BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Analog haberleşme ders notları, Analog haberleşme ders notları ve örnekler, Analog haberleşme notları, analog modülasyon, haberleşme sistemleri ders notları, filtrelerde bant genişliği formülü nedir, pwm çıkış nasıl ölçülür, ağlarda taşıyıcı ve modülasyonlar, ppm analog haberleşme, haberleşmede kullanılan devre elemanları, ring modülatörü, iletim ortamnda bozulma ve gurultuler nelerdir, haberleşme notları, yüksek frekanslı, genlik modülasyonu ders notları, rıng modülatörü nedir, filtrelerde bant genişliği nedir, cep telefonu sinyali sabit hat sinyaline nasıl karışır, sentezör nedir, osiloskop trafo çıkış sinyali, ses formülleri, 3 fazlı transformatör hesabı, Frekans modülasyonu verici devresi, ac sinyal sembolü, genlik modülasyonu alıcı devresi, genlik modülasyonunun kullanıldığı alanlar, genlik modülasyon ring osilatör devresi, yüksek frekans tek yan bant nedir, pll de neden ags kullanılır, dalga boyunun simgesi, radyo-frekans haberleşmesi sinyal şiddeti ortam şartlar, frekans DEmodülasyonu nedir, genlik modülasyonu modülasyon indeksi, sinüs sinyalinin spektrumu, modülasyon zarfı ile soru, gm telsizlerin çıkış gücünü ölçmek

Analog haberleşme ders notları

ANALOG HABERLEŞME

1.1. Temel Kavramlar

1.1.1. Haberleşme

Anlamlı bir bilginin karşılıklı alış verişine haberleşme denir. Teknolojinin hızla ilerlemesi, elektronik medya, internet ve kablosuz iletişimin de yaygınlaşmasıyla elektronik cihazlarla haberleşme, günümüzde iletişim kavramına küresel bir anlam katmış ve iletişimin büyük bir kısmı artık elektronik ortamda yapılır hale gelmiştir.

1.1.2. Haberleşme Sisteminin Başlıca Elemanları

Tüm haberleşme sistemleri aşağıda belirtilen elemanlara sahiptir.

1.1.2.1. Verici

Gönderilecek bilgiyi ortamda iletilecek hale getiren, gerekli kodlamaları ve kuvvetlendirmeyi yapan elektronik devrelerdir. Vericilerin gücüne göre iletim yapabildikleri mesafeler değişmektedir.

Örneğin; telsiz vericileri 2W-600 W, radyo vericileri 1000 W-10 KW, baz istasyonları 25 W, cep telefonu 3 W (beklemede 500 mw) çıkış gücüne sahiptir.

1.1.2.2. İletim Ortamı

Verici tarafından iletime hazır hale getirilen sinyalin gönderildiği ortamdır. İletim ortamları kılavuzlu (kablolu) veya kılavuzsuz (kablosuz olmak) olmak üzere ikiye ayrılır.

  • Kılavuzlu iletim ortamı: Bakır kablo, bükümlü kablo, koaksiyel kablo, fiber optik kablo, mikrodalga kılavuzu gibi kablolu ortamları ifade eder. Veri iletişimi sadece bu kabloların bağlı olduğu cihazlar arasında olur.
  • Kılavuzsuz iletim ortamı: Hava, su, boşluk gibi doğal ortamlardır. Bu ortamlarda iletilen veri uygun alıcı cihaz kullanılarak radyo ve televizyon yayınlarında olduğu gibi herkes tarafından alınabilir.

1.1.2.3. İletim Ortamından Kaynaklanan Bozulmalar ve Gürültü

analog

analog haberleşme

analog haberleşme

analog haberleşme formülleri

Modülasyon indisi ve yüzdesi
Bilgi sinyal genliğinin taşıyıcı sinyal genliğine oranına modülasyon indisi denir.

Modülasyon indisinin 100 ile çarpılmasıyla modülasyon yüzdesi elde edilir. Yapılan

modülasyonun iyilik derecesini gösterir.

m Vm

Vc

= (Bu formülü daha öncede verildi) İlk verildiği yerde terimlerini

açıklayalım)

Formülde:

m : Modülasyon indisi

Vm: Bilgi genliği

Vc: Taşıyıcı genliği

Eğer m >1 ise bozuk bir genlik modülasyonu

m = 1 % 100 genlik mod. (İdeal modülasyon)

0,5 < m < 1 iyi bir modülasyon vardır.

Örnek: Modüle edici sinyal genliği 3V, taşıyıcı genliği 4V olan modüleli bir sinyalin

modülasyon indisi ve modülasyon yüzdesini hesaplayınız.

Çözüm:

Vm = 3 V

Vc = 4 V

m = 3 / 4 = 0,75

% m = 0,75*100 =%75

1.2.1.2. Modülasyon İndeksinin Osiloskop İle Bulunması

Osiloskop ile modülasyon indisini bulmak için; DSB (D….. S….. B……) vericinin

anten çıkışı osiloskoba bağlanarak modüleli işaretin dalga şekli osiloskop ekranında elde

edilir. Aşağıdaki şekil elde edildikten sonra Vmax ve Vmin ölçülür.

analog

analog haberleşme

Bant genişliği

İşaretin frekans spektrumunda işgal ettiği yere bant genişliği denir. Başka bir deyişle bir elektronik devrenin çalıştığı veya geçirdiği frekans bölgesinin genişliği bant genişliği olarak ifade edilir.

• Çift yan bant genlik modülasyonunda bant genişliği

Çift yan bant genlik modülasyonunda bant genişliği bilgi işaretinin frekansının2 katıdır. Bunun nedeni konunun başında bahsettiğimiz alt yan bant ve üst yan banttır. BW=2fm şeklinde ifade edilir.

analog

Örnek:

fc = 10 MHz, fm = 5 kHz ise Bant genişliği nedir?

Çözüm:

BW=2fm BW=10 kHz

Örnek: Bir Çift Yan Band (ÇYB) GM sisteminde aşağıda verilen değerler kullanılmaktadır. Frekans spektrumunda oluşacak olan frekansların değerlerini ve genliklerini bulunuz, spektrumu çiziniz. ve bant genişliğini bulunuz.

Vm=10V Vc=10V fc=100kHz fm=1kHz

analog

Çift Yan Bant (DSB -Duble Side Band ) genlik modülasyonunda güç hesabı

analog analog analog

analog

Örnek:

Bir ses sinyalinin matematiksel ifadesi Vm=10sin2?3200t dir. Bu bilgi işareti matematiksel ifadesi Vc=20Sin2?300000t olan bir taşıyıcıyı modüle etmekte kullanılmaktadır.

a) Ses sinyalini çiziniz. b) Taşıyıcı sinyalini çiziniz. c) Modüleli dalgayı ölçekli çiziniz. d) Modülasyon indisini ve modülasyon yüzdesini bulunuz. e) Frekans spektrumunda oluşacak frekans ve genlikleri çiziniz f) V=? (Modüleli işaretin matematiksel denklemini yazınız.) g) Bu işaretin frekans spektrumunda işgal ettiği bant genişliği nedir? BW=? h) Bu işaret empedansı 50 ? olan bir anten ile yayın yaptırılırsa; Pc=? Payb=? Püyb=? Ptoplam=?

Çözüm

analog

analog

1.2.2. Tek Yan Bant (SSB-Single Side Band) Modülasyon

1.2.2.1. SSB Modülasyonunun Elde Edilmesi

Genlik modülasyonunda gerekli band genişliğini yarı yarıya düşürmek için, işaretin alt yan bant ya da üst yan bandından sadece birisinin filtre yoluyla seçilerek gönderilmesiyle elde edilir. Uzak mesafelere bilgi göndermek için tercih edilir.

1.2.2.2. SSB Elde Etme Metodları

SSB sinyali elde etmek için temelde dengeli modülatör devreleri kullanılır. Dengeli Halka Modülatörü, FET (Field Effect Transistor)’li Push-Pull Dengeli Modülatör, Dengeli Köprü Modülatörü, Entegre Devreli Dengeli Modülatör devreleri SSB sinyali elde etmek için kullanılan modülatörlerdir. Aşağıda bunlardan SSB elde etmede kullanılan yöntemlerden biri olan iki filtre kullanılan bir SSB verici kısaca açıklanmaktadır.

1.2.2.3. İki Filtre Kullanan SSB Verici

Dengeli modülatör vasıtasıyla genlik modüleli sinyal elde edildikten sonra anahtarlama devresi ve band geçiren filtreler yardımıyla alt yan bant ya da üst yan banttan bir tanesi seçilir.

analog haberleşme ders notları analog haberleşme ders notları

1.2.2.4. SSB de Bant Genişliği

BW=fm dir. ( Çift yan bantlı genlik modülasyonunun bant genişliğinin yarısıdır.)

1.3. Frekans Modülasyonu

1.3.1. Frekans Modülasyon İhtiyacı

Yüksek güçlü vericilerde sinyal/gürültü oranının çok küçük olması istenir. Yüksek güçlü genlik modülasyonlu vericilerde sinyal/gürültü oranı problem yaratacak kadar büyük olur. Bu problemden kurtulmak için frekans modülasyonu geliştirilmiştir. GM devrelerine göre FM devrelerinde farklı olarak limiter devreleri, PLL (Phase Locked Loops) sentezör devreleri ve vurgu (emphasis) devreleri kullanılır. Frekans modülasyonunda bilgi işaretinin genliğine göre taşıyıcı işaretin frekansı değişir.

analog haberleşme ders notları analog haberleşme ders notları analog haberleşme ders notları

1.3.2. Frekans Modülasyonunun Üstünlükleri ve Sakıncaları

1.3.3. Frekans Modülasyonunda Bant Genişliği

Frekans modülasyonunda modüle edici her sinyal için bir çift yan bant oluşur. Bu da teorik olarak frekans modülasyonunda sonsuz sayıda yan bant oluşması anlamına gelir. Örneğin 10MHz.lik taşıyıcı sinyal 100 KHz lik bir sinyalle frekans modülasyonuna tabi tutulursa, 10100-9900 KHz, 10200-9800 KHz, 10300-9700 KHz gibi frekanslarda yan bant sinyalleri oluşur. Fakat frekans değişimi arttıkça yan bant sinyallerinin gücü azalır. Genliği, taşıyıcı sinyalin genliğinin %1’inden daha düşük olan yan bantlar ihmal edilir. Frekans modülasyonunda ortalama ±75 KHz. lik bant genişliği kullanılır. Bu bant genişliğinin altında yapılan FM yayınlara dar bant FM, üstünde yapılan yayınlara geniş bantlı FM denir.

Şekil 1.17’de bir FM sinyalinnin frekans spektrumu gösterilmiştir.

analog haberleşme ders notlarıanalog haberleşme ders notları

Frekans modülasyonunda bant genişliğini bulmak için 2 formül kullanılır.

Önemli yan bant sayısı belirlenirken harmonik genliğine bakılır. Taşıyıcı genliğinin %1 oranına kadar olan harmonik genlikler alınır. Geri kalan kısım alınmaz. Önemli yan bant sayısı belirlenirken aşağıda verilen tablo kullanılır. Tablo taşıyıcı genliği 1Volt alınarak normalize hale getirilmiştir.

analog haberleşme ders notları

• Frekans modülasyonu temel formülleri

Taşıyıcı frekansının genliğe bağlı olarak değişmesine taşıyıcı salınımı Cs denir.

Vm= Bilgi işaretinin genliği K = 1 kHz / 1V (Frekans sapma sabiti) mf = Modülasyon İndisi ?f = Frekans Sapması fm= Bilgi işaretinin frekansı f c= Taşıyıcı sinyal frekansı olmak üzere;

analog haberleşme

analog haberleşme

analog haberleşme

1.3.4. PLL Faz Kilitli Döngü Faz Dedektörü

Faz dedektörleri, fm sentezörlü vericilerde, fm alıcılarda demodülasyon işleminde, uydu takip devrelerinde, dar bant keskin filtre devrelerinde kullanılır. Temel olarak PLL frekans geri beslemeli bir kapalı döngü kontrol sistemidir. Bir faz karşılaştırıcı (frekans katlayıcı), gerilim kontrollü bir osilatör, alçak geçiren bir filtre ve düşük kazançlı bir yükselteçten oluşur. 1932 ‘den beri kullanılan PLL devreleri karmaşık yapıda ve yüksek maliyetliyken entegre teknolojisinin gelişmesiyle daha kullanışlı hale gelmişlerdir.

analog

analog

Uygulamada Kullanılan Bazı PLL Entegreler

LM565 from National (VCO serbest salınım frekansı: 300 KHz’ den 500 KHz’e kadar) LM565C from National (VCO serbest salınım frekansı: 250 KHz’ den 500 KHz’e kadar) NE 560B from Signetic (VCO serbest salınım frekansı: 15 MHz’ den 30 MHz’e kadar) NE 564 from Signetic (VCO serbest salınım frekansı: 45 MHz’ den 50 MHz’e kadar) 74HC/HCT4046A /7046A (Philips High speed CMOS based 17 MHz’ e kadar)

  • İşaret Zayıflaması (Attenuation): İletişim mesafesi arttıkça sinyal zayıflar ve alıcıya yeterli enerji ulaşmayabilir.
  • İşaret distorsiyonu: Ortam üzerinde ilerleyen sinyalin içerdiği farklı frekansların farklı zayıflamalarla hedefe ulaşmasıdır. Bu durumda bilgi alıcıya tam ve doğru olarak ulaşmayabilir. Veride bozulmalar olabilir.
  • Gecikme distorsiyonu (dispersiyon) bozulması: Sinyali oluşturan farklı frekansların veya fiber optik kablo içindeki ışık ışınlarının farklı yollar takip etmesi sebebiyle hedefe farklı zamanlarda varmasının sonucu olarak işaret şeklinin değişmesidir.
    1. BW = 2 *fm* önemli bant sayısı (Tablo kuralı)
    2. BW = 2* (?f + fm) (CARSON Kuralı)

    analog haberleşme ders notlarıanalog haberleşme formülleri

    • Gürültü: Gönderilen asıl sinyali bozan ve sisteme istem dışı dahil olan herhangi bir enerjidir. Güneş ışığı, floresan lamba, motor ateşleme sistemleri birer gürültü kaynağıdır. Gürültü (bozucu etkiler) çeşitleri şu şekilde sıralanabilir:
      • Interference (girişim-parazit): İstenmeyen sinyaller sistemimize girerek sinyalimizde bozucu etki meydana getirebilirler. İstenmeyen sinyallerin sisteme girerek sinyali bozmasına interference denir. Interference etkisinden kurtulmak için istenmeyen sinyal kaynakları sistem den uzaklaştırılır.
      • Termal (ısıl) Gürültü: Devreyi oluşturan; direnç, transistör vb. elemanlarda bulunan serbest elektronlar ortam sıcaklığı nedeniyle gürültü oluşturabilir. Bu çeşit gürültü; termal gürültü, beyaz gürültü ya da Johnson gürültüsü olarak isimlendirilir. Gürültü tarafından oluşturulan güç Johnson güç formülü ile ifade edilir.
    • Intermodulations (arakipleme): Sinyaller harmonik frekansların toplamından oluşur. 1 KHz’lik bir kare dalga, 1KHz, 3KHz, 5KHz, 7KHz.gibi sonsuz sayıda sinüsoidal tek harmonik frekansların toplamından oluşur. İki tane farklı kare dalga sinyal birlikte yükseltildiklerinde bu frekansların harmonikleri de beraber yükseltilirler. Yükseltilen bu harmonikler içinde yer alan 2 harmonik frekansın birbirine karışması, intermodülasyon gürültüsü meydana getirir.
    • Crosstalk (çapraz konuşma): Aynı kılıf içerisinde yan yana bulunan kablolardaki sinyallerin birbirine etki etmeleridir. Crosstalk etkisinden kurtulmak için kablolar bükümlü yapılır.
    • Shot gürültüsü: Shot gürültüsüne transistör gürültüsü de denir. Bir diyot içindeki darbe gürültüsü aşağıdaki formül ile gösterilir.
    • Darbe Gürültüsü: Çalışma şartlarına bağlı olarak ortaya çıkan etkilerdir. Elektrik motorlarının, ateşleme sistemlerinin, elektromekanik rölelerin ürettikleri gürültüler, iletilen veri üzerinde bozucu etki yapabilir.
    • Gürültü ile ilgili formüller
    analog haberleşme notları

    1.1.2.4. Alıcı

    Verici tarafından kodlanmış olarak gönderilen sinyalin kodunu çözerek bilgi sinyalini orijinal haline dönüştüren elektronik devrelerdir.

    1.1.3. Frekans, Periyot ve Dalga Boyu

    1.1.3.1. Frekans

    İşaretin 1 saniyedeki tekrarlama (cycle-saykıl) sayısıdır. Birimi Hertz’dir

    analog

    1.1.3.2. Periyot

    İşaretin bir saykılını tamamlama süresidir. Birimi saniyedir. Frekansın tersidir. Aşağıdaki formül ile hesaplanır

    analog

    1.1.3.3. Dalga Boyu

    Bir işaretin 1 saykılının aldığı yola dalga boyu denir. ? Simgesi ile gösterilir. Birimi metredir.

    analog haberleşme sınavı notları

    analog haberleşmede ki notlar

    1.1.4. Modülasyon

    Bilgi işaretinin genellikle daha uzak mesafelere gönderilebilmesi için kendinden çok daha yüksek frekanslı bir taşıyıcının sinyal üzerine bindirilmesine modülasyon denir. Modülasyon işlemi sırasında taşıyıcı sinyalin genlik, frekans, faz vb. gibi özellikleri, bilgi sinyaline ve yapılan modülasyonun türüne göre değişime uğrar.

    1.1.5. Modülasyonun Gerekliliği

    Bilgi işaretini göndermek için gerekli anten boyu, dalga boyunun katları olmak zorundadır. Anten boyları genellikle ?/2 ve ?/4 uzunluktadır. Bilgi işaretinin frekansı düşük olduğundan dalga boyları çok büyüktür. Dolayısıyla bilgi işaretini modülesiz olarak iletebilmek için kullanılacak anten boyları da çok büyük olmak zorundadır. Çoğu zaman bu büyüklükte anten kullanmak imkânsızdır. Halbuki bilgi sinyali kendinden çok yüksek frekanslı bir taşıyıcı sinyal ile modüle edildiğinde bilgi çok daha küçük boyutlu antenler vasıtasıyla gönderilebilir. Bunu şöyle bir örnekle açıklayalım: 20 KHz’ lik yani

    analog haberleşme

    1.1.6. Modülasyon Çeşitleri

    Modülasyon temel olarak analog modülasyon ve sayısal modülasyon olarak ikiye ayrılır. Analog ve sayısal modülasyonun da kendi içinde çeşitli türleri vardır. Farklı modülasyon türleri aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

    analog haberleşme ders notları

    Bu tabloda;

    VSB: (Vestigal-Side Band) Artık yan bant modülasyonu

    SSB: (Single Side Band)Tek yan bant modülasyonu

    DSB: (Duble Side Band )Çift yan bant modülasyonu

    PM: (Phase Modulation) Faz modülasyonu

    FM: (Frequency Modulation) Frekans modülasyonu

    PCM: (Pulse Code Modulation)Darbe kod modülasyonu

    PPM: (Pulse Position Modulation )Darbe pozisyon modülasyonu

    PWM: (Pulse Width Modulation )Darbe genişlik modülasyonu

    PAM: (Pulse Amplitude Modulation )Darbe genlik modülasyonu ifade etmektedir.

    1.2. Genlik Modülasyonu

    1.2.1. Çift Yan Bant Genlik Modülasyonu Tanımı

    Taşıyıcı işaretin genliğinin bilgi işaretine göre değiştirildiği modülasyon türüne genlik modülasyonu denir. Modülasyon işlemi sırasında bilgi sinyalinde yer alan bütün frekanslar üst ve alt yan bantlar olarak elde edilir. Şekil 1.1’de 30Hz ile 30KHz arasındaki bilgi sinyalinin 1 MHz lik bir taşıyıcı sinyali ile modülasyonu sonucu oluşan alt ve üst yan bantlar görülmektedir. Verinin iletilmesi sırasında alt ve üst yan bantların her ikisinin de kullanıldığı genlik modülasyonuna çift yan bant genlik modülasyonu denir.

    analog haberleşme ders notları

    1.2.1.1. Çift Yan Bant Genlik Modülasyonu Elde Edilmesi

    Genlik modülasyonu üretmekte kullanılan devreye modülatör denir. Modülatör taşıyıcı sinyal ile bilgi sinyalini uygun şekilde birleştirerek modüleli sinyali oluşturur.

    analog haberleşme ders notları

    • Bilgi İşareti

    Bilgi işareti asıl gönderilmek istenen düşük frekanslı işarettir. (Ses bandı için fm=3KHz lik bir işarettir)

    analog haberleşme ders notları

    • Taşıyıcı işaret

    Taşıyıcı işaret yüksek frekanslı sinüs ya da kosinüs işaretidir.

    analog haberleşme ders notları

    • Modüleli işaret: Bilgi işaretiyle taşıyıcı işaretin birleştirilmiş halidir.

    analog haberleşme ders notları

    • Modüleli işaretin analizi

    analog haberleşme ders notlarıanalog haberleşme ders notları

    analog haberleşme notları

    • Modüleli işaret zarfı: Modüleli sinyalin pozitif ve negatif tepe değerleri üzerinden çizilecek hat modüle edici sinyale yani bilgi sinyaline özdeştir. İşte bu tepe noktalarından geçen hatta zarf denir. Aşağıdaki şekilde modüleli sinyalin pozitif ve negatif zarfları görülmektedir. Pozitif ve negatif zarflar zaman eksenine göre birbirinin simetriğidir.
    • Genlik modülasyonunun matematiksel ifadesi
      • Üstünlükleri
        • Sinyal üzerine binen gürültü seviyesi kesilebildiği için ses kalitesi yüksektir
        • Frekans modülasyonunun gürültü bağışıklığı genlik modülasyonundan daha iyidir.
        • FM in yakalama etkisi vardır. Bu etkiden dolayı istenmeyen sinyalleri kolaylıkla yok edebilir. Aynı frekanstaki iki sinyalden hangisinin çıkış gücü fazla ise o sinyalin alıcı tarafından alınmasına yakalama etkisi (Capture) denir.
        • PLL sentezör devreleri kullanır
      • Sakıncaları
        • FM çok büyük bant genişliği kullanır
        • FM devreleri daha pahalıdır.
    • Faz karşılaştırıcı: Çarpıcı devredir. Harici sinyal ve VCO’nun ürettiği sinyalin frekanslarını çarpar. Girişindeki iki işaret arasındaki frekans farkı ya da faz farkına orantılı olarak çıkışında DC gerilim üretir.
    • VCO: (Voltage controlled Oscillator) Gerilim beslemeli olarak kararlı frekans üreten bir osilatördür. Filtre çıkışındaki DC voltaja göre VCO’nun ürettiği sinyalin frekans değeri değişir.
    • Alçak geçiren filtre: Çarpıcı devre çıkışındaki toplam ve fark frekanslarından fark frekansı içeren bileşeni geçirir.
TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik