BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Bu sayfa için arananlar : ayırıcılar, trafo ayırıcıları, ayırıcıların görevleri, ayırıcıların çeşitleri, ayırıcıların yapısı, yüksek gerilim tekniğinde ayırıcılar, ayırıcıların teknik özellikleri, seksiyoner ayırıcı yağ, mekanik elektrik açma ve kapatma anahtarı, kuvvetli akım tesislerinde yapılacak bakım onarım çalışması, trafolarda ayırıcı ne amaçla kullanılır, trafo ayırıcı kolu alarımı, kesici ayırıcı sembolleri, ayırıcılar nedir, 3 adet şaltere kaç mekanik kilit kullanılır, elektrik direği kesici, orta gerilim ayırıcı nedir, yüksek gerilim kesicileri, hat ayırıcı nedir, ayırıcıların basit tanımı, ayırıcı sigortanın gorevı, ayırıcı transformatör, yük ayırıcı ile adi ayırıcı arasındaki fark, kesici yük altında açılmaz, harici tip sigortali toprakli ayirici nerede kullanilir, ince yapıda ayırıcı paneller, s ayırıcı sp kesici sps, orta gerilim hat ayırıcıları, orta gerilim harici ayırıcı nasıl kaldırılır, ayırıcı transformatör nedir

Ayırıcılar

AYIRICILAR

2.1. Görevleri ve Çeşitleri

Orta ve yüksek gerilim şebeke ve tesislerinde devre yüksüz iken açma kapama işlemi yapabilen şalt cihazlarına ayırıcı denir. Ayırıcıların diğer bir adı da seksiyoner’dir. Ayırıcılar ile kesinlikle yük altında açma kapama işlemi yapılmaz. Aksi takdirde Ayırıcı ve işlemi yapan kişi zarar görür.

2.1.1. Ayırıcı Üretim Standartları

Ayırıcıların üretimi ulusal ve uluslararası belirli standartlara göre yapılmaktadır. Bu standartlar; TS (Türk Standartları), EN (Europe Norm–Avrupa Normu), VDE (Verband Deutscher Elektrotechniker–Alman Elektroteknik Birliği), IEC (International Elektrotechnical Commission–Uluslararası Elektroteknik Komisyonu) ve Kuvvetli Akım Tesisleri yönetmeliğidir. Bu standartlarda ayırıcıların çalışma gerilimleri, akımları vb. teknik özellikler ve şartlar yer almaktadır.

Tablo 2.1: Ayırıcı standartları
STANDARTLAR KONUSU
TS 565/IEC 129 Alternatif Akım Ayırıcıları ve Topraklama Ayırıcıları
IEC 694 Yüksek Gerilim Şalt ve Kumanda Tesis Standartları İçin Ortak hükümler
TS 2042/IEC 273 Anma Gerilimi 1000 Volt’tan Yüksek İç ve Dış Tesisatta kullanılan Mesnet İzolatörlerinin Özellikleri
TS 556/IEC 168 Bina içinde ve bina dışında nominal gerilimi 1000 V’un üstündeki sistemlerde kullanılan seramik veya cam malzemeden yapılmış mesnet izolatörleri için deney metotları
TS 4237/IEC 660 Nominal gerilimi 1000 V’tan 300 kV’a kadar sistemlerde kullanılan organik malzemeden yapılmış dahili mesnet izolatörlerinin deneyleri

2.1.2. Yapısı ve Bölümleri

2.1.2.1. Şase

İzolatörler ve açma kapama mekanizmasının monte edildiği, köşebent veya profilden yapılan aksamdır. Ayırıcışaseleri genellikle, galvanizli veya elektrostatik toz boyalı demirden imal edilir.

2.1.2.2. Mesnet İzolâtörleri

Sabit ve hareketli kontakları tutturmak ve elektriki olarak şaseden ayırmak amacıyla kullanılan izolatörlerdir. Bunlar 6 adet olup harici tip ayırıcılarda porselenden, dahili tip ayırıcılarda ise porselen, reçine veya epoksi reçineden üretilir.

2.1.2.3. Sabit Kontaklar

Açma kapama sırasında hareketsiz kalan kontaklardır. Anma akımlarına ve kısa devre akımlarına uygun şekilde elektrolitik bakırdan imal edilir. 3 faz için 3 adet sabit kontak vardır.

2.1.2.4. Hareketli Kontaklar

Açma kapama sırasında bağlı bulunduğu mekanizma ile harekete geçerek, sabit kontaklardan ayrılan veya birleşen kontaklardır. Anma akımlarına ve kısa devre akımlarına uygun şekilde elektrolitik bakırdan imal edilir. 3 faz için 3 adet hareketli kontak vardır.

2.1.2.5. Mekanik Düzen

Ayırıcıların çeşitlerine göre değişmekle beraber, kontakların açma kapama işlemi için gerekli hareketi sağlayan düzeneklerdir.

2.1.2.6. Kilit Tertibatı

Bıçaklı ayırıcılarda, hat ayırıcısı ile toprak bıçağı arasında bulunan ve her ikisinin aynı anda açılıp kapanmasını engelleyen elektrikli veya mekanik düzeneklerdir. Her ayırıcıda yoktur, sadece hat ayırıcılarında bulunur.

2.1.2.7. Yaylar

Yaylar açma kapama işleminin hızlı yapılmasını sağlar. Elektrolitik malzemeden yapılır ve sadece yük ayırıcılarında ve özel tip ayırıcılarda kullanılır.

ayırıcıların görevleri

2.1.3. Ayırıcı Kontaklarında İyi Temasın Önemi

Ayırıcının sabit ve hareketli kontakları kapalı iken iyi temas etmelidir. Aksi takdirde yük altında çalışırken kontaklar arasında arklar oluşur. Kesicilerdeki gibi ark söndürme düzenekleri olmadığı için kontaklar ve diğer bağlantı elemanları zarar görebilir. Bu hususa bakım onarım işlemleri sırasında özellikle dikkat edilmelidir.

2.1.4. Monte Edildikleri Yerlere Göre Ayırıcılar ve Teknik Özellikleri

2.1.4.1. Dahili Tip Ayırıcılar

Bina içi, kapalı hücre ve şalt sahalarında kullanılan ayırıcılardır.

2.1.4.2. Harici Tip Ayırıcılar

Direk üzerinde ve açık hava şalt sahalarında kullanılan ayırıcılardır.

2.1.5. Yapı Özeliğine Göre Ayırıcılar, Yapıları ve Kullanım Yerleri

2.1.5.1. Bıçaklı Ayırıcılar

Hareketli kontakları bıçak şeklinde olan ayırıcılardır. Dahili veya harici olarak kullanılabilir. Açma kapama işlemi yapılırken emniyetli mesafede durmak gerekir. Bıçaklı ayırıcılar;

  • Dahili tip bıçaklı ayırıcılar,
  • Harici tip bıçaklı ayırıcılar,
  • Toprak ayırıcısı,
  • Sigortalı ayırıcılar olmak üzere 4 çeşittir.

• Dahili Tip Bıçaklı Ayırıcılar

Dahili tip bıçaklı ayırıcılar bina içine ve hücrelere yerleştirilirler. Kumanda kolu, emniyetli mesafede hücre dışına çıkarılır. Baraları bölmek için ve kesici giriş çıkışlarında kullanılır.

ayırıcıların görevleri ayırıcıların görevleri

• Harici Tip Bıçaklı Ayırıcılar

Harici tip bıçaklı ayırıcılar bina dışında açık alanda kullanılır. Bundan dolayı kullanılan malzemeler hava şartlarına göre ısı, nem ve rüzgara dayanıklı olmalıdır. Kumanda kolları emniyetli mesafede ve belli bir yükseklikte tutulur. Bu şekilde ancak yetkili kişilerin açıp kapamasına müsaade edilir.

ayırıcıların görevleri

• Toprak Ayırıcısı

Bu ayırıcılar enerji nakil hatlarının giriş veya çıkış uçlarına yerleştirilir. Toprak ayırıcısının diğerlerinden farkı, alttan çıkış uçlarının topraklanmış olmasıdır. Ayırıcı açılırken, toprak bıçağı kapanarak enerjisiz hattın topraklanması sağlanır. Bunlarda enerji ve toprak bıçakları bir mekanizma ile ters olarak birbirine bağlanır. Biri açılırken diğeri kapanır. Dahili ve harici olmak üzere iki tipte de imal edilirler.

ayırıcıların çeşitleri

• Sigortalı Ayırıcılar

Bağlı bulunduğu sistemde oluşan aşırı akımların şebekeye aktarılmasını önlemek için kullanılan ve devreyi açan ayırıcılardır. Bu ayırıcılarda kullanılan ve yanmış olan sigortalara kesinlikle tel sarılmamalı yenisi ile değiştirilmelidir.

Sigortalı ayırıcılar;

  • Köy sapmalarında,
  • Küçük güçlü abone beslemelerinde,
  • Küçük güçlü trafo girişlerinde(400kVA’ya kadar),
  • Trafo merkezlerinin servis trafolarının girişlerinde,
  • Akım ve gerilim ölçü trafolarının girişlerinde kullanılmaktadır.

ayırıcıların çeşitleri

2.1.5.2. Döner İzolatörlü Ayırıcılar

Hareketli kontaklara bağlı izolatörleri kendi ekseni etrafında dönebilen ayırıcılardır. Yüksek ve çok yüksek gerilimli trafo merkezlerinde kullanılır. Genelde harici tipte imal edilir ve kullanılırlar.

Döner izolatörlü ayırıcılar;

  • Tek döner izolatörlü
  • Çift döner izolatörlü olmak üzere iki çeşittir. Şimdi bunları açıklayalım;

• Tek Döner İzolatörlü Ayırıcılar

Bu tip izolatörlü ayırıcılarda izolatörlerden sadece biri dönebilmektedir. Diğerleri sabittir. Döner izolatörün üzerinde çıkıntılı bir kontak bulunur. Döner izolatör kendi ekseni etrafında 90° döndürülerek sabit izolatörlerdeki girintili kontaklarla kenetlenir ve ayırıcı da kapanmış olur.

Tek döner izolatörlü ayırıcılar aşağıdaki gibi guruplandırılır;

  • Döner izolatörü ortada
    • Döner izolatörü kenarda
      • Mafsalsız düşey kapanan
        • Pantograf
          1. o Hareketli kontakları düşey pantograf ayırıcı
          2. o Hareketli kontakları yatay pantograf ayırıcı

ayırıcıların çeşitleri

• Çift Döner İzolatörlü Ayırıcılar

İki adet döner izolatörü olan ayırıcılardır. Bu döner izolatörler kendi eksenleri etrafında 90° döndürülerek kapatma işlemi yapılır. Daha çok kışın sert geçtiği yerlerde, kontaklar üzerine biriken kar ve buzları kırarak açma kapama işlemi yapar. Dolayısıyla soğuk bölgelerde çok tercih edilen bir ayırıcı çeşididir.

ayırıcıların çeşitleri

2.1.5.3. Yük Ayırıcıları

Diğer ayırıcılardan farklı olarak normal yüklü devrelerde açma kapama işlemi yapabilen ayırıcılardır. Kesicilerden tasarruf etmek amacıyla kullanılır. Tek bara sistemlerinde, tek güç ayırıcısının bulunduğu durumlarda seri bir yüksek gerilim sigortası ile birlikte kullanılır. Birden fazla güç ayırıcısının bulunduğu yerlerde ise bir de kesici vardır. Bu kesici ile güç ayırıcıları arasında açma kapama işlemleri için ekstra röleler gerektirir.

Kısa devre kesme özelliği olan tiplerinde sigortalardan herhangi birinin devreyi açması halinde ayırıcı üç fazın birden enerjisini keser. Bu durumda önce ana kontaklar açar, bunlara paralel bağlı çubuk kontaklar kısa bir süre yükü üzerine alır. Açma hareketi anında meydana gelen çarpma ile çubuk kontak harekete geçer ve yay düzeneği sayesinde hemen açma işlemi gerçekleşir. Bu esnada sabit kontaklar arasında oluşan ark, ark söndürme hücresinde söndürülür.

ayırıcıların çeşitleri

2.1.6. Görevlerine Göre Ayırıcılar, Yapısı ve Kullanım Yerleri

Görevlerine göre ayırıcılar,

  • Hat ayırıcısı
  • Bara ayırıcısı
  • Toprak ayırıcısı
  • Bypas ayırıcısı
  • Transfer ayırıcısı
  • Bara bölümleyici ayırıcılar olmak üzere 6 grupta toplanabilir.

Şimdi bunları açıklayalım;

2.1.6.1. Hat Ayırıcısı

Enerji nakil hatlarının girişinde veya çıkışında, kesici ile hat arasına bağlanan ayırıcılardır. Beraber kullanıldığı kesici açık iken açma kapama yapabilen ayırıcılardır.

2.1.6.2. Bara Ayırıcısı

İletim ve dağıtım hatlarının baralara girişinde ve çıkışında kesici ile bara arasına bağlanan ayırıcılardır.

2.1.6.3. Toprak Ayırıcısı

Enerjisi kesilmiş devre veya şebekelerin üzerinde kalan artık enerjiyi toprağa aktarmaya yarayan ayırıcılardır.

2.1.6.4. Bypas Ayırıcısı

Tek bara sisteminde, kesiciye paralel bağlanan ve yük altında açma kapama yapılabilen ayırıcılardır. Kesicinin arıza yaptığı veya bakıma alındığı durumlarda baraya enerji vermeye yarar.

2.1.6.5. Transfer Ayırıcısı

Çift bara sisteminde, ana bara ile transfer barayı (yedek bara) birleştirmeye yarayan ayırıcılardır. Ait olduğu kesici kapalı iken açma kapama yapılabilir.

2.1.6.6. Bara Bölümleyici Ayırıcılar

Aynı gerilimli baraların birleştirilmesinde veya ayrılmasında kullanılan ayırıcılardır.

ayırıcıların çeşitleri

2.1.7. Kumanda Şekillerine Göre Ayırıcılar

Ayırıcıların açma kapama işlemi yani kumandası değişik şekillerde olabilir. Bunlar;

  • Elle kumandalı
  • Mekanik kumandalı
  • Elektrik motoru ile kumandalı
  • Basınçlı hava ile kumandalı olmak üzere 4 çeşittir.

2.1.8. Ayırıcı Etiket Değerleri

Ayırıcıların özeliklerini belirten değerler üzerindeki etiketlerde gösterilmiştir. Etikette belirtilen değerler ve anlamlarışöyledir;

T : Trifaze 4 : Nominal Akımı 400A
A : Ayırıcı 6 : Nominal Akımı 630A
H : Harici 12 : Nominal Akımı 1250A
D : Dahili 10 : Anma Gerilimi 10kV
S : Sigortalı 15 : Anma Gerilimi 17, 5kV
T : Topraklı 30 : Anma Gerilimi 30 kV
  45 : Anma Gerilimi 52kV

Örnek : TAH 4/10 etiketli bir ayırıcının özellikleri nelerdir? Cevap : Trifaze, harici ayırıcı, anma değerleri 400A/10kV.

Örnek : Etiketinde TADST 4/30 yazan ayırıcının özellikleri nelerdir?

Cevap : Trifaze, dahili, sigortalı ve topraklı ayırıcı, anma değerleri 400A/30kV.

2.1.9. Ayırıcı Açma Kapama İşlem Sırası

Ayırıcılar ile yük altında açma kapama yapılmaz. Yapılırsa zararlı etkiler doğurabilir. Bunu önlemek için açma kapama yaparken şu işlem sırası takip edilmelidir;

  • İlk önce kesici açılır,
  • Daha sonra kesicinin giriş ve çıkışındaki ayırıcılar açılır,
  • Kapatılırken ise bu işlemin tersi olarak ilk önce ayırıcılar kapatılır,
  • Daha sonra kesici kapatılarak devreye enerji verilir,
  • Eğer kesici yoksa alıcıların yükü devreden çıkarılır, sonra ayırıcı açılır.

2.1.9.1. Ayırıcı Montaj(Kullanım) Yerleri

• Şalt Sahalarında

Üretilen elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtımının yapıldığı elektrik tesislerine şalt sahaları denir. Ayırıcılar, şalt sahalarında devre açma ve kapama işlemlerinde kesiciler ile birlikte kullanılır.

• Hat ve Trafo Direklerinde

Enerji dağıtımının yapıldığı hatlarda ve direk tipi trafo postalarında devreyi açma kapama amacıyla ayırıcılar kullanılır.

• OG Modüler Hücrelerinde

Enerjinin dağıtımı için çeşitli trafo merkezleri kullanılmaktadır. Bunlardan biri de bina tipi trafo merkezleridir. Bu merkezler bina şeklinde olabileceği gibi, modüler(kolayca monte edilebilen) hücreler şeklinde de olabilir. Ayırıcılar, bu tip trafo merkezlerinde devre açma ve kapama işlemlerinde kesiciler ile birlikte kullanılır.

• Trafo Merkezlerinde

Enerji iletimi ve dağıtımında değişik tiplerde trafo merkezleri tesis edilmektedir. Bu trafo merkezlerinde devre açma ve kapama işlemlerinde kesiciler ile birlikte ayırıcılar da kullanılır.

2.1.9.2. Ayırıcı Çalışma Testi Yapılması (Devreye Alma Çıkarma)

    • Ayırıcı Açma Kapama İşlem Sırası
      • Ayırıcılar yük altında açma kapama işlemini yapamazlar. Bu yüzden bağlı oldukları kesicinin mutlaka açık olması gerekir,
      • Daha sonra kesicinin giriş ve çıkışındaki ayırıcılar açılır,
      • Ayırıcılar açıldıktan sonra, enerji devresinin minimum mesafede güvenli bir biçimde ayrıldığı kontrol edilir,
      • Ayırıcının güvenli ayırma mesafesinin, tesis edilen mekanik kumanda düzeni ile ilgili olacağı unutulmamalı, kumanda kolunun açık konuma gelmiş ve ayırıcı bıçaklarının güvenli mesafede uzaklaşmış olduğu gözle kontrol edilir,
      • Kapatılırken bu işlemin tersi olarak ilk önce ayırıcılar kapatılır,
      • Ayırıcı kapatıldığında, kontakların temas ettiğinden emin olunmalıdır,
      • Daha sonra kesici kapatılarak devreye enerji verilir,
      • Eğer kesici yoksa alıcıların yükü devreden çıkarılır, sonra ayırıcı açılır.
    • Ayırıcı Açma Kapama İşleminde Dikkat Edilecek Hususlar
      • Kesinlikle yük altında çalışılmamalıdır,
      • İş güvenliği tedbirleri elden bırakılmamalıdır.

2.1.9.3. Ayırıcı Bakım Onarımı

Tesislerde kullanılan ayırıcıların üretici firma tarafından belirtilen periyotlarda kontrol ve bakımı ile gerektiğinde onarımları yapılmalıdır. Bu işlemlerde takip edilmesi gereken işlem sırasıve dikkat edilecek hususlar şöyledir;

    • İşlem Sırası
      • Ayırıcılarda en çok görülen arıza, hareket düzenlerindeki sıkışmalardır. Bunu önlemek için düzenli olarak mekanizma yağlanmalı ve paslı kısımlar zımparayla temizlenmelidir,
      • Sabit ve hareketli kontaklar birbiriyle iyi temas etmelidir. Bunu sağlamak için kontak yüzeyleri belli aralıklarla temizlenmeli, ince bir tabaka vazelin sürülmelidir,
      • Hareketli bıçakları taşıyan izolatör serbestçe dönebilmeli, zaman zaman hareketli izolatörün tabanındaki gresörlüğe yağ sıkılmalıdır,
      • Açma-kapama hareketi, elektrik motorundan sağlanan ayırıcılarda (çift döner izolatörlü), mekanizmanın rahatça dönmesi sağlanmalıdır. Bunun için düzenek kontrol edilmeli ve yağlanmalıdır,
      • Açma-kapamada çabukluk ve sıkı teması sağlayan yaylar kontrol edilmeli, deforme olanlar değiştirilmelidir,
      • Mesnet izolatörleri temizlenmeli, kırık ve çatlak olanlar varsa yenisiyle değiştirilmelidir.
    • Dikkat Edilecek Hususlar
      • Öncelikle bakıma alınacak ayırıcı enerji altında olmamalıdır,
      • Sökme işlemi yaparken çıkarılan parçalar bir yerde toplanarak kaybolması önlenmelidir,
      • Sıkma işlemi yaparken cıvata ve somunlar fazla sıkılarak yalama yaptırılmamalıdır,
      • Yağlama işleminde gerektiği yağ kadar kullanılmalıdır,
      • Yapılan bakım ve onarımlar kaydedilmelidir,
      • El aletleri ile çalışırken kesinlikle iş güvenliği kurallarına uyulmalıdır.

2.2. Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

Kuvvetli akım tesisleri yönetmeliğinde ayırıcılarla ilgili maddeler aşağıda verilmiştir.

Madde 10-Kuvvetli akım elektrik aygıtları, kullanılmaları ya da işletilmeleri sırasında oluşacak ark ve kıvılcımlar, insanlar ve eşyalar için tehlikeli olmayacak biçimde yapılmalı ya da düzenlenmelidir. Bu durum kullanılan her aygıt için yürürlükteki TS’da (yok ise sırasıyla EN, HD, IEC, VDE’de) belirtilen tip deneyleri ile doğrulanmış olmalıdır.

Yangın tehlikesi bulunan yerlerdeki sigortalı ayırıcılarda oluşabilecek arkların yaratacağı yangın tehlikesini en aza indirmek üzere, bu tip ayırıcıların bulunduğu direklerin altına 10 cm kalınlığında ve 3 metre yarıçapında bir bölgeye mıcır dökülecek veya grobeton atılacaktır.

Madde 14-İşletme sırasında üzerinde manevra yapılacak aygıtlar ve okunacak ölçü aletleri kolayca ve tehlikesizce ulaşılabilen yerlere konulacak ve kullanışlı olacaklardır. Bağlama tesislerinde kullanılacak olan elle ya da yalıtkan pensler ve benzer aletlerle kumanda edilen sigortalar, ayırıcılar ve kesicilerin kumanda kollarının tutma noktaları, uygun bir yüksekliğe yerleştirilecektir. Ancak bu yükseklik, manevra sırasında basılan zeminden en az 50 cm ve en fazla 170 cm yükseklikte olacaktır. Açıktaki tesislerde bu yükseklik gerektiği kadar artırılabilir.

Madde 16-Kesiciler ve ayırıcılar açık konumlarında her türlü hava koşullarında, devreyi tam ve güvenli bir biçimde ayırmış olmalıdır. Burada ana kontakların konumlarının gözle görülmesi şart değildir.

Bu aygıtların açık ve kapalı konumları güvenli bir düzenle konum göstergesi ile fark edilmelidir. Özellikle son konumlar yanılmaya yer vermeyecek biçimde işaretlenmelidir.

Madde 39-Her güç transformatörü, primer ve sekonder taraflarına sekonder korumalı kesici ile teçhiz edilecektir. Bu kesicinin gerilimden ayrılması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Transformatör merkezlerinde baraya giren tüm hat fiderleri topraklanabilmelidir. Açık ve kapalı çalışan ring sistemlerde, bu topraklama düzeni bağımsız çalışan topraklama ayırıcıları olmalıdır. Bu topraklama ayırıcıları hat gerilimli iken toprak temasını önleyecek elektriksel ve/ veya mekanik kilitleme düzenlerini ihtiva etmelidir.

Bu düzenler sağlanamadığı takdirde hattın gerilimsiz olduğunun anlaşılması sağlanarak topraklama ayırıcısı kapatılmalıdır. Kesicilerle kendi ayırıcıları arasında kilitlenme düzenleri bulunmalı, bu durumda kesiciler kapalı konumda iken ayırıcılar açılıp, kapatılamamalıdır. Bu kilitlenme düzenleri mekanik, elektriksel ya da mekanik -elektriksel tipte olabilir.

Madde 40-

a) Anma gücü 400 kVA’ya kadar (400 kVA dahil) olan dağıtım transformatörlerinin giriş tarafına sigortalı ayırıcı tesis edilerek transformatör korunmalıdır. Mümkün olabilen hallerde primerdeki sigortalı yük ayırıcısı ile sekonderdeki ana şalter arasında kilitleme düzeni sağlanmalıdır.

Anma gücü 400 kVA’dan büyük dağıtım transformatörlerinin besleme tarafında röleli bir kesici kullanılarak transformatör kısa devre ve aşırı yüke karşı bütün kutuplarında korunabileceği gibi, anma gücü 1600 kVA’ya kadar (1600 kVa dahil) olan dağıtım trafolarında kısa devre kesme gücü uygun sigortalar ile donatılmış sigortalı yük ayırıcısı bileşik cihazları da kullanılabilir.

b) 36 kV kademesine kadar trafo merkezlerinde, gerilim transformatörleri baraya sigortalı ayırıcı üzerinden bağlanmalıdır.

Madde 61-İşletme sorumluları genellikle yapılacak işler için görevlendirilen kişilere işin süresi, yeri, cinsi ve önemine ilişkin yazılı yönergeler vereceklerdir.

Kuvvetli akım tesislerinde yapılacak bakım-onarım çalışmaları sırasında çalışanların hayatının korunması açısından mutlaka alınması gereken önlemler aşağıda açıklanmıştır:

a) Gerilimin Kesilmesi

Bakım ve onarım yapılacak yere enerji sağlayan tüm kesicilerin açılması ve bunlara ait ayırıcılar ile ayırma işleminin emniyet altına alınması gerekir.

b) Tekrar Gerilim Verilmesinin Önlenmesi

Gerilimin kesilmesi için açılmış olan kesici ve ayırıcıların bir başkası tarafından yanlışlıkla kapatılmasını önlemek üzere gerekli önlemlerin alınmış olması gerekir. Bu maksatla, bu aygıtların varsa tahrik ve kumanda kilitleme düzenleri kilitlenebilmeli, aygıtların üzerine “kapamak yasaktır”, “hat üzerinde çalışılıyor” gibi yazılar asılmalıdır.

Bu önlemler, örneğin kesicilerin kapanmasını önleyici anahtarlı kilitleme düzeninin anahtarının yetkili kişi tarafından alınması ile de daha emin şekilde sağlanabilir. Bir çalışma yeri birden fazla noktadan besleniyorsa, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen önlemler her besleme noktası için uygulanacaktır.

c) Çalışılacak Yerde Gerilim Olmadığının Kontrolü

Tesislerin bir bölümünde çalışma yapmak için gerilimin kaldırılması gerekiyorsa devre kapama ve açmalarının belirli bir zamanda yapılacağını bildirmek yeterli değildir. Çalışılacak yeri besleyen tüm kesicilerin açılmış olmasına rağmen söz konusu tesis bölümünün gerilim altında olup olmadığı gerekli ölçü veya gösterge cihazları ile denetlenmeli ve denetleyen kimse gerilim olmadığı kanısına vardıktan sonra çalışmaya başlanmalıdır. Üzerinde çalışılacak bir tesisin gerilim altında olmadığının saptanmasında, yalnız devresi kesildikten sonra ölçü aygıtlarının göstergelerinin geri gitmesi, anahtarı kapatılan lambaların sönmesi ya da transformatör gürültülerinin kesilmesi gibi özelliklere güvenilmemelidir. İş bittiğinde çalışanların tehlikeyle karşılaşmayacaklarına kesinlikle inanıldıktan sonra tesisler gerilim altına alınmalıdır.

d) Çalışılan bölüme yakın yerlerde, işletme esnasında gerilim altında bulunması gerekli başka bölümler varsa, bu bölümlerdeki gerilimli kısımlara dokunmayı önleyecek önlemler alınmalıdır. Örneğin bir anahtarlama hücresi içinde çalışılırken, kesici açıldığı halde, tesisin diğer bölümlerinde işletmeye devam edildiği için, baralarda gerilim bulunabilir. Bölmelendirilmemiş hücrelerde, hücre içine, hücre kapısı kapalı iken sokulmuş bulunan bir ayırma plakası ile bu koruma önlemi alınmış olmalıdır. Böyle bir önlem alınamıyorsa, baraların gerilimlerinin mutlaka kesilmesi gerekir.

e) Kısa Devre Etme ve Topraklama

Gerilimi kesilmiş yüksek gerilim tesislerinde çalışılacaksa, çalışılacak bölüm önceden topraklanmış olan bir düzenek üzerinden kısa devre edilecektir. İşletmelerin sorumlu kimseleri, iş süresince çalışanların tehlikeyle karşılaşabileceği hiçbir devre kapama işlemi yapılmamasını sağlayacaktır. Kısa devre ve topraklama, ancak bütün çalışmalar bittikten ve bunları yapanların hepsine haber verildiği kesin olarak öğrenildikten sonra kaldırılabilir.

Topraklama düzenleri, hücrelere girmeden topraklama tesislerine bağlanabilmelidir. Hücre kapısı bağlama sırasında açık olabilir ancak bu durumda kapının açılabilmesi için mutlaka kesicinin açık olmasışartı gerekli kilitlemelerle sağlanmış olmalıdır.

Topraklama ve kısa devre etme işi, çalışma yapılan yerin yakınında ve olabilirse burası ile akım kaynakları arasında yapılacaktır. Topraklama ve kısa devre etme düzenleri, yapılan çalışmalardan dolayı ve çalışma süresince hiç kaldırılmayacak biçimde tesis edilecektir.

Bir elektrik enerji tesisinde, yukarıda belirtilen önlemler alınmadan hiçbir bakım ve onarım çalışması yapılmamalıdır. Bu şarta rağmen tesisin yapılacak işler sırasında geriliminin kesilmesi imkânsız ise birisi işten sorumlu tutulan en az iki kişi görevlendirilmelidir.

2.3. Topraklamalar Yönetmeliği

Topraklamalar çeşitlerine, amaçlarına ve şekillerine göre ayırt edilirler:

7. 1) Topraklamanın Çeşitlerine Göre T anımlar

i) Dolaysız topraklama: Topraklama direncinden başka hiçbir direnç içermeyen topraklamadır.

ii) Dolaylı topraklama: Topraklama iletkeni üzerine ek olarak bağlanan omik, endüktif veya kapasitif dirençlerle yapılan topraklamadır.

iii) Açık topraklama: Topraklama iletkeni üzerine bir parafudur veya eklatör bağlanan topraklamadır.

7. 2) Topraklamanın Amaçlarına Göre Tanımlar

i) Koruma topraklaması: İnsanları tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı korumak için, işletme akım devresinde bulunmayan iletken bir bölümün topraklanmasıdır.

ii) İşletme topraklaması: İşletme akım devresinin bir noktasının, cihazların ve tesislerin normal işletilmesi için topraklanmasıdır. Bu topraklama iki şekilde yapılabilir:

-Dirençsiz (doğrudan doğruya) işletme topraklaması: Bu durumda, topraklama yolu üzerinde normal topraklama empedansından başka hiçbir direnç bulunmamaktadır.

-Dirençli işletme topraklaması: Bu durumda, ek olarak omik, endüktif ya da kapasitif dirençler bulunmaktadır.

iii) Fonksiyon topraklaması: Bir iletişim tesisinin veya bir işletme elemanının istenen fonksiyonu yerine getirmesi amacıyla yapılan topraklamadır.

Fonksiyon topraklaması, toprağı dönüş iletkeni olarak kullanan iletişim cihazlarının işletme akımlarını da taşır.

Not: Bir iletişim tesisinin fonksiyon topraklaması, eskiden kullanılan iletişim tesisi işletme topraklaması ile aynıdır. Fonksiyon topraklaması deyimine, örneğin “yabancı gerilim bileşeni az olan topraklama” gibi adlandırmalar da dahildir.

vi) Yıldırıma karşı topraklama: Yıldırım düşmesi durumunda, işletme gereği gerilim altında bulunan iletkenlere atlamaları (geri atlamalar) geniş ölçüde önlemek ve yıldırım akımını toprağa iletmek için, işletme akım devresine ilişkin olmayan iletken bölümlerin topraklanmasıdır.

b) Topraklamaya ilişkin tanımlar:

1) Toprak: Elektrik potansiyelinin her noktada sıfır olduğu yeryüzünün madde ve yer olarak ifadesidir. Örnek: humuslu toprak, killi toprak, kumlu toprak, çamur, kayalık arazi.

2) Referans toprağı (nötr toprak): Topraklayıcıdan yeterince uzak bulunan ve topraklama tesisinin etki alanı dışında kalan yeryüzü bölümüdür. Bu bölümdeki herhangi iki nokta arasında, topraklama akımının neden olduğu gerilim ihmal edilecek kadar küçüktür

3) Topraklama iletkeni: Topraklanacak bir cihazı ya da tesis bölümünü, bir topraklayıcıya bağlayan toprağın dışında veya yalıtılmış olarak toprağın içinde döşenmiş bir iletkendir.

Nötr iletkeni veya ana iletken ile topraklayıcı arasındaki bağlantıya bir ayırma bağlantısı, bir ayırıcı ya da bir topraklama bobini veya direnç bağlanmışsa, bu durumda sadece topraklayıcı ile belirtilen cihazlara en yakın toprak tarafındaki bağlantı ucu arasındaki bağlantı, topraklama iletkenidir.

4) Topraklama barası (topraklama birleştirme iletkeni): Birden fazla topraklama iletkeninin bağlandığı bir topraklama barasıdır (iletkenidir).

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik