BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Elektrohidrolik devre elemanları, Elektrohidrolik devre elemanlarının yapısı, Elektrohidrolik devre elemanlarının çeşitleri, Elektrohidrolik devre elemanlarının özellikleri

Elektrohidrolik devre elemanları

ELEKTROHİDROLİK DEVRE ELEMANLARI YAPISI VE ÇALIŞMA ÖZELLİKLERİ

1.1. Butonlar

elektrohidrolik devre elemanları

Butonları elektrik devrelerinde kullanılan temel devre elemanlarıdır. Elektrik devrelerinde açma, kapama yaparlar. Butonlardan büyük akımlar geçirilmez. Butonlarda sabit ve hareketli kontaklar bulunur. Mekanik olarak hareketli kontaklara kumanda edilir. Butonlar kalıcı ve temaslı olarak iki şekildedir. Temaslı butonlarda, butona temas kalktıktan sonra kontaklar eski konumunu alır.

Tüm butonların elektriksel bağlantısı aynışekildedir. Ancak yapılarına bakıldıklarında çok çeşitli oldukları görülür. Bir devrede buton kullanırken kontak yapısına ( normalde açıknormalde kapalı ) ve nereye ne şekilde monte edileceğine dikkat edilmelidir.

1.2. Şalterler

Elektriksel yapı olarak butonlar ve şalterler benzer yapıdadır. Şalterlerin butonlardan farkı, üzerlerinden yüksek akımların geçirilebilmesidir. Şalterler genelde bir sistemin veya bir devrenin enerjisini vermek veya kesmek için kullanılır. Devrelerin girişinde bulunur.

elektrohidrolik devre elemanları

a) b)

Şekil 1.2: a) Açma kapama şalter , b) Kutup değiştirici şalter

1.3. Sınır Anahtarları

Mekanik sınır anahtarları iş parçalarını belirli son konumlara ulaştığında kumanda eden elektrik bir anahtardır. Iş parçalarını belirlenen sınırlar içinde çalıştırır. Bu işlem kumanda kolunu kontrol ve tahrik eden bir kam ile gerçekleşir. Sınır anahtarları kapama, açma veya değiştirme işlemleri yaparak devreye kumanda eder. Sınır anahtarlarında dikkat edilmesi gereken en önemli husus hareketli kontaklardan aşırı akım geçirilmemesidir.

Aşırı yüklenme, toz ve yağdan dolayı sınır anahtarlarının kontakları kısa devre olabilir. Bunun için temassız algılayıcılar kullanılabilir. Temassız algılayıcılar endüktif veya kapasitif olarak imal edilir.

elektrohidrolik devre elemanları

a) b) Şekil 1.3: a) Endüktif sınır anahtarı b) Mekanik sınır anahtarı

1.4. Basınç Şalterleri

Flanşlı ve dişli bağlantılı olarak 3–40, 10–100, 10–160, 20–250 bar basınç ayar aralığında imal edilir. Basınç şalterlerinin basınç kapasitesi genelde 315 bara kadardır. Ayarlamalar vida veya skalalı düğme ile yapılabilir. AC veya DC gerilimle çalışabilir. Basınç şalterleri ayarlanmış basınç değeri aşıldığı zaman kontağını kapayarak sinyal verir veya kontağını açarak sistemin enerjisini keser.

elektrohidrolik devre elemanları

1.5. Selenoid Valfler

elektrohidrolik devre elemanları

Bir selenoidin yardımıyla, yönlendirme valflerinin anahtarlama konumları değiştirilebilir. Ön görülen gerilimin bobine verilmesiyle bir manyetik alan oluşur. Bu manyetik alandan dolayı kolda meydana gelen kuvvet yönlendirme valfinin pistonunu yay kuvvetinin zıt yönünde iter ve böylelikle anahtarlama konumu değiştirilmiş olur. Gerilimin ortadan kalkmasıyla manyetik alan kaybolur ve hiçbir kuvvet etki etmez. Kurma yayı pistonu eski durumuna getirir. Hidrolik valflere en çok 24 V DC gerilimle kumanda edilir. Bu yüzden işaret kontrol biriminin gerçekleştirilebilmesi için güç kaynağına ihtiyaç duyulur.

1.6. Trafo ve Doğrultmaçlar

Hidrolik devrelerde genellikle 24 V DC gerilim kullanılır. Bu gerilim trafo ve doğrultmaçlar tarafından sağlanır. Trafolar girişine uygulanan alternatif gerilimin değerini kolaylıkla değiştirir. Çıkıştaki gerilim yine alternatif gerilimdir. Trafo gücü çıkışı karşılayabilecek şekilde seçilmelidir. Elektro-hidrolik uygulamalarda, trafolar 220 Volt AC gerilimi 24 Volt AC gerilime çevirir.

elektrohidrolik devre elemanları

Doğrultmaçlar, trafo çıkışındaki alternatif akımı doğru akıma çevirir. Bunu diyotlar, bobin ve kondansatörlarden oluşan filtre devreleri ile gerçekleştirirler. Trafo çıkışındaki alternatif gerilimin negatif alternansları diyotlar yardımıyla pozitif alternans haline getirilir. Kondansatör ise gerilimi filtre eder ve istenilen doğru gerilim elde edilmiş olur. Kondansatör çıkışı DC gerilimdir.

elektrohidrolik devre elemanları

1.7. Röleler

elektrohidrolik devre elemanları

Elektro-manyetik anahtarlara röle denir. Selenoid bir gövdeden ve selenoide bağlanmış hareketli kontaklardan oluşur. Selenoid bobine gerilim verilince manyetik alan oluşur. Oluşan bu manyetik alan kontakların bulunduğu paleti bobin nüvesine doğru çeker. Röle üzerindeki kontaklar konum değiştirir. Açık olanları kapanır , kapalı olanları açılır. Bobinin gerilimi kesilince kontaklar eski konumuna gelir.

1.8. Kontaktörler

elektrohidrolik devre elemanları

Kontaktörlerin çalışma prensibi rölelerle aynıdır. Rölelerden farklı olarak kontaktörler yüksek güçler için kullanılan anahtarlardır. Yüksek güçler için kullanılan güç kontakları daha büyük imal edilir. Yüksek akımlar için imal edilen kontaklara ana kontak, diğerlerine ise yardımcı kontak denir. Rölelerden farklı olarak kontaktörlerde ark söndürücüler bulunur. Ark söndürücüler ana kontakların hemen üzerinde bulunur.

1.9. Uyarı Ölçü Cihazları ve Test Cihazları

1.9.1. Basınç Ölçer

Basınç ölçme aletleri bir yüzeye etki eden basıncın bir kuvvet oluşturması prensibine göre çalışır. Hatlarda veya iş elemanlarının giriş ve çıkışlarındaki basıncı ölçmek için basınç göstergesi monte edilir. Pistonlu basınç ölçme aletlerinde basınç piston üzerinde bulunan bir yay kuvvetine karşı etki eder. Piston bu basınç değerini kendi göstergesi ile doğrudan veya mekanik olarak dışarıda bulunan bir göstergeye taşıyarak değer gösterir.

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

Diğer bir çeşit basınç ölçerde boru yaylı basınç ölçme aletleridir. Yarım ay şeklinde bükülmüş bir boruya basınçlı akışkan girerse her yerde aynı basınç olduğundan, yay şeklinde bükülmüş olan borunun iç ve dış yüzey alanları arasında bir fark bulunduğundan boru yay, açılarak düzelmek ister. Bu hareketi bir göstergeye aktarılarak basınç ölçülür. Ancak bu aletler aşırı yüklenmeye dayanıklı değillerdir.

Diğer bir basınç sensörleri ise piezo teknolojisi ile imal edilir. Paslanmaz çelikten yapılır. 600 bar basınca kadar ölçme yapabilir. Günümüzde tercih edilen basınçölçerlerdir. Basınç ve sıcaklık sensörü birlerşik bir yapıda bulunabilir.

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

1.9.2. Akış Ölçer

Hidrolik sistemlerde akışkanın geçtiği tüm elemanlar ve hatlar ile akışkanlar arasında bir sürtünme meydana gelir. Sürtünme akışkanın ve buna bağlı olarak elemanların ısınmasına sebep olur. Bunun sonucu olarak gerekli basınç azalır. İç direnç akışkan hızının karesi ile yükseldiğinden iç direnci daha çok akışkanın hızı etkiler. Akış hızı belirli değerleri aşmamalıdır.

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

1.9.3. Sıcaklık Ölçer

Yüksek sıcaklık (60 dereceden fazla) hidrolik akışkanının erken bozulmasına neden olacağından sıcaklık ölçümü önemlidir. Ayrıca akışkanın viskositesi de sıcaklığa bağlı olarak değişir. Sıcaklık uygulamada en çok analog sıcaklık ölçerlerle yapılır. Şekil 1. 13’ deki şekildeki sıcaklık ölçer tank üzerine monte edilir. Akışkan gösterge içine dolar. Yağın ısısı gösterge içindeki termometre ile direk ölçülür. Sıcaklık ölçer aynı zamanda akışkanın seviyesini de gösterir.

Yüksek basınçlarda çalışan sıcaklık sensörleri ise çok geniş bir yelpazeye sahiptir. Yuva ve sensör iki parçadan oluşur( Şekil 1.14 ). Yuva monte edildiği sistem üzerinde sabit kalırken sensör basınçlı durumda bile sökülüp takılabilir.

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

1.9.4. Debi Ölçer

Ölçülecek olan yağ debisi hareketli bir orfis üzerinden akar. Alet sabit duran bir konik eleman ve bir yaya sabitlenmiş uzun bir pistondan ibarettir. Geçen debiye göre piston yaya bastırır. Debi ölçme aletinin hassasiyeti % 4 civarındadır. Daha hassas ölçmeler için ölçme türbinleri; dişli çarklı ölçme aletleri kullanılır. Sürekli ölçümler için ölçme türbini tavsiye edilir. Ölçme türbininin devir sayısı akışın değerini gösterir. Türbinin devir sayısı ile akış değişimi doğru orantılıdır.

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

1.9.5. Seviye Göstergesi

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

Şekil 1.16: Seviye göstergesi

Hidrolikte kullanılan yağın seviyesi çok önemlidir. Seviye göstergesi tank içindeki yağın seviyesini gösterir. Bir yağ tankının seviye değişimlerini engellemek için % 15’ i oranında hava boşluğu bırakılır. Yağ seviyesi azalırsa sistemde oluşan kovitasyon etkisi artar. Elemanların aşınma hızları artar. Yağ seviye göstergesine dolar ve yağ seviyesi görünür.

Derin tanklar ısı atmak, geniş tanklar hava ayırmak için daha kullanışlıdır. Derin tanklarda akışkan azaldıkça, akışkanın ısısı artar. Akışkanın daha çabuk bozulmasına sebep olur. Geniş tanklarda akışkan azaldıkça, akışkan içindeki hava miktarı artar. Bu da elemanların daha çabuk aşınmalarına sebep olur.

Seviye göstergesi tank üzerine monte edilir. Tanktaki yağ, seviye göstergesine dolar. Yağın seviyesi gösterge üzerinden görülür. Seviye göstergesi tankın tankın üst seviyesinden %15 kadar aşağı kısma monte edilir.

1.9.6. Kirlilik Göstergesi

Hidrolik sistemlerde kullanılan filtreler çok küçük parçacıkların akışkana geçmesine engel olur. Ancak yağ kullanımlar sonucu kirlenir. Kirlilik derecesinin bir gösterge üzerinden denetimi önemlidir. Kirlilik genelde filtreler üzerinden ölçülür. Bir filtrenin kirlilik derecesi filtrenin oluşturduğu basınç kaybı ile ölçülür. Artan kirlilik derecesi ile filtrenin önündeki basınç yükselir. Bu basınç yay yüklemeli bir silindire etki eder. Artan basıncın etkisiyle piston yaya doğru hareket eder. Pistonun hareketi bir elektrik kontağı üzerinden elektriksel veya görsel göstergeye dönüştürülür.

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

1.9.7. Test Cihazları

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

Atölye dışında yapılan ölçmeler için mobilitesi arttırılmış cihazlarla sıvının her türlü özelliği test cihazları ile ölçülebilir. Test cihazları pratik kullanıma sahiptir. PC ya da yazıcıya bağlanabilir..

1.10. Potansiyometre

Direnci mekaniki olarak değişen elemanlara potansiyometre denir. Potansiyometreler aşağıdaki üç grup altında toplanabilir:

  • Karbon Potansiyometreler
  • Telli Potansiyometreler
  • Vidalı Potansiyometreler

elektrohidrolik elemanların çalışma prensibi

1.11. Amplifikatörler

Elektrik devrelerinde amplifikatörler güç yükseltmek için kullanılır. Bazı hidrolik devrelerde ise akışkandaki güç değişimlerini minimize eder.

1.12. Oransal Valfler

1.12.1. Yön Kontrol Valfleri

Yön kontrol valfleri birbiri ardına sıralanmış karelerle gösterilir. Kare sayısı bir valfin mümkün olan anahtarlama konumlarının sayısını gösterir. Karelerin içindeki oklar akış yönünü belirtir. Çizgiler farklı anahtarlama konumlarında bağlantı kapılarının birbirleri ile nasıl bağlanacağını gösterir. Yönlendirme valflerinin gösterilmesinde daima önce bağlantı kapılarının sayısı ve daha sonra anahtarlama konumlarının sayısı verilir. Yönlendirme valflerinin en az iki konumu vardır.

Yön kontrol valfleri hidrolik akışkanın akış yönünü, dolayısı ile hareket yönünü ve iş elemanlarını kontrol eder. Yönlendirme valfleri elle, mekanik olarak, elektriksel ve hidrolik olarak kumanda edilebilir. Bunlar sinyalleri iletir veya güçlendirir. Böylece enerji kontrol birimi ile sinyal kontrol birimi arasında arabirimi oluşturur. Şekil 1.20’ deki şekil oransal yön kontrol valfidir. Şekil 1.21.deki şekil mekanik ve selenoidli yön kontrol vafidir.

elektrohidrolik sistemlerin yapısı elektrohidrolik sistemlerin yapısı

1.12.2. Basınç Emniyet Valfleri

elektrohidrolik sistemlerin yapısı

Basınç emniyet valflerinin görevi, hidrolik sistemin tamamında veya sistemin bir bölümünde basıncı etkilemektir. Sistem basıncının, valf içinde bir yüzeye etki ettirilmesi bu valflerin çalışma prensibinin esasını teşkil eder. Bu şekilde meydana gelen kuvvet, karşı yönde etki eden bir yay kuvveti ile dengelenir.

Basınç emniyet valfi giriş basıncını önceden belirlenmiş bir çıkış basıncına düşürür. Böyle bir kullanım farklı basınçların gerekli olduğu yerlerde kullanılır. Sürgülü basınç emniyet valflerinin özel tasarımı ile daha hassas ayarlama yapılabilir.

elektrohidrolik sistemlerin yapısı

Ayrıca basıncı sınırlamak için basınç sınırlama valfleri kullanılır. Basınç sınırlama valflerinin içine sık olarak yasyıklama pistonu veya oturmalı bir valf konur. Yastıklama düzeneği hızla açılma ve yavaş kapanma özelliği gösterir. Bu şekilde basınç darbelerinin vereceği zararlar önlenmiş olur.

1.12.3. Akış Kontrol Valfleri

elektrohidrolik sistemlerin yapısı

Akış kontrol valfleri, basınç kontrol valfleri ile birlikte hacimsel debiye etki eder. Çalışma elemanlarının hareket hızının kontrolü veya ayarlanması bu valflerle mümkün olur. Sistemin sabit bir hacimsel debi ile beslenmesi durumunda akışın bölünmesi gerekir. Bu, çoğu kez akış kontrol valfinin bir basınç kontrol valfi ile birlikte çalışmasışeklinde gerçekleşir.

Tek yönlü akış kontrol valfinin açma derecesi bir ayarlanabilir kısıcı yardımıyla ayarlanır. Yeterli basınç olması durumunda ayarlanmış çıkış miktarı ok yönünde sabit tutulur.

Dışarıya çıkan piston kolu yüke rastlamaktadır. İki yollu akış kontrol valfi buna rağmen silindir ilerleme hızının sabit kalmasını sağlar. Piston kolu yük altında, yüksüz durumdaki hızla dışarı itilir. Tek yönlü akış kontrol valflerinde ters yöndeki akışta akış azalmaz. Çünkü tek yönlü akış kontrol valfinin içinde bulunan bilye hattı açık tutar.

elektrohidrolik sistemlerin yapısı

1.12.4. Oransal Valflerin Kumanda Tablosu

1.12.4.1. Elektronik Kart

Elektronik kartlar genelde dijital imal edilmektedir. Hidrolik devrelerde her elemanı kontrol ve kumanda edebilirler.

elektrohidrolik sistemlerin yapısı

1.12.4.2. Kart Tutucu

Elektronik kartların gövdeye bağlandığı kısım kart tutuculardır.

1.12.4.3. Kart Elemanları

Kart elemanları elektronik malzemelerden oluşur.

1.12.4.4. Oransal Valf Ölçüm Seti

Oransal valf ölçüm seti basınç, sıcaklık, debi ölçümü için kullanılır. Oransal valf ölçüm cihazlarının mobilitesi arttırılmıştır. Paket olarak pek çok aparatla isteğe göre sistem genişletilebilir. Sıvının her özelliğini ölçebilecek şekilde imal edilenleri de mevcuttur. Oransal valf ölçüm setlerine istendiğinde sensörlerde takılabilir.

elektrohidrolik sistemlerin yapısıelektrohidrolik sistemlerin yapısı

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik