macun tüp ve kartuş olarak SM 140 tüp içinde SM 270 kartuşşeklinde bulunur. Sarı macun temizleyici değil, daha çok koruyucu amaçla kullanılır.

havai enerji hatlarının çekilmesi

2.2.4.3. Sıkma (Kompresyon) Tipi Klemensler

Yüksek gerilim hava hatlarında kullanılan çelik özlü alüminyum iletkenler ve çelik koruma iletkenlerin eklenmesi, durdurulması ve tamir edilmesi alçak gerilimli hatlardan farklıdır. Genel olarak çok büyük direkler arası açıklıklarda ve büyük enerji naklinde kullanılır.

Yüksek mekanik dayanım için eklenecek iletkenlerin çelik özleri birbirine çelik bir ekle eklenir. Mekanik dayanımla birlikte yüksek elektrik geçirgenliğini temin etmek için çelik ekin üzerine alüminyum ek malzemesi ile alüminyum telleri birbirine ekleyecek şekilde eklenir. Ekleme ek malzemelerinin birbirlerine olan uzaklıkları 100 m’ den az olmamalıdır. Ek malzemesinin direğe olan uzaklığı ise direk boyunun 1,5 katı kadar uzakta olmalıdır. Ayrıca her aralıkta sadece bir eke izin verilir.

Üzeri zedelenmiş tellerin görevlerini yapabilmeleri için tamir edilmeleri de alüminyum bir ekle yapılır. Topbaşı, ek manşonu ve tamir manşonlarının yapılması altıgen şekilli sıkma (kompresyon) ekleme sistemine göre yapılır. Bu sistem 70-100 tonluk bir hidrolik prese, iletken ve ek boyutlarına göre de prese uygun sıkma kalıplarına ihtiyaç vardır.

2.2.4.4. Zırh Çubukları

Yüksek gerilim hava hatlarındaki taşıyıcı direklerde iletkenleri, askı tipi izolatörlere bağlamaya yarayan alüminyum tellerdir.

Zincir izolatörlerin askı takımlarının, iletkenlerle temas boyları kısa olduğundan, iletkenlerin alüminyum tellerinin ezilmesini önler. Hattın titreşimler sebebiyle yorulmasını önler ve titreşimlerini söndürür. Alüminyum tele göre daha sert alüminyum malzemeden hattın çapına göre önceden şekillendirilir. Bu nedenle hiçbir yardımcı teçhizata ihtiyaç olmadan kırmızı boya ile işaretlenmiş orta noktaları askı takımının ortasına denk gelecek şekilde hat iletkenin üzerine sarılır. Hiç boşluk bırakılmadan telin iletken üzerine sarılması ve zırh çubukları sarıldıktan sonra askı takımının bağlanması yeterlidir.

2.2.5. Spacer (Ara Parçası)

Çok yüksek gerilimli elektrik enerjisinin hava hatları ile iletilmesinde aynı faza ait iletkenlerin kesitleri yeterli olmadığı takdirde iletken sayıları 2-3 veya 4 demet şeklinde çekilir.

Ülkemizin enterkonnekte şebeke sistemine dâhil olan 380 kV enerji nakil hatlarında A WG veya MCM Rail tipi çelik özlü alüminyum iletkenler kullanılmaktadır. Kullanılan bu iletkenin akım taşıma sınırı 1010 amperdir. Eğer hava hattından 1010 amperin üzerindeki değerden daha yüksek değerde bir akım iletilmesi gerekirse aynı fazlara ait iletken sayıları 23 veya 4 hat şeklinde tesis edilir. Aynı faza ait iletkenler 2’li-3’lü veya 4'lü demet şeklinde çekildiği zaman rüzgârın etkisiyle birbirlerine çarparak temas edebilir. Bu durumda alüminyum iletkenin dış kısmında ezilme şeklinde zedelenmeler olur. Bu olumsuz durumu önlemek için aynı faza ait olan bu iletkenler hat boyunca 60-70 metre aralıklarla karşılıklı olarak birbirlerine esnek bir parça ile tutturulur. Aynı faza ait olan iletkenleri birbirlerine tutturan bu esnek parçaya spacer (sipeysır) denir. Aşağıdaki şekilde 8’li çekilen bir havai hat görülmektedir.

havai enerji hatlarının çekilmesi havai enerji hatlarının çekilmesi

2.2.6. Havai Hatlarda Sehim

Büyük aralıklı hatlarda iletkenlerin çekme gerilmeleri ve bu gerilmelere ilişkin en büyük salgıları hesaplamak için aşağıdaki varsayımlar ayrı ayrı göz önüne alınacaktır.

Madde 46-a) İletkenlerin en büyük zorlanmaları:

1) Hava hatlarında kullanılacak iletkenlerin en büyük çekme zorlanmaları, iletkenin kopma dayanımının %45'ini geçmeyecektir.

2) Hava hatlarında kullanılacak iletkenlerin +15 oC’da rüzgârsız durumda çekme zorlanmaları iletkenin kopma dayanımının %15'ini geçmeyecektir. Ancak titreşimi söndürücü önlemler alındığında bu değer %22'ye kadar artırılabilir.

3) Küçük aralıklı hatlarda (müşterek direkli hatlar dâhil), 10 mm2 kesitli bakır iletkenler için 12 kg/mm2 ve 21 mm2, alüminyum iletkenler için 7 kg/mm2'lik en büyük çekme gerilmesi esas alınarak +5 oC için hesaplanan salgılara paralel olacak şekilde öteki iletken gerilme ve salgılarına göre hazırlanacak çizelgeler kullanılacaktır. Büyük aralıklı hatlarda -5 oC’da iki kat buz yükü alınarak askı noktalarında iletkenin en büyük gerilmesinin, kopma dayanımının %70'ini aşmadığı doğrulanacaktır.

b) Büyük aralıklı hatlarda iletkenlerin çekme gerilmelerini ve bu gerilmelere ilişkin en büyük salgıları hesaplamak için aşağıdaki varsayımlar ayrı ayrı göz önüne alınacaktır.

1) İletken,

  1. Bölgede -10 oC
  2. Bölgede -15 oC
  3. Bölgede -25 oC
  4. ve 5. Bölgelerde -30 oC sıcaklıkta rüzgârsız ve buzsuz olarak bulunmaktadır.

2) İletken üzerinde -5 oC sıcaklıkta çizelge 9'daki buz yükleri vardır.

Tablo 2.5: Bölgelere ilişkin buz yükleri ve ortam sıcaklıkları
Bölge No. Buz yükü katsayısı k Buz yükü kg/m Ortam sıcaklığı (oC) En düşük En yüksek
1 0 0 -10 50
2 0,2 0,2?d -15 45
3 0,3 0,3?d -25 40
4 0,5 0,5?d -30 40
5 1,2 1,2?d -30 40

3) 1. bölgede 50 oC, 2. bölgede 45 oC , 3., 4. ve 5. bölgelerde 40 oC sıcaklıklarda rüzgâr esmediği varsayılacaktır.

4) İletkenler üzerine -5 oC sıcaklıkta, yatay ve hatta dik yönde rüzgâr estiği varsayılacaktır. Rüzgâr kuvveti Madde 48-b/1'de belirtildiği biçimde hesaplanacaktır.

c) Özel durumlar:

1) Hat, birden fazla bölgeden geçiyorsa, her bölgedeki hat bölümü o bölgeye ilişkin değerlerle hesaplanacaktır.

2) Direkler üzerinde malzeme ve kesiti farklı iletkenlerin bulunması durumunda direk açıklığı, en küçük açıklığı veren iletkene göre saptanacaktır.

3) 1. bölgede bulunup yükseltisi (kotu) 600 m’yi aşan arazideki hatların hesabı 2. bölge koşullarına, 2. bölgede bulunup yükseltisi 900 m’yi aşan arazideki hatların hesabı 3. bölge koşullarına ve 3. bölgede bulunup yükseltisi 1600 m’yi aşan arazideki hatların hesabı

4. bölge koşullarına göre yapılacaktır. Bu durumda madde 46-c/1 de göz önüne alınmalıdır. Küçük aralıklı alçak gerilim hatlarında arazi yükseklik farkları göz önüne alınmaz.

2.2.7. Camperin Tanımı

Enerji nakil hatlarının durdurucu ve köşede durdurucu direklerinde aynı faza ait iletkenleri; izalatörlerin uç kısımlarından birbirine irtibatlandırmaya camper (gevşek irtibat) denir.

havai enerji hatlarının çekilmesi

2.2.8. Damper Tanımı ve Yapısı (Titreşim Amortisörleri)

YG enerji nakil hatlarında rüzgâr, iletkene titreşim yaptırır. Rüzgâr estiğinde, rüzgârın estiği yönün ters tarafında girdaplar meydana gelir. Bu girdap kuvveti iletkeni aşağı veya yukarı doğru hareket ettirmek için zorlar. Bu kuvvet iletkenin yorulmasına dolayısıyla kopmasına sebep olabilir. Aynı titreşim izolatörde ve direklerin cıvatalarında gevşemelere neden olmaktadır. İletkenlerin titreşimini önlemek için izolatörün uç kısmına yakın yere konan ek parçasına damper denir. Resim 2.10 da damperin hat üzerindeki montaj yeri görülmektedir.

2.2.9. Havai Hat İletkenlerini Çekme Yöntemleri

Havai hat iletkenlerini çekmek tecrübe isteyen bir iştir. Bunun için havai hat çekmekle yetkili olan kuruluşlardan yeterlik belgesi almak gereklidir. Havai hatların çekilmesi işlemi üç aşamada tamamlanır. Aşağıda AG şebekelerinde kullanılan ALPEK kablolara ait bazı montaj özellikleri açıklanmıştır.

ALPEK kablo montajı;

ALPEK kablolar, yapılarına göre izolatörlü veya izolatörsüz montaj sistemlerine göre uygun olarak üretilmiş olup, özel montaj malzemeleri ile tesis edilirler. Montaj sistemlerinin kullanım ve şartları ile ilgili olarak, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmenliğinde gerekli açıklamalar bulunmaktadır.

ALPEK kabloların ağaç, demir ve beton direklere olan durdurucu, taşıyıcı, köşe ve branşman bağlantılarını, şekillerini ve malzemelerini açıklayan ALPEK El Kitabı II (Montaj) tüm sorularınıza cevap verecek şekilde hazırlanmıştır.

ALPEK kabloların hafif olması pek çok yerde insan gücü ile çekme imkânı verir. Faz yalıtkanlarının ve çıplak nötr askı telinin çekim sırasında zedelenmemesi için sivri taş ve travers gibi sert parçalara, dikenli tellere, yoğun ve yeni gübrelenmiş toprak zemine temas etmemesi sağlanmalıdır.

ALPEK kabloların sarılı oldukları makaraların, bekletilmeleri süresinde ıslak zemine temas etmeyecek şekilde depolanmasına özen gösterilmelidir.

ALPEK, genel olarak branşmanlarda çıplak alüminyum iletkenler için kullanılan paralel oluklu veya bimetalik klemensler kullanılır ve üzerleri plastik kutularla (TK-PAK 70 gibi) tehlikeli sonuçlar verebilecek dokunmalara karşı kapatılır.

ALPEK kablo branşmanları için özel geliştirilmiş, dişli klemens (TK-PYK-AB 95) kullanılması halinde kablo yalıtkanının soyulması, temizlenmesi, macunlanması, yalıtkan bir kutu ile kapatılması gibi işlem ve klemense ihtiyaç yoktur. Gerekli emniyet tedbirleri alınarak, gerilim altında, şebeke gerilimi kesilmeden BAKIR veya ALÜMİNYUM iletkenli branşman kablolarına bağlantı yapmak mümkündür.

havai hatlarının bağlantıları

2.2.9.1. Havai Hat İletkenlerini Çekme İşlem Sırası

İletkenlerin çekilmesi üç aşamada tamamlanır.

  • İletkenler direkteki tel çekme makaralarının üzerine kaldırılır.
  • İletkenler germe kuvvetiyle gerilir.
  • İletkenler makaraların üzerinden izolatörlere bağlanır ve atlama (Camper) bağlantıları yapılır.

2.2.9.1.1. İletkenlerin Çekilmesi

AG veOG şebekelerinde iletkenler tel çekme makinelerine gerek duyulmadan el gereçleri ile çekilir. İletkenler kesinlikle travers ve deve boynu izolatör demirlerinin üzerinden kaydırılarak çekilmemeli, bunun için alüminyum tel çekme makaraları kullanılmalıdır.

havai hatlarının bağlantıları

2.2.9.1.2. İletkenler Germe Kuvvetiyle ve Salgı ile Gerilme

İletkenleri germek için AG ve OG’de kapma dediğimiz gergi takımları kullanılır. Daha büyük kesitli iletkenlerde Trifor kullanılır.

havai hatlarının bağlantıları havai hatlarının bağlantıları

2.2.9.1.3. İletkenlerin İzolatörlere Bağlanması

İletkenlere salgı verildikten ve iki durdurucu direkte izolatöre durdurucu bağ ile bağlandıktan sonra aradaki taşıyıcı direklerde mesnet izolatörlerinin yan veya üst yuvasına taşıyıcı bağla bağlanır. İzolatör bağları bittikten sonra durdurucu direklerde atlama bağlantıları (Camperler) yapılır.

havai hatlarının bağlantıları

2.2.9.2. Havai Hat Çekilirken Dikkat Edilecek Hususlar

  • İletken seçimi esnasında gevşek kalmış bir bağ veya iletken zedelenmesi, kuş gözü yapılması liflerin kopması ileride çok büyük arızaların doğmasına sebep olur. Hattın işletilmesi esnasında sık sık kesintiler meydana gelir.
  • İyi sıkılmamış bir klemens, iyi yalıtılmamış bir topbaşı veya kötü bir ek tesisin verimini ve güvenirliliğini düşürür.
  • Hat güzergâhı da iletken çekimi kadar önemlidir. Kesilmemiş ağaçlar, fazla sayıda açı vermez, yoldan uzak ve ulaşımı zor bir güzergâhın seçilmesi hattın işletme ve bakımını zorlaştırır.
  • İletkenler kontrollü bir şekilde makaradan boşaltılarak herhangi bir yere sürtmeden, direğe asılmış makaralara alınarak çekilmelidir.
  • Monte edilmiş izolatöre bağ yapmadan önce izolatör silinmeli ,çatlak ve kırık olup olmadığı kontrol edilmelidir.
  • İleken izolatör oyuğuna köşeli direklerde dışa normal direklerde iç kısma bağlanmalıdır. Çok rüzgârlı bölgelerde bu değiştirilebilir.
  • Topbaşı işleminde iletkene form vermek, iletkenin izolatör oyuğuna gelen kısmına bant sermek, durdurucu klemensleri uygun bir şekilde takmak ve camper atlamaları için yeterli miktarda pay bırakmak önemli hususlardır.

2.2.9.3. Havai Hat Çekilmesinde Gerekli Emniyet ve Güvenlik Tedbirleri

Havai hat çekilirken iş güvenliği yönetmeliğine göre uygun hareket edilmelidir.

TEİAŞ İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ

Madde 76 -Enerji iletim hatları üzerinde yapılacak tamirat ve izolatör değiştirilmesi gibi ekip çalışmalarında kazaya uğrayan kimsenin kurtarılması için gerekli indirme malzemesi ile ilk yardım malzemesi ekibin yanında bulunacaktır.

Madde 77 -Tel çekiminde kullanılan çekme ve fren makineleri ile hareketli iletken topraklanacaktır.

Madde 78 -Gergi altına alınmış iletkenlerin gergi yükü uygun şekilde kaldırılmadan kesme işlemi yapılmayacaktır.

Madde 79 -Koruma teli çekimi sırasında hareket halindeki koruma teli tamburlarının en az 5 m’lik emniyet mesafesinde eleman bulunmayacaktır.

Madde 80-Direk üzerine çıkmadan önce direğin her türlü gerilimden arındırıldığından emin olunacaktır. Direğe çıkan bir kimsede; emniyet kemeri, güvenlik ayakkabısı, baret vb. kişisel koruyucular ile takım torbası bulundurulacaktır. Direğin cinsine göre hazırlanmış tırmanma cıvataları, özel kanca ve merdiven gibi tırmanıcılarla direk donatılacaktır. Emniyet kemeri çalışma süresince düşmeyi önleyecek sağlam noktalara bağlanacaktır.

Madde 81-Malzeme ve aletler kesinlikle fırlatılmayacak tek dilli makaralı halat sistemi ile çıkarılıp indirilecektir. Küçük el aletleri (pense, tornavida, anahtarlar vb.) çalışanın kemerine takılmış takım torbasında taşınacaktır.

Madde 82 -Bir direğe birden fazla kişinin çıkması çalışma için gerekli ise; aynı çıkış aksında birinci şahıs çıkmadan ikinci şahıs çıkmayacaktır.

Madde 83 -Kaldırma ve taşıma araçlarının gerilim altında bulunan veya bulunmayan iletkenlerinin yakınında kullanılması ve hareket ettirilmesi esnasında bu araçların iletkenlere olan güvenlik mesafelerini ihlal veya temas etmemeleri için özel önlemler alınacaktır.

Madde 84 -Çalışma sahasının sınırlandırılmasında cihazların boyutları, iş makine ve araçlarının manevra edebilme imkânları ve hatların kopma ihtimali göz önünde bulundurulacaktır.

Madde 85 -Müşterek hatlar ve çok devreli hatlar üzerinde çalışırken, hatlardan herhangi birinde enerji var ise gerilim altında çalışma hükümlerine uyulacaktır.

Madde 86 -Tesisatın çok yakınındaki çalışma, elektrikle ilgili olmasa da önce çalışma müsaadesi alınacak ve tesisatın enerjisi kesilecektir. Enerjinin kesilmesi mümkün olmazsa AG tesisleri için madde:51 deki OG ve YG tesisleri için madde 62 deki önlemler alındıktan sonra çalışmaya başlanacaktır.

Madde 87-Gerilim altındaki tesislerin yakınında elektrikle ilgili olmayan çalışmalarda alınacak önlemlerde; güvenlik mesafesine ve tesisatın karakteristiklerine uygun alet kullanılacaktır.

Madde 88 -Tesisatın çok yakınında olmayan çalışmalarda tesisatın çalışılan yere uzaklığı güvenlik mesafesinde ise hatların gerilim dışı bırakılmasına gerek yoktur. (Bak

Madde:7) Ancak, personelin güvenlik mesafesine doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak yaklaşmasını önlemek için gerekli tüm önlemler alınacaktır.

2.2.9.4. Havai Hat İletkenleri Bağlantı Yöntemleri

İki direk arasında eklerden olabildiğince kaçınılmalıdır. Artık teller eklenerek kullanılamaz. Zorunlu durumlarda iki direk arasında her iletken için ancak bir ek yapılabilir.

Lehim ve kaynakla ek yapılmamalıdır. Eklerde iyi bir iletkenlik ve sürekli bir sağlamlık sağlamalıdır. Alüminyum iletkenler, örülerek ek yapılmaz.

Çekmeye zorlanan iletken ekleri, en büyük çekme kuvvetinin 2,5 katı ile iletken kopma kuvvetinin % 90'nından küçük olanına dayanmalıdır. Ek malzemeleri , ilgili standartlara uygun olmalıdır.

2.2.9.4.1. Havai Hat İletkenlerini Bağlama İşlem Sırası

Havai hat iletkenleri direklere çekilirken aşağıdaki işlem sırası takip edilir.

2.2.9.4.2. Havai Hat İletken Bağlantı ve Ek Yöntemleri

Havai hat iletkenlerinin bağlantı ve ek yöntemleri aşağıda uygulamalı olarak anlatılmıştır.

2.2.9.4.3. Havai Hat İletken Bağlantılarında Gerekli Olan Emniyet ve Güvenlik Tedbirleri

  • Hattın enerjisi kesilir.
  • Bağ yapma teli ve gerekli malzemeler ile birlikte direğe çıkılır.
  • Direkte emniyet kemeri bağlanır.
  • TEİAŞ İş Güvenliği Yönetmeliğine uygun hareket edilir.

havai hat bağlantıları

2.3. Alüminyum veya Bakır Örgülü İletken Ek Yapma Uygulaması

Hawk ve daha büyük kesitli çelik-alüminyum iletkenlerin durdurulması ve atlama yapılması için vidalı klemensler kullanılamaz. Nedeni elektriksel temas ve çekme dayanıklılığı bakımından güvenilir değildir. Bu amaçla sıkmalı topbaşı manşonu kullanılır.

Partridge iletkenin de sıkmalı topbaşı manşonu ile durdurulması önerilir. Sıkmalı topbaşı manşonunun uygulanmasında izlenecek işlem sırasışöyle olmalıdır.

  • Çelik öz ve çelik alüminyum iletkene uygun sıkma kalıpları seçilir.
  • İletkenin ucu hasarlıysa sağlam yere kadar kesilir.
  • İletken topbaşı manşonun içinden geçirilir ve ucu 1 m kadar dışarı çıkarılır.
  • Çelik öz çok telli ise tellerin dağılmaması için ucuna tel sarılarak bağlanır. Bu amaçla iletkenin ucunun 3 cm gerisine tel sarıdıktan sonra çelik öze zarar vermeden alüminyum teller bağın dibinden kesilir.
  • İletken çelik özün ucunun gözlü çelik şişin içindeki delik derinliğinin %25 fazlası kadar ilerisinden tel sarılarak bağlanır. Bağlantının biraz önünden çelik öz zedelenmeden alüminyum teller kesilir. Çelik özün zedelenmemesi için dış katmanlardaki alüminyum teller testere ile kesilir. İç katmanlardaki çelik teller ise çapının 2/3’üne kadar testere ile çentiklendikten sonra bükülerek koparılır.
  • Üzerindeki alüminyum teller kesilmiş olan çelik özün üzerinde gözlü çelik şişin delik derinliği kadar uzunluk işaretlenir. Çelik öz 2 cm kadar gözlü çelik şişin deliğine sokulur ve tel bağ çözüldükten sonra işaretli yere kadar deliğe sürülür.
    • İçine çelik öz geçirilmiş olan gözlü çelik şişin üzerindeki yivlerin bitiminden ucuna doğru hidrolik preste altıgen iz basılır. Sıkmaya her basışta basılmış
    • kısmın 1/3 kadar yürünerek devam edilir. Kalıbın her oturtuluşunda 2/3’sinin basılmış tarafta kalmış olmasına bakılır.
  • Gözlü çelik şiş topbaşı manşonunun içine bu manşonun ucundan iletken çekilerek sokulur. Topbaşı manşonun kırmızı boyalı kısmının kenarından başlanarak önce bir uca sonra öbür uca doğru altıgen iz basılır. İzler arasında iz genişliğinin 1/3’i kadar boşluk bırakılır. Kırmızı boyalı kısımların ortasında delik varsa bu delikten yağdanlıkla ek macunu doldurulur ve sonra deliğin tapası takılır.
  • Atlama bağlantı manşonuda borunun içine atlama iletkeninin ucu dibe kadar sokulduktan sonra bağlantı laması tarafından başlanarak topbaşı manşonunda olduğu gibi altıgen iz basılarak ek yapılır.
  • Preste sıkıldıktan sonra manşonlarda eğilme olursa eğrilik ağaç veya plastik çekiçle düzeltilir.

2.4. İzolatöre İletken Bağlama Uygulaması

• İşlem Basamakları

  • Özel bağ yapma teli ve gerekli malzemeler ile birlikte direğe çıkılır.
  • Direkte emniyet kemeri bağlanır.
  • Makara direğe monte edilir.
  • İzolatörün yanında bağ yapma pozisyonu alınır.
  • Bağ telinin orta noktası bulunur.
  • İletkenin izolatöre gelecek yerin sağ ve soluna 8-10 tur sipir atılarak zırh yapılır.
    • İletken izolatörün oyuk yerine oturtulur.
      1. o Taşıyıcılarda, bağ teli direk tarafına ,
      2. o Köşelerde, bağ teli zaviyesinin tersine getirilir.
  • Bağ telinin üst ucu izolatörün arka kısmından geçirilir ve iletken telin alt kısmından iki tur bağ teli dolandırılır.
  • Aynışekilde alttan gelen bağ teli ucu izolatörün arkasından ve iletkenin üstünden iki tur iletkene dolandırılır.
  • Sonra izolatörün arkasından bağ teli çaprazlanıp sağında ve solunda turlar attırılarak bağ teli iletkene sarılır.
  • Bağ teli uçları pense ile yatırılır.

2.5. Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

2.5.1. Hava Hatları

Madde 4-c)

1) Hava hattı: Kuvvetli akım iletimini sağlayan mesnet noktaları, direkler ve bunların temelleri, yer üstünde çekilmiş iletkenler, iletken donanımları, izolatörler, izolatör bağlantı elemanları ve topraklamalardan oluşan tesisin tümüdür.

2.5.2. Çıplak İletkenler

Madde 43-a) Çıplak iletkenler: 1) İletkenlerin özellikleri ve kullanılması: i) İletkenler bakır, tam alüminyum, çelik özlü alüminyum ya da sağlamlık ve kimyasal

dayanıklılık bakımından bunlara eş değer olan alaşımlardan yapılmalıdır. İletkenler ilgili standartlara uygun olacaktır.

ii) Bir telli (som) ya da örgülü çelik iletkenler, ancak kullanıldıkları yerde oluşabilecek korozyon etkilerine karşı sürekli olarak dayanabilecek şekilde metal örtü ile kaplandıkları takdirde kullanılabilir.

iii) Kesitleri ve cinsleri ne olursa olsun hava hatlarında kullanılan alüminyum iletkenler ile, kesitleri 16 mm2'den (16 mm2 dâhil) büyük bakır iletkenler örgülü olmalıdır.

iv) Bir merkezin çıkışı ile ilk mesnet noktası olan direk arasında ve direk üstündeki köprüleme ve atlamalarda bir telli iletken de kullanılabilir.

v) Yüksek gerilimli hava hatlarında yalnız örgülü iletkenler kullanılır.

vi) İletkenlerin kopma kuvveti, alçak gerilimli hatlarda en az 350 kg, yüksek gerilimli

hatlarda ise en az 550 kg olmalıdır.
vii) Hava hatlarında kullanılan çıplak örgülü iletkenlerin kesitleri aşağıdaki
değerlerden küçük olamaz.
AG YG
Bakır 10 mm2 16 mm2
Tam alüminyum 21 mm2
Çelik/alüminyum 21/4 mm2
Çelik 16 mm2 16 mm2
Bronz 16 mm2 16 mm2

Alçak gerilimli küçük aralıklı hatlarda 10 mm2 kesitli bir telli veya örgülü bakır iletkenler ya da iletkenlik bakımından buna eşdeğer olan başka iletkenler kullanılabilir.

2.5.3. İletkenler Arası Uzaklıklar

Modülün B-2.3. konusunda havai hat iletkenler arası standart mesafeler ayrıntılı olarak verildi. O konuya tekrar geri dön.

2.5.4. Hava Hatları Mekanik Hesaplarında Kullanılacak Varsayımlar

Hava hatlarının mekanik hesaplarında kullanılacak varsayımlar

Madde 45-Hava hatlarının mekanik hesaplarında göz önüne alınacak varsayımların kullanılacağı bölgeler ile bu bölgelere ilişkin buz yükleri ve en düşük, en yüksek ortam sıcaklıkları çizelge-9'da gösterilmiştir. Bu bölgeleri gösteren harita, Yönetmeliğin sonunda eklidir.

Özel koşullar gereği, tabloda belirtilenlerden daha yüksek buz yükü oluştuğu bilinen veya beklenen yerlerde daha büyük kat sayılar kullanılır. Buz yoğunluğu 0,6 kg/dm3 alınacaktır.

havai hat değerleri

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik