BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Asansörlerde emniyet kontakları, Asansörlerde emniyet kontak çeşitleri, Asansörlerde emniyet kontak tipleri, emniyet kontaklarının bağlanması, emniyet kontaklarının görevleri

Asansörlerde emniyet kontakları

ASANSÖRLERDE DEĞİŞİK EMNİYET KONTAKLARI

Asansörlerde çalışmanın her aşamasında bazı kontrollere ihtiyaç vardır. Bir vücut gibi çalışması gereken asansörün sistemi için konumların kontrolü önemlidir. Kabinin her pozisyonu, yolcu trafiği ve asansörün kontrolü her noktadan algılayıcılar tarafından yapılmaktadır. Bu algılayıcılar kullanıldığı yere göre değişmektedir. Şimdi algılayıcıları şöyle kısaca hatırlayalım.

asansörlerde emniyet kontakları asansörlerde emniyet kontakları asansörlerde emniyet kontakları

Resim 1.1: Algılayıcı

• Algılayıcılar (sensörler)

Otomasyonun en önemli parçalarından birisi algılamadır. Sensörler sistemin algılamasında yardımcı rol oynarlar. Şimdi cevaplanması gereken soru “Neden algılamalıyız?” sorusudur.

Eğer sistemimizin düzgün çalışmasını istiyorsak, otomatik sisteme neyin girdiğini, sistemin içinde neler olduğunu ve sistemi neyin terk ettiğini algılamak zorundayız.

asansörlerde emniyet kontakları asansörlerde emniyet kontakları asansörlerde emniyet kontakları

Örnek olarak aşağıda bazı algılayıcıları ve hangi özellikleri ölçtüklerini görebilirsiniz.

• Fiziksel özellik > Hangi teknolojiyle çalıştığı:

  • Kontak -> Temas, anahtar
  • Uzaklık -> Ultrasound, radar, Infra red
  • Işık parlaklık seviyesi -> Photo cell, kamera
  • Ses şiddeti -> Mikrofon
  • Dönme -> Encoder
  • Magnetizm -> Pusula
  • Koku -> Kimyasal
  • Sıcaklık -> Termal, Infra red
  • Basınç -> Basınç odacıkları
  • Yükseklik -> Altimetre
  • Ve diğerleri

asansörlerde emniyet kontakları

Benzer özellikler farklı algılayıcılarla algılanabilir. O zaman kullanılacak algılayıcıların temellerini ve özelliklerini anlamamız çok önemlidir. Bu yüzden, algılayıcıları anlayabilmek için öncelikle algılayıcıların temellerine bakmamız lazım.

asansörlerde emniyet kontakları

Algılayıcılar bize sağladıkları bilgiye göre basitten karmaşığa doğru giden bir yelpazenin içinde yer alırlar.

  • Bir anahtar basit bir açık/kapalı (on / off) algılayıcısıdır.
  • Gözümüzdeki retina ise yüz milyonlarca ışığa duyarlı elemandan oluşan karmaşık bir algılayıcıdır.

Algılayıcılar bize ham bilgi sağlarlar. Onları anlamlı hale getirebilmek için onları işlememiz lazım. Mesela, algılayıcıdan gelen bilgiye göre doğrudan hareket edebiliriz. “Eğer anahtar açıksa dur, kapalıysa çalış” gibi. Daha karmaşık algılayıcılar, onlardan aldığımız sinyalleri daha karmaşık işlemlerden geçirmemiz şartıyla kullanılabilir.

asansörlerde emniyet kontakları

Algılayıcılar bize durum bilgisi vermezler. Onlardan sadece elektrik sinyalleri alabiliriz. Elektrik sinyallerini sistemimizin kullanabileceği hale çevirmek bazen büyük işlemler gerektirebilir. Bu işlemler için elektronik, sinyal işleme ve hesaplama alanlarını kullanırız. Aşağıdaki uygulamalar bu alanların ne zaman, hangi oranda kullanıldığına güzel örneklerdir.

  • Bir anahtarın açık veya kapalı olduğunu anlamak için devremize giden gerilimi ölçmemiz gerekir. Burada elektronik bilgimizi kullanıyoruz.
  • Eğer bir sesi tanımamız ve onu diğer seslerden ve parazitlerden ayırmamız gerekirse, burada sinyal işleme bilgimizi kullanırız.
  • Kamerayla alınan bir görüntünün daha önceden tanımlanmış ve belleğimizde olan önceden tanımlanmış bilgilerle nasıl örtüştüğünü anlamak istersek burada da hesaplama bilgimizi kullanırız.

Görüldüğü gibi algılama sonrası bilgimizi işlemek karmaşık ve zaman kaybettiren bir iştir. Buradan da sistemimizin analog ve dijital işlem yapabilme kabiliyetine sahip bir “beyin”e ihtiyacı olduğunu çıkarabiliriz. Bu hesaplama kabiliyetlerine neden ihtiyaç duyduğumuzu birazdan anlatacağız.

Fiziksel dünya kontrol ünitemizin kullanacağı bazı çıktılar verir. Bu bağlamda genel olarak algılayıcıları iki gruba ayırabiliriz.

  • Dijital algılayıcılar
  • Analog algılayıcılar
  • Dijital algılayıcılar

asansörlerde emniyet kontakları

Dijital algılayıcılar ayrık sinyaller üretirler. Algılayıcımızdan alacağımız bilgiler belli adımlarla yükselen değerlere sahiptir. Bir basamaktaki değer ile komşu basamaklardaki değerler arasında belirli bir bağ vardır. Ayrık sinyallere bir grafik üzerinde bakarsak merdivene benzer bir şekille karşılaşırız. Bir basmalı anahtar (en basit algılayıcılardan birisidir) iki ayrık sinyale sahiptir. Bunlar “açık/kapalı”dır. Bu örnekten ayrık sinyallerin sadece iki değerinin olduğu anlaşılmamalı. Mesela, bir dijital pusula 0’dan 359’a kadar uzanan bir yelpazeyi kapsayan 9-bit’lik sinyal gönderebilir. Bu durumda sinyalimizin 360 değişik olasılığı vardır.

asansörlerde emniyet kontakları

• Analog algılayıcılar

Bir analog algılayıcı, bir devreye 0 volt -5 volt arasındaki veya 4mA – 20 mA arasındaki bütün değerleri alabilecek şekilde bağlanabilir. Okunan değerimiz bu iki değer arasında her şey olabilir. “Analog sinyal”i belli iki sınır arasındaki herhangi bir değer gibi düşünebiliriz. Bu konuya örnek olarak dijital olmayan radyoları gösterebiliriz. Ama şunu da göz önünde bulundurmalıyız ki, her ne kadar sinyallerimiz analog olsa da, bu sinyalleri bir kontrol ünitesinde kullanmamız için, kontrol ünitelerinin yapıları gereği, dijital hale çevrilmeleri lazım. Bu durumlarda algılayıcımızla kontrol ünitemiz arasında analogdan dijitale çeviricilere (A/D converter) ihtiyacımız olmaktadır.

• Algılayıcı çeşitleri

Piyasada çok çeşitli algılayıcılar bulunmaktadır. Her birisinin kendine has özellikleri, uygulama alanları bulunmaktadır. Bunları gruplandırmada kullanılabilecek birçok metot var, ama biz burada onların aktif veya pasif karakterlerine göre ayrım yapacağız. Pasif algılayıcılar çevrelerinden aldıkları sinyalleri ölçerler. Aktif algılayıcılar ise kendi sinyallerini üretip sinyalin dış ortamla etkileşimini ölçer (bu iş fazladan enerji kullanımını gerektirir).

asansörlerde emniyet kontakları

    • Pasif algılayıcılar
        • Anahtar tipi algılayıcı
          1. o Kontak algılayıcı
          2. o Limit algılayıcı
      • Işık algılayıcı
      • Dirençsel pozisyon algılayıcı
      • Potansiyometre
      • Piezoelektrik film algılayıcı
      • Sıcaklık algılayıcı
      • Basınç algılayıcı
    • Aktif algılayıcılar
      • Şaft pozisyon algılayıcıları
      • Infra red (IR) algılayıcı
      • Yakınlık algılayıcı
      • Ultrasonik uzaklık algılayıcı

1.1. Asansörde Kat Bölgesi Manyetik Anahtarı

Asansör kabinlerinin her kat bölgesi için manyetik sensörü harekete geçirecek metal bir parça bulunur. Kabin üstüne yerleştirilirler. Kat bölgelerinde asansör kabinin durdurulması gerekir. Kabinin kat bölgesinde aniden durması ve aniden kalkması istenmez. Kabinin hareketi kontrol altında olmalıdır. Kabinin katlar arasında hareketini kontrol etmek için kumanda tablosu makine dairesindeki asansör motorunu kumanda edecektir. Motorların iki hızlı olarak kullanılması veya frenleme sisteminden dolayı devir ayarı kontrol altına alınabilir. Kabinler istasyonlara geldiklerini kabin üstündeki manyetik şalterler yardımıyla algılayacaktır. Metal levha sayesinde kabin istasyona geldiğini görmektedir. Kabinlerin ilk gördükleri levha yavaşlaması içindir. Doğru kata geldikleri levhaların kabine olan mesafesine bağlıdır.

asansörlerde emniyet kontakları

Kat sayısının artması firmaları değişik çözümler bulmaya itmektedir. Büyük firmaların kuyu bölgesinde bulunan ince şerit üzerine mıknatıs sayesinde katlara göre manyetik anahtardan alınan bilgiler sayesinde, kabin doğru katta duracaktır. Manyetik sensörlerden gelen bilgileri değerlendirmek kumanda merkezinin işidir. Böylece tek merkezde toplanan veriler ile kabinin doğru katta durması sağlanır. Eskiden asansörün kumandası elektriksel olarak kontaktörler yardımıyla yapılmaktaydı. Teknolojinin gelişmesi sonucunda kumanda sisteminde elektroniğe doğru bir yönelme olmuştur. Kabinlerin kata geldiği sınır anahtarları ile belirlenirken, manyetik şalterin (sensörlerin) icadıyla değişim başlamıştır. Kumanda devresinde kontaktörlerle yapılan her fonksiyonun yerini ilk önceleri röleler aldı. Teknoloji geliştikçe kumanda panosu küçülmeye başladı. Kumanda şekli de değişime uğrayarak anahtar tipi algılayıcılar yerini manyetik şalterlere bırakırken, PLC (programlanabilir kontrol

asansörlerde emniyet kontakları

Manyetik şalterler artık her kat bölgesine anahtar tipi algılayıcılar gibi yerleştirilmek yerine, kabin üstüne konulmuştur. Böylece kat bölgesinde karşısına gelen levha sayesinde manyetik şalter bir sinyal gönderecektir. Her sinyal kumanda merkezi tarafından sayılarak kabinin hangi katta olduğunu anlayacaktır. Gerekli olan verileri göndererek kabinin durması ya da bir sonraki kata devam etmesini sağlayacaktır. Manyetik şalterlerin vereceği bilgiler kumanda merkezi için önemlidir. Kata yaklaşma ve katta olma durumunu iki konumlu olarak algılayacak şekilde yerleştirilirler.

asansörlerde emniyet kontakları asansörlerde emniyet kontakları

1.2. Kapı Açma-Kapama Kontağı

Asansörlerin kapılarında bulunan emniyet kontaklarının en önemlisidir. Kapı kilidi ile ortak çalışırlar. Elle açılan kapı modelinde fiş kontak sistemi kapı kilidi üzerinde bulunabilirken, tam otomatik kapılarda ayrı olarak da montajı yapılabilir. Yatay sürme kapılarda merkezden açılan kanatlara yerleştirilir. Teleskopik açılanlarda ise fiş, hareketli kapıda bulunur. Fiş-kontak sisteminde elektriğin, devresini tamamlaması gerekir. Asansörün hareket edebilmesi oradan geçen akıma bağlıdır. Akımın geçmemesi emniyet açısından kapının kapanmadığı anlamına gelir ki tamir eden yolcular için hayati tehlike demektir. Asansör kabinin hareketine izin verilmez. Resim 1.11’de fiş kontak sistemi görülmektedir.

asansörlerde emniyet kontakları

1.3. Sıkışma Kontağı

Asansör kapılarından tam otomatik kapıların mekanizmalarında kullanılır. Tam otomatik kapıların kabin ve kat kapılarının birbirine bağlı olarak çalıştığını biliyoruz. Bu çalışma sırasında kat kapısının yolcu ya da kargonun sıkışması gibi durumlar için önleyici bir rol yoktur. Kabin kapısı asıl açma ve kapama işlemini motor mekanizmasıyla yapmaktadır. Tam otomatik kapılardaki kapı kanatları kapanmaya başladığı andan itibaren mekanizma sürücü devresi tarafından kontrol edilir. Kontroller kapının kapanmasına kadar sürer. Sistemde iki türlü mekanizma kontrolü bulunabilir. İlk olarak asansörlerde tasarlanan mekanizmalarda mekanik olarak, kapı sıkıştığında kendini geri açmaktaydı. Ancak bu mekanizmalar sıkışan nesneyi algılayamadan zarar verebilmekteydi. Bunun yerine yeni nesil motor mekanizmaları çıkmıştır. Bu mekanizmada kapı kanatlarını hareket ettiren motorun devir sayısını takip eden bir sürücü devresi kullanılır. Sürücü devir sayısının olması gerekenden az olmasını belirli bir sürede algılayarak motorun çalışmasını kontrol edecektir. Doğru yönde motorun yapması gereken adım ya da devir sayısını belirlenen zamanda tamamlayamazsa kapı geri açılmaya başlayacaktır.

asansörlerde emniyet kontakları

Mekanizmanın bu iki türlü açılma durumunda kumanda merkezi kapı fiş-kontak sisteminin oturmamasıyla da kesinleştirir. Kapının kapanıp kapanmadığının durum bilgisini fiş-kontak sistemi verecektir.

Sıkışma kontağı olarak tek bir anahtar düşünmemek gerekir. Teknoloji geliştikçe kapı mekanizmalarını kontrol eden elektronik devreler artmaktadır. Mekanik olarak çalışan her bölüm artık karışık (hibrit) hale gelmiştir.

asansörlerde emniyet kontakları

Mekanik olarak çalışan sıkışma kontağı mekanizmalarında elektriksel bir bağlantı bulunmaz. Yolcunun ya da nesnenin kapıya sıkışması sonucunda kapı mekanizması kapanmak için çaba sarf edecektir. Fiş-kontak sistemi kapı kapanmadığının bilgisini gönderene kadar mekanizma çalışmaya devam edecektir. Mekanizma bir kol vasıtasıyla kapıyı kapattığı için zorlanan kol eklem yerinden ters yönde kırılarak kapının açılmasını sağlayacaktır. Kapıyı geri çekmeye başlayacaktır. Ancak mekanizma sistemi zamanla yerini elektronik kontrol sistemlerine bırakmıştır.

Kapı sisteminde kanatların hareketi bir adım motoru sayesinde gerçekleştirilir. Adım motorunu kontrol eden bir sürücü devresi vardır. Bu devreye ek görevler yüklenebilir. Kanatların açılması ve kapanması sürücü devresi tarafından kontrol edilirken; süre ve motorun adım kontrolü yapılacaktır. Belirlenen süre içerisinde motorun adımları ya da devirleri sayılır. Adım, devir ya da sürede değişiklik olduğunda motorun kapanma yönündeki hareketi durdurulur. Ters yani kanatları açma yönünde çalıştırarak kapının açılması sağlanacaktır. Ek olarak kapının her iki yanında bulunan sensörler yardımıyla da yolcu girişi kontrol altında tutulur. Buradan gelen bilgiler de sürücü devresi tarafından kontrol edilir. Sürücü devreleri her türlü bilgi akışını değerlendirecek şekilde dizayn edilir.

asansörlerde emniyet kontakları

1.4. Hız Regülatörü Kontağı

Hız regülatörü, asansör iniş hızının, nominal değerini %25 kadar aştığı takdirde, paraşüt tertibatını harekete geçirerek, paraşüt frenini etkiler ve motor enerjisini keser. Hız regülatörü asansör boşluğunun üst tarafında, makine dairesinde bulunur. Regülatör halatı kabinin hareketini, regülatör kasnağına iletir. Aşırı hız halinde sıkıştırılan bu halat paraşüt mekanizmasını harekete geçirir. Hız regülatörleri genellikle “hız sınırlayıcı” olarak görev yaparlar. Ancak hız düzenleyen hız regülatörü çeşitleri de yapılmıştır. Hız regülatörü ve paraşüt düzeninin çalışma prensibi şekil 1.6'da gösterilmiştir.

Elektrikli asansörlerin kabin hızına bağlı regülatör çalıştırma hız aralıkları tablo 1.1'de verilmiştir.

Tablo 1.1: Regülatör çalışma hızları [m/s]
Kabin hızı Regülatörü çalıştırma Regülatör hızı
0,25 0,30 0,60
0,38 0,44 0,60
0,50 0,57 0,85
0,75 0,86 1,00
1,00 1,15 1,40
1,50 1,62 2,00
2,50 2,87 3,15
3,50 4,00 4,25

Asansör sistemlerinde kullanılan önemli emniyet elemanlarından olan fren ve hız regülatörünün seçimi, montaj ve bakımı da büyük sorumluluk içermektedir. Hız regülatörü ve fren tespitinde kabin doğrusal hızı, kabin kapasitesi, ağırlığı, ray ebadı, rayın üretim şekli (işlenmiş veya soğuk çekilmiş), rayın yağlı-yağsız kullanımı gibi kriterlerin belirlenmesi gerekir.

EN-81 standardı; 0,63 m/sn. kabin hızına kadar ani etkili fren, 0,63-1,00 m/sn. kabin hızına kadar tampon etkili fren, 1,00 m/sn. üzerindeki kabin hızlarında da kaymalı fren kullanma zorunluluğu getirmektedir.

Asansör sistemlerinde frenleri hız regülatörleri tetikler. Tetiklenen frenler, üzerinde bulunan potansiyel enerjinin (potansiyel enerji genellikle yaylardır) kılavuz raylara baskı yapmasıyla sistemin istenilen ivme ve mesafede durmasını sağlar.

asansörlerde emniyet kontakları asansörlerde emniyet kontakları

Hız regülatörü, üst regülatör ve alt regülatör ağırlık makarasından oluşur. Üst regülatör, sisteminin kontrolsüz hızlarında halatın hareketini durdurmak, alt regülatör ise halatlarda gerekli olan gerginliği sağlamak için kullanılır. Asansörlerin aşağı ve yukarı hareketinde EN-81’e göre, regülatör halatlarında minimum 300 N’luk kuvvet oluşturulmalıdır.

Hız regülatörü, kabin hızının belirlenen hızın % 15 üzerine çıkması durumunda, emniyet fren donanımını harekete geçiren ünitedir. Hız regülatörünün fonksiyonlarını yerine getirmesi için kabin bir halat vasıtasıyla bağlanır. Ancak halat kabinin yükünü karşılamakla yükümlü değildir. Hız regülatörü tablo 1.1’de belirlenen hızlarda dönmelidir. Kabin hızı aniden artarsa, hız regülatörü devreye girerek (asansörün enerjisini keserek) kabinin hareketini engellemeye çalışır. Paraşüt sisteminin kontağı da devreye girecektir.

asansörlerde emniyet kontaklarıasansörlerde emniyet kontakları

1.5. Halat Gevşeme Kontağı

Hız regülatörüne bağlı olarak çalışan halatın kabin üstü bağlantısından sonra kuyu dibinde üçüncü bir noktası da gergi düzenidir. Regülatör halatının kontrolünü yapan tek bölümdür. Halatta herhangi bir nedenle kopma, boşalma veya gevşeme olursa kabinin paraşüt sistemi ve hız regülatörü devre dışı kalma olasılığına karşı bir önlemdir.Halat çap olarak taşıma halatından incedir. Halatın regülatör veya gergi düzeneğine girerken veya çıkarken takılmaması istenir.

asansörlerde emniyet kontakları

Son zamanlarda gergi düzenin bulunduğu kuyu dibi halat kontrol sistemi kontağı ile birlikte üretilmeye başlanmıştır. Arızalar genellikle denge ağırlığından çıkmaktadır. Bunu ortadan kaldırabilmek için ağırlık ve kontak kısmı gergi düzeni ile birleştirilmiştir.

asansörlerde emniyet kontakları

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik