BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
alternatif akım motor şalter çeşitleri, kullanılan şalter çeşitleri, kaç çeşit şalter vardır, asenkron motor şalter çeşitleri, şalter yapıları, kaç çeşit şalter vardır

Alternatif akım motor şalter çeşitleri-1

3.2.2.4.1. Termik Manyetik Şalterlerin Yapısı

Yandaki resimde bir termik manyetik şalter görülüyor. Termik manyetik şalterlerin iç görünümü ise (yapısı) Resim 3.18’de verilmiştir.

motor ve şalter bağlantıları

Termik manyetik şalterlerin en önemli parçası kontaklarıdır. Kesicilerde kesilen ve taşınan akım değerleri ile konstrüksiyon göz önüne alınarak kontak alaşımı belirlenir. Daha çok gümüş, grafit, nikel ve wolfram alaşımlı kontaklar kullanılır. Sabit kontaklarda daha yumuşak yapıda olan gümüş-grafit, hareketli kontaklarda ise daha sert bir alaşım olan gümüş-wolfram kullanılmıştır.

Devre kesicinin hareketli kontakları %50 gümüş %50 wolfram alaşımlı, sabit kontakları %95 gümüş %5 wolfram alaşımlı olarak imal edilmektedir. Ayrıca hareketli kontakların yapısı bombelidir. Her açma kapamada bombeli ve sert alaşımlı kontaklar, yumuşak sabit kontaklar üzerinde yer yapar. Bu sayede iyi bir örtüşme sağlanarak en düşük geçiş direnci oluşturulmaya çalışılmıştır.

Termik manyetik (kompakt) şalterlerde koruma iki türlüdür:

  • Termik koruma (aşırı yük şartlarında koruma): Termik koruma devreyi aşırı yüklere karşı korur. Bu koruma işlemini sıcaklık değişimlerinde uzama katsayıları birbirinden farklı iki metalin birleştirilmesiyle oluşan bimetal denen bir malzemeden faydalanılarak yapar. Bi-metal ısıtıldığında uzama katsayısı daha az olan metale doğru bükülür. Aşırı yüklenmelerde akım nominal akım değerinin üzerine çıkar, akımın artmasıyla doğru orantılı olarak kontaklarda ve bi-metal üzerindeki sıcaklık artar. Böylece bi-metaller artan sıcaklıkla beraber bükülerek kesici mekanizmasının açılmasına yardımcı olan bir tırnağı kurtararak kesiciyi devre dışı bırakır. Şalterin devreyi aşırı yüklenmelere ve aşırı akımlara karşı korumasını (TRİP konumuna geçmesini) sağlar.
  • Manyetik koruma (kısa devre şartlarında koruma): Kısa devre şartlarında devreyi korumak için kısa devre akımının meydana getirdiği manyetik alan kullanılır. Kısa devre durumlarında hem alıcıların hem de kesicinin kısa sürede bu etkiden korunması gerekir. Dolayısıyla manyetik koruma düzeneği termik korumaya göre daha hızlı devreyi açması gerekmektedir. Manyetik Koruma düzeneği, kısa devre akımının etkisiyle oluşan manyetik alanın mıknatıslanma özelliği ile harekete geçen nüvenin çekilmesi ve açtırma mekanizmasını tetiklemesi esasına dayanır.

motor ve şalter bağlantıları

Termik ve manyetik korumanın yanı sıra limitör özelliği en önemli koruma sistemidir. Limitör özelliği olarak da adlandırılan akım sınırlama özelliğinde sabit kontağa verilen U formu sayesinde kontaklardan akımlar ters yönde akar. Kısa devre esnasında sabit kontakla hareketli kontak arasında oluşan ters manyetik alan etkisiyle aralarında bir itme kuvveti oluşur ve hareketli kontak sabit kontaktan ayrılır, araya ark direncinin de eklenerek kısa devre akımını %75 oranında azaltarak şalterin ve devreye bağlı cihazların kısa devre esnasında zarar görmesini engeller.

Limitörlü şalterde kısa devrenin oluşturduğu manyetik alan sabit ve hareketli kontakların tasarımından dolayı kontaklar arasında zıt bir kuvvet oluşturur. Bu kuvvet hareketli kontağı sabit kontaktan kısa devrenin birinci milisaniyesinden itibaren ayırmaya başlar. Kısa devrenin başlamasıyla aynı anda harekete geçen manyetik salıcılar ise; kesici mekanizmasını off pozisyonuna ve kesici kolunu da trip pozisyonuna getirir (Şekil 3.24’e bakınız). Hareketli kontağı sabit kontaktan ayıran akım beklenen kısa devre akımının sekiz hatta onda biri kadar düşük bir akımdır.

motor ve şalter bağlantıları

Beklenen kısa devre akımı, limitör özelliği olmasaydı devreden sürekli geçecek bu da şalterin koruduğu devreye zarar verecektir. Aynı zamanda limitör özelliği şalterin 10-20 ms olan kısa devre açma süresini 5 ms’lere kadar düşürür. Bu özellik sayesinde oluşan kısa devre akımı; tepe değerinin onda biri mertebesinde ve 5 ms gibi daha kısa bir sürede geçecektir bu da şalterin bağlı olduğu devredeki çok değerli trafoları, kabloları ve cihazları koruyacaktır. Meydana gelen arklar daha düşük seviyede kaldığı için hayati emniyet garanti altına alınacaktır.

Kompakt şalterlere yukarıdaki özelliklerin yanı sıra uzaktan kumanda kurma motoru mekanizması, düşük gerilim bobini, açtırma bobinleri, yardımcı kontak blokları ve şu an piyasadaki birçok şalterde olmayan alarm kontak blokları gibi ek özellikler eklenebilir.

Termik manyetik şalterlerin motor koruması için kullanılan tipinde, motorlar ilk kalkış anında kısa süreli çok yüksek akım çekerler. Bu tipte manyetik ayar sahası 8-12 katı arasında ayarlanmıştır.

motor ve şalter bağlantıları

3.2.2.5. Elektronik (Mikroişlemcili) Şalterler (Devre Kesiciler)

Aşırı akım kontrolü elektronik devre yardımıyla yapılmaktadır. Elektronik devre her fazdan geçen akımı kontrol ederek herhangi bir aşırı akım durumunda açtırma mekanizmasını harekete geçirir kesicinin açılmasını “TRİP” konumuna gelmesini sağlar. Mikroişlemcili devre kesicilerin hem nominal akım ayar sahaları hem de kısa devre akım ayar sahaları termik -manyetik devre kesicilere göre daha geniştir.

motor ve şalter bağlantıları

Şekil 3.25’teki Akıllı Mikroişlemci Elektronik Panelde

Ir, Akım Çalışma Göstergesi: %60, %70, %80, %90, %100, devre kesici üzerinden çekilen akımın nominal akıma oranını gösterir. (Ör: In:1000 A olarak seçilmişse devre kesiciden 600 A geçiyorsa %60 lambası yanar.) Ir Nominal Akım Ayar Çarpanı: Devre kesicinin nominal akımın istenilen değere ayarlamak için In:0,4-1,0 seçeneklerine göre ayarlanabilir. (Ör: In: 1000 A ise Ir: In x 0,8 seçilirse In: 800 A olur.) Test Prizi: Mikroişlemci devrenin kontrolü için bu priz ile devre kesicinin açma kapama testi yapılabilir.

Ip Alarm Ayarlama Anahtarı: Devre kesicinin alarm vermesini istediğimiz amper değeri bu anahtar ile seçilir. Alarm Lambası: Devre kesiciden geçen akım ayarlanan Ip değerine geldiğinde bu lamba yanar.

Güç Göstergesi: Devre kesiciden akım çekilirken bu lamba yanar.

Akım-Zaman Eğrisi Seçenek Anahtarı (Curve): Panelin yanındaki akım-zaman eğrilerinden istenilen eğri (F,R,B,M eğrileri) bu anahtarlar ayarlanarak seçilebilir.

* Şalterin (Devre Kesicinin) Kullanım Özellikleri Devre kesici iki ana olmak üzere toplam 3 konumludur: ON(1) -TRİP-OFF(0)

ON(1) konumu: Devre kesicinin kontaklarının kapalı olduğunu, enerji olduğu takdirde bağlı bulunduğu şebekenin beslemesini gerçekleştirdiğini gösterir. Bu durumda kumanda kolu en üst konumdadır.

TRİP konumu: Devre kesicinin aşırı akım, kısa devre vb. gibi etkilerden dolayı devreyi açtığını gösterir. Kumanda kolu orta kısımdadır. Bu durumda kesicinin devreyi neden açtığı kontrol edilip, arıza giderildikten sonra kumanda kolunu tekrar ON(1) konumuna getirmek için ilk önce OFF(0) konumuna getirilip kurulması daha sonar da ON (1) konumuna getirilmesi gerekir.

OFF(0) Konumu: Devre kesicinin kontaklarının açık olduğunu gösterir. Bu durumda kumanda kolu en alt konumdadır.

motor ve şalter bağlantıları

3.2.2.6. Kollu (Üzengili) Mekanik Yıldız Üçgen Şalterler

Üzengili şalterler, pano veya tablo arkasına monte edilir. Şalterlerin kumandası pano önünden olup üç fazı aynı anda açıp kapatacak şekilde yapılmıştır. Şalterlerin gövdeleri döküm ve sactandır. Yük altında açma ve kapama işlemlerinde oluşabilecek arkın söndürülebilmesi için faz kontakları sırasında ark söndürme separatörleri kullanılmaktadır.

Anma akımları 100-160-250-400-630-1000-1600 A.’dır. Ayrıca üzengili şalterlerin enversör tipleri vardır. Ancak bu tip şalterlerin kullanımı yönetmeliklerle günümüzde yasaklanmıştır.

Bu tip şalterler, genellikle gücü fazla büyük olmayan motorlara yol vermede ekonomik olmaları nedeniyle kullanılır. Üç fazlı asenkron motorlara ?/? yol verilebilmesi için, bütün sargı uçlarının klemens tablosuna çıkarılması gerekir. Bu tip şalterlerin 9 adet bağlantı yeri vardır. Bunların üç tanesine L1-L2-L3 şebeke faz uçları, üç tanesine U1(U)- V1(V)-W1(W) sargı giriş uçları, üç tanesine de U2(X)-V2(Y)-W2(Z) sargı çıkış uçları bağlanır.

  • Şalter (O ) konumunda iken; faz ve sargı uçları arasında, hiç bir bağlantı yoktur.
  • Şalter (? ) konumunda iken; U1-L1, V1-L2, W1-L3 ve U2-V2-W2 uçlarışalter kontakları tarafından birleştirilir (Şekil 3.27).
  • Şalter (? ) konumunda iken; L1-U1-W2 , L2-V1-U2 , L3-W1-V2 uçlarışalter kontakları tarafından birleştirilir (Şekil 3.27).

motor ve şalter bağlantılarımotor ve şalter bağlantıları

Motor ilk önce yıldız çalıştırılır, sonra motor normal devrine ulaşınca üçgen çalışmaya geçirilmelidir. Motor normal devrine ulaşmadan üçgene geçirilirse, motor şebekeden aşırı akım çeker. Yıldız çalışmadan üçgene geçiş süresi motor gücüne göre değişiklik gösterir ve maksimum 8-10 saniye civarındadır. Diğer yandan yıldız bağlı iken normal devrine ulaştığı halde üçgen bağlantıya geçilmezse motor, normal çalışma momentinin 1/3 ü oranında bir momentle çalışır. Yıldız bağlantıdan üçgen bağlantıya geçiş süresi, ani olmalıdır.

motor ve şalter bağlantıları

3.2.2.7. Yük Şalterleri

Yük kesicileri NH bıçaklı sigortalar ile birlikte kullanıldığından “Şalter” ve “devre koruma elemanı (sigorta)” olarak iki önemli fonksiyona sahiptir. Çekilen akım veya yükteki değişikliklere bağlı olarak bıçaklı sigortaların değiştirilmesiyle, istenilen anma akımında ve işletme sınıfında devre koruma imkanı sağlandığından aynışalteri çok yönlü kullanmak mümkündür. Termik manyetik şalterlere göre daha hassas selektivite özelliğine sahiptir. Termik manyetik şalterden farklı olarak kısa devre akımını daha küçük değerlerde sınırlamaktadır. VDE ve IEC’ye uygun olarak yüksek kısa devre kesme yeteneğine sahiptir.

motor ve şalter bağlantıları

Kullanımı oldukça ekonomiktir. Elektrik tesisinde kullanılmaları halinde 3 adet bıçaklı sigorta altlığı 1 adet ark hücreli şalter, ara bağlantıları için gerekli kablo, kablo pabucu, bara vs. gibi malzemelerden tasarruf edilmektedir. Aynı zamanda bağlantı noktalarının sayıları da 12'den 6'ya inmektedir. Bu nedenle temas direnci ve bağlantı hatalarının sebep olduğu enerji kayıpları en az olmakta, montaj işçiliğinden ve pano ebatlarının küçülmesinden maliyet tasarrufu sağlanmaktadır.

Yük altındaki açma ve kapama sırasında meydana gelen ark, özel geliştirilmiş ark hücreleri sayesinde tamamen söndürülmektedir. Kesici kapağı üzerinde bulunan muhafazalı küçük pencereler sayesinde, kesici açılmadan sigorta buşonlarının etiketi okunabilmekte, atık olup olmadığı görülebilmektedir.

Kapak yerinden tamamen çıkarıldığından sigorta buşonları tehlikesiz ve emniyetli bir şekilde değiştirilir. Tesisteki arıza veya bakım çalışmaları sırasında kapağın yerinden çıkarılması veya buşonsuz olarak yerine tekrar takılabilmesi mümkün olduğunda devrenin yanlışlıkla kapatılması sonucu çeşitli arıza veya kazaların meydana gelmesi önlenir. Bıçak sigortalı yük kesicileri hem pano içinde hem de pano ön yüzeyinde kullanılabilir. Faz araları speratörler ile izole edilmiştir. Yük kesici ve bağlantı kabloları sökülmeden kapak, ark hücreleri ve seperatörler değiştirilebilir.

Yük kesicinin seri olarak açılıp kapatılabilmesi için monte edildiği zemin açma kapama sırasındaki esneme ve sarsılmalara karşı dayanıklı olmalıdır. Bu şart sağlandığı taktirde, yük kesiciler kullanma şekline göre pano ön yüzüne göre veya pano içine monte edilerek kullanılır.

Yük kesicilerin kullanılması sırasında dikkat edilmesi gereken diğer bir husus kapağın kapatılarak yerine tam oturtulmasıdır. Kesici kapağının tam kapatılmaması durumunda, yeterli kontak teması sağlanamadığından kontak direnci büyümekte ve neticede ısınma ve enerji kayıplarının artmasına, yük kesici kullanma ömrünün azalmasına sebep olmaktadır.

Kapak tam kapatıldığı takdirde kilitleme sistemi nedeniyle kendiliğinden açılmamaktadır. Şebeke girişi bağlantısı alt veya üst kontak tarafından yapılabilir.

Kullanıldığı tablo ve panolarda büyük yer tasarrufu sağlarlar. Sigortalı ve sigortasız tip yük şalterleri TS EN 60947-3, IEC 60947-3 ve VDE 0660 standartlarına göre, AC 23 sınıfına uygun olarak üretilmektedirler. Bu özellikleri sayesinde AC-DC sistemleri ile motor devrelerinde güvenle kullanılırlar. Yük şalteri, komple ünite içine yerleştirilmiş sabit kontak bıçakları ve kendine has kontak sisteminden oluşmuştur. Bu sistemle, kesme enerjisi kontaklar arasında bölünür. Enerjinin kontaklar arasında bölünmesi ve yük kesme hücrelerindeki ark söndürücü elemanlar sayesinde; kontak yüzeyindeki yanma en aza indirilmiştir. Yanmanın az olması kontak ömrünü uzatır. 160 A şalterlerde sürtünmeli, diğer büyük boy şalterlerde ise döner kontak sistemi vardır. Anma akım değerleri, 160-250-400630 amperdir.

motor ve şalter bağlantıları

motor ve şalter bağlantılarımotor ve şalter bağlantıları

Bu konu 8 bölümden oluşmaktadır. Şuan 7. bölümdesiniz.

Bir SONRAKİ BÖLÜM için TIKLAYIN.

1.Bölüm için TIKLAYIN

2.Bölüm için TIKLAYIN

3.Bölüm için TIKLAYIN

4.Bölüm için TIKLAYIN

5.Bölüm için TIKLAYIN

6.Bölüm için TIKLAYIN

7.Bölüm için TIKLAYIN

8.Bölüm için TIKLAYIN

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik