BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
gprs, Genel Paket Radyo Servisi, gprs'in çalışma mantığı, gprs sistemleri, gprs hizmetleri, gprs için gerekenler, gprs sistem yapısı, Sunucu GPRS Destek 

Gprs nedir?

Genel Paket Radyo Servisi (GPRS)

Son yıllarda dünya genelinde İnternet popülaritesindeki artış, sabit telefon ağlarında veri trafiğini oldukça artırmıştır. Bununla beraber gezgin haberleşme teknolojilerindeki gelişmeler İnternet erişimini konumdan bağımsız olması gereğini gündeme getirmiş ve gezgin haberleşme ürünleri ile İnternet erişimi zamanla artmıştır. Sonuçta İnternet kullanıcılarındaki artış gibi hücresel gezgin telefon kullanıcılarındaki artış, her iki yeniliği kapsayan hücresel kablosuz veri hizmetinin uluslararası teknoloji pazarında geniş bir alana sahip olmasını sağlamıştır. Son yıllarda, kablosuz veri hizmeti için talep oldukça artmış buna paralel olarak kullanıcılar yüksek performanslı kablosuz İnternet erişimine ihtiyaç duymuşlardır. Bu bölümde bu ihtiyaca cevap vermek için geliştirilen GPRS’den (Genel Paket Radyo (Telsiz) Servisi – General Packet Radio Service), çalışma esasları ve kullanım alanlarından bahsedilecektir.

2.2.1. Giriş

GSM, ETSI (Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü) tarafından geliştirilmiş hücresel haberleşme için bir Avrupa standardıdır. Bu standart Avrupa`da ve dünyanın diğer ülkelerinde kısa zamanda geniş bir alana yayılmıştır. GSM’in en önemli hizmeti ses iletimidir. Ses sayısal olarak kodlanır ve devre anahtarlamalı kipte GSM tarafından iletilir. GSM ses hizmeti yanında veri transferi hizmeti de vermektedir. Fakat devre anahtarlamalı veri kanalları kullanımından dolayı havada bit hızı en fazla 9.6 kbit/s olmaktadır. Bit hızını artırmak için yüksek hızlı devre anahtarlamalı veri (HSCSD=High Speed Circuit-Switched Data) teknolojisi geliştirilmiştir. Bu yöntemle her kullanıcı için daha fazla zaman bölmesi (slot) tahsis edilmiş ve dolayısıyla hız artırılmıştır. Fakat WEB tarama gibi veri uygulamalarında yetersiz olmuştur.

Mevcut hücresel veri hizmetleri, kullanıcıların ve hizmet sağlayıcıların isteklerini tam olarak yerine getirememektedir. Kullanıcılar açısından veri akışı çok yavaş olmakta, bağlantı süreci çok zaman almakta ve oldukça karmaşıktır. Bunların ötesinde hizmet oldukça pahalıdır. Teknik açıdan ise, mevcut kablosuz veri hizmetleri, devre anahtarlamalı radyo iletişimi esasına dayanması sakıncalarına sahiptir. Hava arabiriminde tek kullanıcı için, tam bir çağrı periyodunda trafik kanalının tamamı tahsis edilmiştir. Grup trafiği sebebiyle

(meselâ internet trafiği) yüksek derecede kaynak yetersizliğine sebep olur. Grupsal trafik kanallarında, paket anahtarlamalı taşıyıcı hizmetler devre anahtarlamalı trafik kanallarının kullanımından daha iyidir. Çünkü, ihtiyaç duyulduğunda sadece bir kanal tahsis edilecek ve paketin iletiminden sonra aniden serbest kalacaktır. Böylece birçok kullanıcı tek bir fiziksel kanalı ortaklaşa kullanabilecektir. Bu olay istatistiksel çoğullama olarak adlandırılır. Bu yetersizlikleri gidermek için iki tür hücresel paket veri teknolojisi geliştirilmiştir;

  • AMPS, IS-95 ve IS-136 için Hücresel Sayısal Paket Verisi (CDPD)
  • Genel Paket Radyo Servisi (GPRS) ‘dir.

GPRS temelde GSM için geliştirilmiş olmasına karşılık IS-136 sistemi ile de bütünleştirilmiştir. GPRS, paket veri ağlarına kablosuz erişimi kolaylaştıran ve güçlendiren GSM için yeni bir taşıyıcı hizmettir. Harici paket veri ağları ile gezgin istasyonlar arasında kullanıcı veri paketlerini transfer etmek için paket radyo (telsiz) prensibini kullanır. Paketler GPRS gezgin istasyonlarından paket anahtarlamalı ağlara doğrudan yönlendirilir. IP esaslı ağlar ve X.25 ağları GPRS mevcut sürümlerini desteklemektedir. GPRS kullanıcıları daha kısa erişim süresine ve daha hızlı veri akış oranına sahiptir.

Geleneksel GSM sisteminde, bağlantı kurulumu birkaç saniye almaktadır ve veri iletim hızı 9.6 kbit/s ile sınırlıdır. GPRS ağ, oturum kurulumunu bir saniyenin altında gerçekleştirmekte ve veri hızı ISDN’lerde olduğu gibi onlarca kbit/s (170 kbit/s) değerlerine ulaşmaktadır. Ayrıca ücretlendirme açısından, GPRS paket veri iletişimi, devre anahtarlamalı servislerden daha uygundur. Devre anahtarlamalı hizmetlerde, ücretlendirme bağlantı süresince yapılmaktadır. Bu durum grupsal trafik uygulamalarında oldukça sakıncalıdır. Kullanıcı bir WEB sayfasında sörf yaparken bile yani herhangi bir veri transfer etmezken de ücret ödemektedir. Buna karşılık paket anahtarlamalı hizmetlerde, ücretlendirme transfer edilen veri miktarına göre yapılmaktadır. Kullanıcı uzun süre çevrimiçi kalsa bile eğer veri transfer etmiyorsa ücretlendirmeye tabi tutulmayacaktır.

GPRS son birkaç yıl içerisinde ETSI tarafından standartlaştırılmıştır. İlk ortaya atıldığı günden bu yana çok fazla talep almış 2000 yılı ortalarında birçok ülkede bu sistem kullanılmaya başlanmıştır

2.2.2. GPRS Sistem Yapısı

GPRS, ETSI tarafından var olan GSM yapısı üzerinde değişiklikler yapılarak meydana getirilmiş ve hizmete sunulmuştur. GPRS sistem yapısışekil 2.8`de görüldüğü gibidir. GPRS, kullanıcıya bir MS (Mobil İstasyon) ile internete erişim imkânı sağlar.

gprs sistemlerinin çalışma mantığı prensibi

Bir mobil istasyon, GPRS sisteminde kullanıcının üzerinde işlem yaptığı, veri paketini iletmek ve almak için kullandığı bilgisayar terminali olan TE (Terminal Cihazı) ve bir GSM telefonu olan MT (Mobil Terminal)’den meydana gelir.

GPRS, mevcut GSM altyapısını kullanmaktadır. Mevcut GSM yapısı içerisine GPRS’i entegre edebilmek için birtakım eklentilere ihtiyaç duyulmuş ve GPRS destek düğümleri (GSN=GPRS Support Node) adı verilen yeni bir ağ düğümleri sınıfı GSM sistemine ilave edilmiştir. GSM sistemine eklenen bu düğümleri şu şekilde sıralayabiliriz;

2.2.2.1. Harici Paket Veri Ağları (PDN)

PDN (Packet Data Networks), Gezgin istasyonlar arasındaki veri paketlerinin yönlendirilmesinden sorumludur.

2.2.2.2. Sunucu GPRS Destek Düğümü (SGSN)

SGSN (Serving GPRS Support Node), servis alanı içerisindeki gezgin istasyona giden ve istasyondan gelen veri paketlerinin dağıtımından sorumludur. SGSN’nin görevleri arasında, paket yönlendirme ve transfer, hareketlilik yönetimi (bağlama, ayırma ve konum yönetimi), mantıksal link yönetimi, doğrulama ve yükleme fonksiyonları gibi işlevler de gelmektedir. SGSN’nin konum kayıtçısı, kayıtlı GPRS kullanıcıların profillerini ve konum bilgilerini kaydeder.

2.2.2.3. Ağ Geçidi GPRS Destek Düğümü (GGSN)

GGSN (Gateway GPRS Support Node), harici paket veri ağları ve GPRS kaburgası arasında bağdaştırma görevi yapar. SGSN’den gelen GPRS paketlerini uygun paket veri protokolüne (PDP=Packet Data Protocol) (IP veya X.25 gibi.) dönüştürür ve paket veri ağına gönderir. Tersi istikametinde ise gelen veri paketlerinin PDP adresleri hedef kullanıcının GSM adresine dönüştürülür. Yeniden adreslenen paketler sorumlu SGSN’e gönderilir. Bu amaçla, GGSN kullanıcının mevcut SGSN adresini ve profilini kaydeder. GGSN aynı zamanda doğrulama ve yükleme fonksiyonlarını da üstelenir. Bir GGSN birçok SSGN için harici paket veri ağları için bir arabirimdir. SGSN ise sahip oldukları paketleri farklı GGSN’ler üzerinden farklı ağlara gönderir.

2.2.3. GPRS Sisteminin Çalışması

Şekil 2.8’deki Gb arabirimi BSC ile SGSN arasında bağlantı kurar. Gn ve Gp arabirimleri vasıtası ile kullanıcı verileri ve işaret verilerinin GSN’ler arasında transferi gerçekleşir. Eğer SGSN ve GGSN aynı PLMN içerisinde ise Gn arabirimi, farklı PLMN içerisinde ise Gp arabirimleri kullanılır. Bütün GSN’ler bağlantılarını IP tabanlı GPRS omurgaları ile gerçekleştirir. GSN’ler PDN paketlerini GPRS tünel protokolünü (GTP=GPRS Tunneling Protocol) kullanarak iletir. GPRS omurgaları iki gruba ayrılabilir.

  • Intra-PLMN omurga ağları aynı PLMN ( Yerel Karasal Mobil Telefon Ağı ) içerisindeki GSN’leri bağlar.
  • Inter-PLMN omurga ağları ise farklı PLMN içerisindeki GSN’ler arasında bağlantı kurar.

Şekil-2.9`da ise bir inter-PLMN omurga ile birbirlerine bağlanmış farklı iki intra-PLMN omurga ağı gösterilmiştir. PLMN ile harici inter-PLMN arasındaki ağ geçidi sınır ağ geçidi olarak adlandırılır. Sınır ağ geçitleri kayıtsız kullanıcılara ve istenmeyen saldırılara karşı sistemi savunma görevini yerine getirir. İki SGSN arasındaki Gn ve Gp arabirimleri bir gezgin istasyon bir bölgeden başka bir bölgeye geçtiği zaman kullanıcı profillerindeki değişikliklere müsaade eder. Gi, PLMN ile İnternet veya kurumsal intranetler arasında bir arabirim oluşturur.

HLR, PLMN içerisindeki her GPRS kullanıcıları için PDP adreslerini, mevcut SGSN adreslerini ve kullanıcı profil bilgilerini saklar. Gr arabirimi HLR ve SGSN arasında bilgi alışveriş görevini üstlenir. SGSN bir gezgin istasyonun mevcut konumu hakkında HLR’yi bilgilendirir. Kullanıcının konumu ve profilini sorgulamak için ve dolayısıyla konum kayıtçısındaki bilgileri güncelleyebilmek için GGSN ile HLR arasındaki işaretleşme yolu GGSN tarafından kullanılabilir.

Ayrıca devre anahtarlamalı hizmetler (geleneksel GSM) ve paket anahtarlamalı hizmetler (GPRS) arasındaki koordinasyonu sağlamak için MSC/VLR devreye sokulabilir. Devre anahtarlamalı GSM çağrılarının sayfalama istekleri SGSN tarafından yerine getirilebilir. Bu amaçla Gs arabirimi SGSN ve MSC/VLR veri tabanlarını birbirine bağlar. GPRS ile SMS mesaj alışverişini gerçekleştirebilmek için Gd arabirimi tanımlanmıştır. Gd arabirimi SGSN ile SMS-GMSN kısımlarını birbirine bağlar.

gprs sistemlerinin çalışma mantığı prensibi

2.2.3.1. Yönlendirme

Şekil 2.9, GPRS sisteminde paketlerin nasıl yönlendirildiğine dair bir örnektir. Paket veri ağının bir IP ağı olduğunu kabul edelim. PLMN1 içerisinde yerleştirilmiş bir GPRS gezgin istasyon IP ağına bağlanmış bir sunucuya IP paketleri gönderir. SGSN gezgin istasyondan gelen IP paketleri kaydeder, PDP bağlamını denetler ve paketleri intra-PLMN GPRS omurgası içerisinden uygun GGSN’e yönlendirir. GGSN paketleri ayırır ve IP ağı üzerinden dışarı gönderir.

Paketlerin hedef ağın yönlendiricisine erişim için IP yönlendirme mekanizmaları kullanılır. Şekil 2.9’daki gezgin istasyonun H-PLMN’i PLMN2 olsun. Gezgin istasyona IP adresi PLMN2’deki GGSN tarafından tahsis edilir. Böylece gezgin istasyonun IP adresi PLMN2 içerisindeki GGSN ile aynı ağ öneklerine sahiptir. Yabancı sunucu gezgin istasyona IP paketlerini gönderirken, paketler IP ağ üzerinden gönderilir ve GGSN’e yönlendirilir. Daha sonra HLR sorgulanır ve gezgin istasyonun PLMN1 içerisindeki mevcut konum bilgisi elde edilir. IP paketleri hazırlanır ve inter-PLMN GPRS üzerinden PLMN içerisindeki uygun SGSN’e yönlendirilir. SGSN paketleri ayırır ve gezgin istasyona gönderir.

2.2.3.2. GPRS Terminalleri

GPRS ve GSM sistemleri birlikte çalışmayı ve kullanıcılar arasında kaynakların dinamik olarak paylaşımını destekler. Bu sebeple terminaller üç sınıfa ayrılmışlardır.

  • A sınıfı gezgin istasyon, kullanıcıya herhangi bir kesinti olmaksızın devre anahtarlamalı ve paket anahtarlamalı bağlantıları aynı anda destekler.
  • B sınıfı gezgin istasyon, GSM ve GPRS’e aynı anda bağlantı yapabilir, fakat bir sesli çağrı geldiğinde GPRS ile veri transferi geçici olarak beklemeye alınır ve sesli görüşme sona erdikten sonra veri transferi kaldığı yerden devam eder. Yani A sınıfı gezgin istasyonundan farkı, herhangi bir anda sadece iki hizmetten birisini kullanabilir.
  • C sınıfı gezgin istasyon ise herhangi bir anda protokollerden sadece bir tanesine erişime imkânı sağlar. Diğer bir ifade ile hem GPRS hem de geleneksel GSM hizmetlerine erişim yapabilen C sınıfı gezgin istasyonda aynı anda kullanım ve kayıt mümkün değildir. Sadece SMS mesajları aynı zamanda alınabilir ve gönderilebilir.

Bir GPRS gezgin istasyonu, modem gibi bir arabirime erişimi sağlayan, tipik bir telefon alıcısı olan gezgin terminal ve bir dizüstü bilgisayar veya kişisel sayısal yardımcı (PDA) olan bir terminal aygıttan oluşur.

2.2.4. Hizmetler

2.2.4.1. Taşıyıcı ve Ek Hizmetler

GPRS’in taşıyıcı hizmeti uçtan uca paket anahtarlamalı veri transferini gerçekleştirir. Bu işlemi iki farklışekilde gerçekleştirir.

  • Noktadan noktaya (PTP)
  • Noktadan çok noktaya (PTM)
    • Noktadan Noktaya (PTP): PTP hizmeti iki kullanıcı arasında veri paketlerinin transferini gerçekleştirir. Bağlantısız kip (PTP-CLNS) ve bağlantılı kip (PTPCONS) olmak üzere iki kipi destekler.
      • PTP-CLNS (PTP Bağlantısız -PTP Connectionless) bir veya daha fazla paketin A abonesinden B abonesine gönderildiği bir servistir. Her paket birbirinden bağımsızdır. Datagram modundadır ve patlamalı uygulamaları desteklemektedir. Güvenilir bir dağıtım için, radyo arayüzü üzerinde PTP-CLNS, onaylanmış transfer modunu destekler. PTP-CLNS hizmetleri ile kredi kartı onaylama, elektronik ekranlama, telnet uygulamaları ve veri tabanı erişimi uygulamaları gerçekleştirilebilir.
      • PTP-CONS (PTP Bağlantılı) çoklu paketlerin A abonesinden B alıcısına gönderildiği bir hizmettir. Kullanıcılar arasında lojik bir bağlantı sağlar. Patlamalı transaktif veya interaktif uygulamaları destekler. Radyo arayüzü üzerinde onaylanmış transfer modundan güvenilir bir dağıtım için yararlanır. PTP-CONS hizmetleri ile elektronik posta ve internet kullanım işlemleri gerçekleştirilebilir.
  • Noktadan Çok Noktaya (PTM)

PTM hizmeti bir kullanıcıdan çok kullanıcıya veri paketlerinin transferini gerçekleştirir. Üç çeşit PTM hizmeti vardır.

  • PTM-M (PTM -Multicast), çoklu yayın hizmeti kullanılarak, veri paketleri belirli coğrafik alan içerisine yayılır. Bu hizmette tek yönlü iletim söz konusudur. Bu hizmet ile kullanıcılara, günlük haberler, hava ve yol durumları gibi bilgiler ulaştırılır.
  • PTM-G (PTM -Group), grup çağrı hizmeti kullanılarak, veri paketleri bir kullanıcı grubuna adreslenir ve grup üyelerinin bulunduğu bölge olan coğrafik bölge dışına gönderilir. Mesaj alımı gerçek zamanlıdır. Veri iletimi tek tönlü, çift yönlü ya da çok yönlü olabilir. Bu hizmet sayesinde konferans işlemleri gerçekleştirilebilir.
  • IP-M (IP -Multicast), çağrıları üyelerin bulunduğu coğrafyadan bağımsızdır. Bu hizmette de mesaj alımı gerçek zamanlıdır ve çok yönlü iletim desteklenir. Bu hizmet sayesinde canlı multimedya iletimi sağlanabilir.

2.2.4.2. Hizmet Kalitesi (QoS – Quality of Service )

Gezgin veri uygulamalarının, hizmet kalite ihtiyacı çok çeşitlidir. Bu ihtiyaçlar içerisinde gerçek zaman çoklu ortam, Web’de sörf yapma, e-posta aktarımı önem arz etmektedir. GPRS, QoS profil tanımlamalarında aşağıda belirtilen dört parametre kullanır.

  • Hizmet önceliği diğer hizmetlere nazaran bir hizmetin önceliği demektir. Yüksek, normal ve düşük olmak üzere üç seviyesi bulunmaktadır.
  • Güvenilirlik gerekli iletim karakteristiklerini gösterir. Belirli bir maksimum değeri sağlama, kopyalama ve paketlerin bozulmasına karşı olmak üzere üç çeşit güvenilirlik söz konusudur.
  • Gecikme parametresi ortalama gecikme ve %95’lik gecikme için maksimum değerleri tanımlar. Gecikme, iki gezgin istasyon arasında veya bir gezgin istasyon ile harici paket veri ağlarının arabirimleri arasındaki uçtan uca aktarım zamanı olarak tanımlanır. Bu gecikme GPRS ağlarındaki istek, radyo kaynaklarının tahsisi ve omurgadaki gecikmeleri içerir. Bu kavrama GPRS ağı ile harici ağ arasındaki gecikme dâhil edilmez.
  • Ortalama bit oranı ve maksimum bit oranı.

Her oturum için gezgin kullanıcı ile ağ arasında bu hizmet kalitesi profilleri kullanılabilir. Hizmet ücretlendirilmesi transfer edilen veri büyüklüğüne, hizmet tipine ve seçilen QoS profiline bağlıdır.

2.2.5. GPRS Servisini Kullanmak İçin Gerekenler

GPRS hizmetlerinden faydalanabilmek için kullanıcıların aşağıda belirtilen şartları yerine getirmiş olması gerekir.

  • Kullanıcının GPRS hizmetinden faydalanabilmesi için GPRS uyumlu bir mobil telefona ihtiyacı vardır. Günümüzde birçok mobil telefon, kullanıcılara bu hizmeti kullanma imkânı sağlar.
  • Kullanıcının ayrıca GPRS desteği sağlayan bir mobil telefon şebekesini kullanıyor olması gerekir.
  • GPRS uyumlu mobil telefonu kullanarak GPRS hizmetlerini kullanabilecek bilgiye sahip olmalıdır.

2.2.6. Sonuç

GPRS üçüncü nesil (3G) gezgin haberleşme teknolojisinin önemli bir adımıdır. Paket anahtarlama iletim teknolojisi kullanıldığından dolayıİnternet ve İntranet gibi grupsal trafik için oldukça elverişlidir. Gezgin telefonlarla İnternet erişimini hızlandırmıştır. Ücretlendirme, transfer edilen veri miktarına göre yapıldığından GSM’e göre veri aktarım hizmetlerini ucuzlatmıştır. Daha kısa sürede daha fazla veri transferine imkân sağlamış ve sonuçta gezgin İnternet kullanımının artmasına sebep olmuştur.

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik