BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
elektrik direk standartları, Direklere Ait Standart Özellikler, Taşıyıcı direkler, Durdurucu direkler, nedir, nasıl olur

Elektrik direk standartları

1.5. Direklere Ait Standart Özellikler

  • Boyları
  • Ağırlıkları
  • Tepe genişlikleri

Ağaç direklerin boyları 9 ila 15m arasında değişmektedir. Ağaç direklerin tepe genişlikleri 16-17-18-19 cm arasında değişmektedir.

Beton direk boyları SBA-VBA direkler için 10 m ile 26 m arasında birer metre aralıkla büyümektedir. Beton direklerin tepe kuvvetleri 200 kg-250 kg-300 kg-350 kg-400 kg-500 kg’dan ( Sonra 100 kg artarak ) 3500 kg’a kadar gider. SBA tepe açıları ise 120-130 mm’den başlar 40-45 mm artarak direk tepe kuvvetine bağlı olarak 175 -225 -265-310 ve 355 mm’ye kadar büyür.

Demir direkler ise yerine göre değişmektedir. Köşebent profil demirleri ilave edilerek muhtelif boylarda yapılmaktadır. 5-10-15-20-30 ayak ilave edilerek 154kV ile 380kV’luk gerilimlerde kullanılmaktadır. Tablo 1.1’de 1. buz yükü bölgesindeki muhtelif demir direk ölçüleri görülmektedir. Tablo 1.2’de ağaç direk ölçüleri görülmektedir.

1. BUZ YÜKÜ BÖLGESİ ENERJİ NAKİL HATTI DEMİR DİREKLERE AİT ÖZELLİKLER 3 X SWALLOW-STAL
TAŞIYICI DİREKLER
DİREK İSMİ aw (m) ag(m) KT?° TEPE GENİ Ş (mm) DİP GENİ Ş (mm) DİKMELER ÇAPRA ZLAR AĞIR LIK (Kg) NORMAL ARAZİ TEMELİ
Derinlik Genişlik
T-10 401 300 162°,20 200 450 50.50.5 40,40,4 258 16 0,8
T-12 316 300 165° 200 500 50.50.5 40,40,4 306 1,6 1
T-14 261 300 165°,20 200 550 50.50.5 40,40,4 370 1,6 1,1
T-16 261 300 165°,20 200 600 50.50.7 40,40,4 426 1,6 1,1
T-18 177 300 165°,20 200 650 50.50.7 40,40,4 473 1,6 1,2
T-20 177 300 165°,20 200 700 50.50.7 40,40,4 564 1,6 1,3
DURDURUCU DİREKLER
D-10 937 300 136° 350 850 50.50.5 40,40,4 378 1,9 1
D-12 937 300 136° 350 950 50.50.5 40,40,4 344 1,9 1,1
D-14 937 300 136° 350 1050 60,60,6 40,40,4 418 1,9 1,2
D-16 937 300 136° 350 1150 60,60,6 40,40,4 506 1,9 1,3
D-18 613 300 140° 350 1250 60,60,6 40,40,4 591 1,9 1,4
D-20 613 300 140° 350 1350 60,60,6 40,40,4 671 1,9 1,5
NİHAYET DİREKLERİ
Tablo 1.1: Demir direk ölçüleri
N-10 200 300 153° 350 1000 50.50.6 40,40,4 293 1,9 1,2
N-12 200 300 153° 350 1130 50.50.6 40,40,4 366 1,9 1,3
N-14 200 300 153° 350 1260 60,60,6 40,40,4 448 1,9 1,5
N-16 200 300 153° 350 1390 60,60,6 40,40,4 542 1,9 1,6
N-18 200 300 153° 350 1520 60,60,6 40,40,4 639 1,9 1,7
N-20 200 300 153° 350 1650 60,60,6 40,40,4 739 1,9 1,8
        ZAVİYE DİREKLERİ        
Z-10 200 300 90° 400 1100 60,60,6 40,40,4 338 1,9 1,3
Z-12 200 300 90° 400 1240 60,60,6 40,40,4 420 1,9 1,5
Z-14 200 300 90° 400 1380 60,60,6 40,40,4 510 1,9 1,6
Z-16 200 300 90° 400 1520 60,60,6 40,40,4 600 1,9 1,8
Z-18 200 300 90° 400 1660 60,60,6 40,40,4 709 1,9 1,9
Z-20 200 300 90° 400 1800 60,60,6 40,40,4 809 1,9 2

Taşıyıcı direkler (KT) halinde aw değeri her bir derece için 1,22 m kısalır.

(n)
direği köşede durdurucu olarak 153°
(z)
direği köşede durdurucu olarak 90° de kullanılabilir, ag= Traverslerin kurtarabileceği maksimum ağırlık menzili (m) aw=Maksimum rüzgâr menzili (m) KT=Taşıyıcı direğin köşe taşıyıcı olarak kullanılması halindeki açı değeri.
Tablo 1.2: Ağaç direk ölçüleri [H(hafif),O(Orta),A(Ağır)]
Direk tipi Tepe Çapı (d) (cm) Dip Çapı (D) (cm)
En az En çok En az En çok
10-H 12 14 18 20
10-O 15 17 21 23
10-A 18 20 24 26
11-H 13 15 19 21
11-O 16 18 22 24
11-A 19 21 25 27
12-H 13 15 20 20
12-0 16 18 23 25
12-A 19 21 26 28

1.6. Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

• Direkler

Madde 47-a) Sınıflandırma:

  • Direkler aşağıdaki gibi sınıflandırılır.
  • Taşıyıcı direkler:
  • Görevleri yalnızca iletkenleri taşımak olan ve iletkenlerin taşıyıcı bağ ile bağlandığı doğrusal güzergâhta ya da köşede kullanılan direklerdir.
  • Durdurucu direkler:
  • Görevleri hem hat iletkenlerini taşımak, hem de durdurucu bağ ile bunları tespit etmek doğrusal güzergâhta ya da köşede kullanılan direklerdir.
  • Son direkler (nihayet direkleri):
  • Hattın başlangıcında ya da sonunda kullanılan direklerdir.
  • Ayırım (dağıtım) direkleri:
  • Bir ya da daha çok hattın ayrıldığı yerlerde kullanılan direklerdir.

• Direk hesaplarında göz önüne alınacak kuvvetler

Madde 48 – a) Düşey kuvvetler:

Düşey kuvvetler, direk ve travers ağırlıkları ile izolatör, iletken donanımı ve aşağıda belirtilen ek yüklerden oluşur. Tek telli ya da örgülü iletkenler için k (karakök)d kg/m’lik bir buz yükü varsayılır. Burada d (mm) olarak iletken çapını, (k) bölgelere göre değişen bir katsayıyı gösterir. Bu (k) katsayılar çizelge 9'da verilmiştir. Direk ve traverslerde buz yükü olmadığı varsayılır.

Montaj yükü, iletkenin konsol ya da traverse bağlandığı yerde 100 kg olarak alınır.

Direklerin yatayla 300 ‘ye kadar açı yapan öğelerinin boyutlandırılmasında, ayrıca başka bir yük hesaba katılmaksızın bu öğelerin ortalarında 100 kg’lık bir montaj yükü bulunabileceği varsayılacaktır.

b) Yatay kuvvetler:

1) Rüzgâr kuvveti:

i) Faz ve toprak iletkenlerine etki eden rüzgâr kuvvetinin hesaplanmasında: 200 m’ye kadar olan rüzgâr açıklıkları için,

W = c.p.d.aw (kg) bağıntısı, 200 m’den büyük olan rüzgâr açıklıkları için,

W = c.p.d.(80+0,6.aw) (kg) bağıntısı kullanılacaktır.

Not: Arazi koşulları zorunlu kılmadıkça direk açıklıklarının birbirinden çok farklı olmamasına dikkat edilecektir.

Burada;

c: Rüzgârın etkisinde olan öğenin biçimine, büyüklüğüne ve yatay niteliğine bağlı dinamik rüzgâr basınç katsayısı (Çizelge-10'a bakınız)

p = v2 / 16: Dinamik rüzgâr basıncı (kg/m)

v: Rüzgâr hızı (m/s),

aw: Varsayılan rüzgâr açıklığı (m),

d: Örgülü ya da tek telli iletkenin çapı (m)’dır.

Zincir izolatör salınım açısının hesabında, yukarıda bulunan rüzgâr kuvvetinin %70'i alınacaktır.

ii) Kare ya da dikdörtgen kesitli kafes direklerde rüzgârın etki ettiği iki paralel yüzden yalnızca birisi göz önüne alınacaktır.

En üst traversinin üst yüzüne kadar olan yüksekliği 60 m’den büyük olan kare ya da dikdörtgen kesitli direklerde rüzgârın hat doğrultusuna göre 450'lik bir açı altında geldiği varsayılacaktır. Bu rüzgâr yükü, dinamik basınç direğin yan yüzlerine paralel ve dik bileşenlere ayrılarak hesaplanabilir. Rüzgârın etki ettiği yüzey olarak bu iki yüzün sözü edilen bileşenlerin etkisinde bulunan yüzeylerinin düşey düzlemdeki iz düşümleri alınacaktır.

2) İletken çekme kuvveti:

İletken çekme kuvvetleri 49’uncu maddedeki çeşitli yüklenme varsayımlarına göre alınacaktır.

• Direklerin hesaplanması için yüklenme varsayımları

Madde 49 -Her tip direğin hesaplanmasında aşağıda o tip direğe ilişkin verilen varsayımlardan her biri ayrı ayrı göz önüne alınacaktır. Hatların düzenlenmesi gereği normal çalışma durumunda burulma momentinin etkisinde kalan direklerde ayrıca o moment de göz önünde bulundurulmalıdır.

a) Taşıyıcı direkler:

1) Normal taşıyıcı direkler:

  1. Varsayım: Hat doğrultusuna dik doğrultuda direğe, izolatörlere, iletkenlere ve toprak iletkenlerine gelen rüzgâr kuvveti ile buzsuz düşey kuvvetler.
  2. Varsayım: Hat doğrultusunda direğe ve izolatörlere gelen rüzgâr kuvveti ile iletkenlerin ve toprak iletkenlerinin en büyük çekme kuvvetlerinin %2'sine eşit tek yanlı çekme kuvveti ve buzsuz düşey kuvvetler.
    1. Varsayım: Zincir izolatörlü hava hatlarında direkte en büyük zorlanmayı oluşturabilecek bir iletkenin (demet iletkenlerde demeti oluşturan iletkenlerden tümünün) ya da bir toprak iletkeninin kopması durumunda, en büyük çekme kuvvetinin 1/3'ü (mesnet izolatörlü hava hatlarında 1/5'i) ile buzlu düşey kuvvetler.
    2. Faz iletkeni sayısı altıdan fazla olan hatlarda iki fazın iletkenlerinin koptuğu varsayılacaktır.
    1. Varsayım: (Yalnızca 380 kV ve daha büyük gerilimli hava hatları için) Her bölgeye ilişkin normal buz yükü üzerine, iletkenlere ve toprak iletkenlerine hat doğrultusuna dik doğrultuda 20 kg/m, direklere ve izolatörlere 30kg/m’ lik dinamik rüzgâr basıncı ve buzlu düşey kuvvetler.
    2. Bu varsayımın uygulanmasında direğin, rüzgârın etkisinde kalan yüzeyi, buz nedeniyle %50 artırılarak alınacaktır.
  3. Varsayım: 380 kV ve bunun üstündeki enerji iletim hatlarında ağırlık açıklığının yarısı direğin bir tarafında, öteki yarısı öbür tarafında olmak koşulu ile buzlu durumda direğin bir yanındaki iletkenler ve toprak iletkenleri üzerindeki normal buz ağırlığının %100'ü ve öbür yanındaki iletkenleri ve toprak iletkenleri üzerindeki normal buz ağırlığının %50 si koşulunun projede kullanılan ortalama açıklık esas alındığında oluşturduğu hat yönündeki fark kuvveti ile buzlu düşey kuvvetler (İzolatör sapması göz önüne alınacaktır).

2) Köşede taşıyıcı direkler:

  1. Varsayım: İletkenlerin ve toprak iletkenlerinin en büyük çekme kuvvetlerinin bileşkesine eşit bir kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler.
  2. Varsayım: Hattın açı ortayına dik doğrultuda direğe ve izolatörlere gelen rüzgâr kuvveti ile iletkenlerin ve toprak iletkenlerinin en büyük çekme kuvvetinin %2’sine eşit tek yanlı çekme kuvveti ve buzsuz düşey kuvvetler.

3. Varsayım: Normal taşıyıcı direklerin üçüncü varsayımının aynısı.

    1. Varsayım: (yalnızca 380kV ve daha büyük gerilimli hava hatları için) Her bölgeye ilişkin normal buz yükü üzerine iletkenlere toprak iletkenlerine hattın açıortay doğrultusunda ve bileşke yönünde 20 kg/m, direklere ve izolatörlere 30 kg/m ‘lik dinamik rüzgâr basıncı ve buzlu düşey kuvvetler.
    2. Bu varsayımın uygulanmasında, direğin, rüzgârın etkisinde kalan yüzeyi, buz nedeniyle %50 artırılarak alınacaktır.
    1. Varsayım: 380 kV ve bunun üstündeki enerji iletim hatlarında ağırlık açıklığının yarısı direğin bir tarafında, öteki yarısı öbür tarafında olmak koşulu ile buzlu durumda direğin bir yanındaki iletkenler ve toprak iletkenleri üzerindeki normal buz ağırlığının %100'ü ve öbür yanındaki iletkenler ve toprak iletkenleri üzerindeki normal buz ağırlığının
    2. %50'si koşulunun oluşturduğu hattın açı ortayına dik ve paralel doğrultudaki kuvvetleri ile buzlu düşey kuvvetler.
  1. Varsayım: +5C’da iletkenlerin ve toprak iletkenlerinin çekme kuvvetlerinin bileşkesi ile bu bileşke (açıortayı) yönünde direğe, izolatörlere, iletkenlere ve toprak iletkenlerine gelen rüzgâr kuvveti ve buzsuz düşey kuvvetler.

b) Durdurucu direkler:

1) Normal durdurucu direkler:

  1. Varsayım: İletkenlerin en büyük çekme kuvvetlerinin bir yanda %100 olduğu, öteki yanda ise çizelge-12'ye uygun bir zayıflama varsayılarak bulunacak bileşke kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler.
  2. Varsayım: Direkte en büyük zorlamayı oluşturabilecek biçimde üç iletkenli hatlarda bir iletkenin, üçten çok iletkenli hatlarda ise aynı taraftaki iki iletkenin kopması durumunda en büyük çekme kuvvetinin %75'i ile buzlu düşey kuvvetler. Demet iletkenler söz konusu olduğunda bir demet tek bir iletken gibi varsayılacaktır.
  3. Varsayım: Direkte en büyük zorlamayı oluşturabilecek biçimde bir toprak iletkeninin kopması durumunda en büyük çekme kuvvetinin %75'i ile buzlu düşey kuvvetler.
  4. Varsayım: Hat doğrultusuna dik doğrultuda direğe, izolatörlere, iletkenlere ve toprak iletkenlerine gelen rüzgâr kuvveti ile buzsuz tüm düşey kuvvetler.
  5. Varsayım: (yalnızca 380kV ve daha büyük gerilimli hava hatları için) Her bölgeye ilişkin normal buz yükü üzerine iletkenlere, toprak iletkenlerine, hat doğrultusuna dik doğrultuda 20 kg/m, direklere ve izolatörlere 30 kg/m ‘lik dinamik rüzgâr basıncı ve buzlu düşey kuvvetler.

Bu varsayımın uygulanmasında, direğin rüzgârın etkisinde kalan yüzeyi, buz nedeniyle %50 artırılarak alınacaktır.

2) Köşede durdurucu direkler:

  1. Varsayım: İletkenlerin en büyük çekme kuvvetlerinin bir yanda %100 olduğu, öteki yanda ise çizelge-12'ye uygun bir zayıflama varsayılarak bulunacak bileşke kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler.
  2. Varsayım: Direkte en büyük zorlamayı oluşturabilecek biçimde üç iletkenli hatlarda bir iletkenin, üçten çok iletkenli hatlarda ise aynı taraftaki iki iletkenin kopması durumunda en büyük çekme kuvvetinin %75'i ile buzlu düşey kuvvetler. Demet iletkenler söz konusu olduğunda bir demet tek bir iletken gibi varsayılacaktır.
  3. Varsayım: Direkte en büyük zorlamayı oluşturulabilecek biçimde bir toprak iletkeninin kopması durumunda en büyük çekme kuvvetinin %75'i ile buzlu düşey kuvvetler
  4. Varsayım: +5 C’da iletkenlerin ve toprak iletkenlerinin rüzgârlı durumdaki çekme kuvvetlerinin bileşkesi ile bu bileşke (açıortayı) yönünde direğe, izolatörlere, iletkenlere ve toprak iletkenlerine gelen rüzgâr kuvveti ve buzsuz düşey kuvvetler.
  5. Varsayım: İletkenlerin ve toprak iletkenlerinin en büyük çekme kuvvetlerinin bileşkesine eşit bir kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler.
  6. Varsayım: (yalnız 380 kV ve daha büyük gerilimli hava hatları için) -5 C’da her bölgeye ilişkin normal buz yükü üzerine 20 kg/m’lik rüzgâr estiği varsayılarak iletkenlerin ve toprak iletkenlerin bu durumdaki çekme kuvvetlerinin bileşkesi ile bu bileşke (açıortayı) yönünde buzlu iletkenlere ve toprak iletkenlerine 20 kg/m ‘lik, direğe ve izolatörlere 30 kg/m ‘lik rüzgâr basıncı ve buzlu düşey kuvvetler.

Bu varsayımın uygulanmasında direğin, rüzgârın etkisinde kalan yüzeyi buz nedeniyle %50 artırılarak alınacaktır.

c) Son direkler:

  1. Varsayım: İletkenlerin ve toprak iletkenlerinin en büyük çekme kuvvetlerine eşit tek yanlı bir kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler. Ayrıca iletkenlerin tespit biçimlerine göre bir burulma momenti var ise bu moment.
  2. Varsayım: Direkte en büyük zorlamayı oluşturabilecek biçimde üç iletkenli hatlarda bir iletkenin, üçten çok iletkenli hatlarda ise aynı taraftaki iki iletkenin kopması durumunda en büyük çekme kuvvetinin %100'ü ile buzlu düşey kuvvetler. (Demet iletkenler söz konusu olduğunda bir demet tek bir iletken gibi varsayılacaktır)
  3. Varsayım: Direkte en büyük zorlamayı oluşturabilecek biçimde bir toprak iletkeninin kopması durumunda en büyük çekme kuvvetinin %100'ü ile buzlu düşey kuvvetler.
  4. Varsayım: Hat doğrultusuna dik doğrultuda direğe, izolatörlere, iletkenlere ve toprak iletkenlerine gelen rüzgâr kuvveti ile hat yönünde bu rüzgârlı durumdaki çekme kuvvetleri ve düşey kuvvetler.
  5. Varsayım: (yalnızca 380 kV ve daha büyük gerilimli hava hatları için) Her bölgeye ilişkin normal buz yükü üzerine iletkenlere ve toprak iletkenlerine hat doğrultusuna dik doğrultuda 20 kg/m ‘lik, direklere ve izolatörlere 30 kg/m ‘lik dinamik rüzgâr basıncı ile hat yönünde bu durumdaki çekme kuvvetleri.

Bu varsayımın uygulanmasında, direğin, rüzgârın etkisinde kalan yüzey, buz nedeniyle %50 artırılarak alınacaktır.

Gerilimleri 380 kV’un altında olan hatlarda, arazinin durumuna ve meteorolojik koşullara göre gerektiğinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına veya Bakanlıkça yetkili kılınan ilgili kuruluşlarına yapılacak gerekçeli başvurma ile buz üzerine rüzgâr estiği varsayımı uygulanabilir.

d) Ayırım direkleri:

  1. Varsayım: Ana hat ve kollardaki iletkenlerin ve toprak iletkenlerinin en büyük çekme kuvvetlerinin bileşkesine eşit bir kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler.
  2. Varsayım: En büyük bileşke kuvvetini verecek biçimde ana hat ya da kollardan birinde çizelge-12'ye uygun bir zayıflama göz önüne alınarak bulunacak bileşke kuvvet ile buzlu düşey kuvvetler.

Büyük aralıklı hatlarda taşıyıcı bağ ile bağlanmış direklerden ancak gevşek çekilmiş iletkenler ile en fazla 20 m’lik kollar ayrılabilir. Yoksa ana hat durdurucu bağ ile bağlanmalıdır. Bu durumda ana hatlarda zayıflama göz önüne alınacaktır.

3. Varsayım: Ana hat ve kollardaki iletkenlerin ve toprak iletkenlerinin +5

C’daki rüzgârlı çekme kuvvetlerinin bileşkesi ile bu bileşke yönünde ana hat kuvveti ile buzsuz düşey kuvvetler.

4. Varsayım: Büyük aralıklı hatlarda en büyük zorlamayı oluşturabilecek biçimde her iletkeninki ayrı ayrı alınmak koşulu ile bir tek iletkenin kopması durumunda en büyük çekme kuvveti ve buzlu düşey kuvvetler.

• Direk varsayımlarına ilişkin genel hükümler

Madde 50 -a) Varsa düşey ağırlıklardan dolayı oluşabilecek eğilme momentleri, direğe ilişkin varsayımlarda verilen her yüklenme durumunda hesaplanacaktır.

b) Toprak iletkeni kuleleri ile traversler, konsollar, varsa yukarı kaldırmaya ve direğin iki yanında farklı ağırlık açıklıklarından dolayı oluşacak döndürme momentlerine göre de kontrol edilecektir.

c) En üst traversinin üst yüzüne kadar olan yüksekliği 60 m’den büyük olan kare ya da dikdörtgen kesitli direklerde yukarıda belirtilen direk yüklenme varsayımlarına ek olarak, rüzgârın direğe, iletkenlere, toprak iletkenlerine ve izolatörlere hat doğrultusuna göre 450'lik bir açı altında geldiği varsayılacaktır.

d) Yalnızca durdurucu ve son direklerde, toprak iletkeni kulelerinin, traverslerin, konsolların ve izolatör demirlerinin hesabı direk yüklenme varsayımlarındaki en büyük kuvvetler göz önüne alınarak yapılacaktır.

e) Birinci bölge için yapılacak direk hesaplarında:

-Taşıyıcı direklere ilişkin 3. varsayımlarda,

-Durdurucu direklere ilişkin 1., 2. ve 3. varsayımlarda

-Köşede durdurucu direklere ilişkin 1. ve 2. Varsayımlarda,

- Son direklere ilişkin 2. ve 3. varsayımlarda

-Ayrım direklerine ilişkin 2. ve 4. varsayımlarda, ayrıca rüzgâr kuvvetleri göz önüne alınmayacaktır.

f) Birinci Bölgede en büyük iletken gerilmesinin +5C ‘da rüzgârlı durumda ya da en küçük sıcaklıkta oluşabileceği göz önünde bulundurulacaktır.

Demir direkler

Madde 51 -Direk elemanlarının boyutlandırılması ve direk gereçleri için varsayılan en büyük gerilmeler:

Demir direklerin bası, çeki ve eğilmeye çalışan bütün elemanlarında akma gerilmesine göre emniyet katsayısı 1,5'dan az olmayacaktır.

a) Demir direklerin hesaplanmasında çeşitli gerilmeler için çizelge-13'te verilen kesitler kullanılacaktır.

Direk elemanlarının boyutlandırılmasında da (1,5 emniyet katsayısına göre düzenlenmiş olan) çizelge-14'te verilen değerler esas alınacaktır. Çizelge-14'te verilen çelik çeşitlerinden başkaları, mekanik nitelikleri bunlar için geçerli olan kalite yönetmeliği ve yapım standartlarına uygunsa ve bu gereçlere ilişkin değerler, en az St 37'nin değerlerine eş değerse kullanılabilir.

b) Kullanılmasına izin verilen başka bir çelik için kabul edilen çekme ve eğilme gerilmesi çizelge-13'ün birinci satırında St 37 için verilen gerilmenin, F/2400 kg/cm ile çarpılması ya da akma gerilmesinin emniyet katsayısına bölünmesi ile bulunabilir. Burada; F çeliğin kg/cm olarak kalite yönetmeliğinde garanti edilen en küçük akma sınırıdır.

c) Çelik kafes direklerin basmaya çalışan ve bu nedenle burkulmaya zorlanan çubukları, burkulma dayanımı bakımından aşağıda gösterilen biçimde boyutlandırılmalıdır:

em= S. /F

Burada;

S: Çubuk bası kuvveti

F: Dolu elemanın kesiti (elemanın zayıflatılmamış kesiti),

em: Bası emniyet gerilmesidir. Bu değer 1,5 emniyete göre St 37 için 1600 kg/cm , St 52 için 2400 kg/cm ‘dir.

St 37 ve St 52 çeliğinden yapılmış çubukların çeşitli narinlik değerleri için düzenlenmiş olan burkulma katsayıları, çizelge-16 ve çizelge-17'de verilmiştir.

1) Çelik kafes direklerin boyutlandırılmasında kullanılacak köşebentlerin malzeme kalınlıkları en az dikmelerde 5 mm, yük taşıyan öteki elemanlarda 4 mm ve sıfır elemanlarında 3 mm olmak koşulu ile aşağıda belirtilenlerden daha küçük olmayacaktır.

- Sıfır elemanlarında L 35x35x3 (TS 908/1 -FE37) -Yük taşıyan elemanlarda (dikme dışında) 40x40x4 -Dikme elemanlarında L 50x50x5 (TS 908/1 -FE37) Köşebendin iç eğrilik yarıçapının bittiği nokta ile profil kenarına olan uzaklık (b) ve

köşebent kalınlığı (t) ise; b/t oranı 16'dan büyük olmayacaktır.

2) Narinlik değerlerinin üst sınırları:

i) Dikmelerde ve ana bası elemanlarında (konsol ve dikme): 120

ii) Öteki bası elemanlarında (çapraz ve benzeri): 200

iii) Sıfır elemanlarında (hesaba göre yük taşımayan elemanlar): 250

iv) Yalnız çekiye çalışan konsol elemanlarında: 300

v) Yalnız çekiye çalışan öteki elemanlarda: 500

3) A tipi direklerde burkulma boyu olarak direk toprak üstü boyunun %65'i

alınmalıdır.

4) Bası elemanlarının hesabında uygulanabilecek öteki yöntemler:

Bası elemanlarının hesaplanmasında, yukarıda açıklanan yöntem dışında, hesap biçimi

verilmek koşulu ile (CRC yöntemi vb.) başka yöntemler de kullanılabilir. Çizelge 13’teki simgeler:

F: Çubuğun dolu kesiti

F: En kritik yerlerdeki yırtılma çizgisindeki bütün deliklerin yüzeylerinin toplamı eb, eç: Zayıflatılmış kesitin ağırlık ekseni ile bası veya çeki kenarı lifleri arasındaki uzaklık. Wb, Wç: Çubuğun eğilmede bası veya çeki kenar gerilmeleri için esas alınan dayanım

mukavemet momenti. dd: Delik çapı. dc: Cıvata çapı.

dç: Cıvatanın çekirdek çapı

F1: Bağlanmış kenarının kesiti

I: Deliksiz kesitin atalet momenti

I: Yatay çubukların çeki kesitlerindeki en kritik yerdeki yırtılma çizgisindeki bütün gediklerin, zayıflatılmamış kesitin ağırlık eksenine göre hesaplanmış atalet momentlerinin toplamı.

Fk: Perçin ya da cıvatanın enine kesiti. Fdç: Delik çevresi yüzeyi. Fç: Cıvatanın çekirdek kesiti.

t: Bağlanacak elemanların en kritik kalınlığı.

Çizelge-13 çeşitli zorlanmalar için hesaplarda kullanılacak çelik kesitleri

Not: Çizelge için lütfen ilgili Resmî Gazete’ye bakınız.

d) Bası çubuklarının uçlarının yana sapmaları önlenebilirse, kafes direklerin dikmelerinde lb burkulma uzunluğu olarak çubuğun (l) sistem boyu alınır.

Uçları kaymayacak biçimde saptanmış olan ve kesitleri dikmelerden daha küçük olan çapraz çubukların (diyagonaller) boyutlandırılmasında basit ve kesişen çaprazlar için (Şekil9'da a, b, c ve d’deki çaprazlar) burkulma uzunluğu olarak lb = 0,9 l uzunluğu alınır. Birisi basıya, öteki çekiye çalışan kesişen iki çapraz çubuğun kesişme noktası, bu çubuklar birbirine uygun biçimde bağlanmışlarsa, taşıyıcı düzlemde sabit bir nokta olarak düşünülebilir.

Kafes sisteminde ancak çaprazların kesişme noktasında düzleme dik iç örgü kullanılırsa, lb = 0,9 l alınabilir. Öteki bütün durumlarda lb = l alınır.

e) Bir çubuğun burkulması, burkulma uzunluğu içindeki bağlantılar nedeniyle belirli bir doğrultuya bağlı olursa, bu durumda atalet momenti, bu doğrultuya dik eksene göre alınmalıdır.

Çizelge-14 çelik gereçler için izin verilen gerilmeler

Not: Çizelge için lütfen ilgili Resmî Gazete’ye bakınız.

Not: 3.6 (3D) ve 5.6 (5D) perçin ya da cıvata gereçlerinin 267 nu’lı DIN normunda belirtilen eski ve yeni kalite işaretleridir.

Bir kafes direkte dikmeler eşit kenarlı köşebentlerden yapılmışsa ve çaprazlar Şekil9'da a ve b’deki gibi düzenlenmişse, dikmelerin hesaplanmasında Ix atalet momenti kullanılır. Çaprazlar şekil-9'da c ve d’deki gibi düzenlenmiş hesaplarda en küçük In atalet momenti kullanılır.

“Şekil-9 Direk Açınımı” için ilgili Resmî Gazete’ye bakınız.

• Cıvatalar

Madde 52 -Mekanik olarak zorlanan cıvataların çaplarına göre köşebentlerin uçlarında kenarlarında ve cıvata merkezleri arasında bulunması gerekli en küçük uzaklıklar Çizelge15'te gösterilmiştir.

Demir direklerde kullanılan köşebent ve levhalardaki delikler, gereçlerin dayanımını zayıflatmayacak ve çıplak gözle görülebilen yırtılma, çatlama, ezilme ve çapak oluşturmayacak biçimde açılacaktır. Demir direklerin konsol ve traverslerinde sürekli çekmeye zorlanan elemanlardaki deliklerin zımba ile delinmesine izin verilmez.

Demir direklerde çapı 12 mm’den küçük cıvata kullanılmamalı ve somunların gevşememesi için gerekli önlemler alınmalıdır.

• Beton direkler

Madde 53 – a) Enerji iletim ve dağıtım tesislerinde;

1) Betonarme direkler:

- Savurmalı (santrifüjlü),

-Titreşimli tiplerde kullanılabilir.

2) Ön gerilimli beton direkler:

- Savurmalı (santrifüjlü),

-Titreşimli tiplerde kullanılabilir.

b) Beton direklerin hesaplanmasında çeliğin akma gerilmesine göre emniyet katsayısı 1,5'dan, kırılma deneyinde ise kırılma emniyet katsayısı 2'den az olmayacaktır.

Beton direklerin ve traverslerinin hesabında ve yapımında yürürlükteki Türk Standartları uygulanacaktır. Bu standartların kapsamadığı konular olursa, ilgili diğer yabancı standartlara uyulacaktır. Bu durumda iş sahibi, hangi standarda uyulacağını teknik şartnamesinde belirtecektir.

Not: Kompozit direklerin emniyet katsayıları beton direklerdeki gibi olacaktır.

• Ağaç direkler Madde 54 -a) Üç yıldan fazla kullanılacak ağaç direğin tümü, çürümeye karşı etkili şekilde (emprenye vb.) korunmalıdır. b) Ağaç direklerin tepesi yağmur sularının çürütücü etkisine karşı etkili biçimde korunmalıdır. Çift ve A tipi ağaç direklerde bağlantılar yağmur sularının birikmesini önleyecek biçimde yapılmalıdır. c) Ağaç direk malzemeleri için izin verilen gerilmeler çizelge-18'de gösterilmiştir. d) A tipi direklerde burkulma uzunluğunun ortasındaki kesitte atalet momenti en az: I = n.5.P.l2 (cm4) olmalıdır.

Yalnız sert ağaçlarda I = n.3.P.lüssü2 (cm4) alınabilir. Burada;

P: Bası kuvveti (ton), l: Burkulma uzunluğu (m)

n: Burkulma emniyet katsayısı olup, n = 4 alınacaktır.

Not: Çizelge 17 ve 18 için lütfen ilgili Resmî Gazete’ye bakınız.

Not: Burada çamgiller için 500 kg/cm, sert ağaç için 800 kg/cm ‘lik kırılma dayanımı varsayılmıştır. Çamgiller ve sert ağaçlar dışında direkler kullanılmak istendiğinde çeki gerilmesi için emniyet katsayısı 4 olacaktır.

Toprağa gömülü direklerde burkulma uzunluğu, direğin ortasındaki takoz ya da saplamadan, gömülme derinliğinin yarısına kadar olan uzaklıktır.

e) Çift direkler uygun biçimde birbirine bağlanacaktır. Takozla birbirine bağlanacak çift direkler bütün uzunlukları boyunca en az 4-6 takoz ile donatılacak ve cıvatalarla vidalanacaktır.

f) Zorunlu haller dışında, ormanlık alanlarda ağaç direk kullanılmamalıdır.

Bu konu 4 bölümden oluşmaktadır. Şuan 2. bölümdesiniz.
1.Bölüm Elektrik direkleri
2.Bölüm Elektrik direk standartları
3.Bölüm Elektrik direklerinin yerlerine dikilmesi
4.Bölüm Elektrik direklerinin montajı

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik