BUTUNSiNAVLAR.COM
        Giriş     Üye OL
Alternatif Akım Motor Çalıştırma Şalterleri, nasıl bağlanır, bağlama şekilleri, nasıl bakımı yapılır, tamiri nasıldır, Şalterler, Şalter Çeşitleri, Pako (Paket) Şalterler, Pako Şalterlerin Yapısı, Açma Kapama ( 0-1 ) Pako Şalteri, Yıldız Üçgen Pako Şalteri

Alternatif Akım Motor Çalıştırma Şalterleri

3.2. Alternatif Akım Motor Çalıştırma Şalterleri, Bağlantı Prensip Şekilleri ve Akım Değerleri

3.2.1. Şalterler

Enerjinin açılıp kapatılması için kullanıldığı devrenin başına konulur. Tek hareketle devre akımını ani olarak keserler. Genellikle elle kumandalı olmakla birlikte otomatik olarak da devreyi açabilirler. Alıcıların rahatça çalışabilecekleri akım sınırları içinde seçilmelidirler.

3.2.2. Şalter Çeşitleri

Kullanıldıkları yerlere göre, yük şalteri, pako (paket), buton tipi ve çevirmeli, manyetik, termik-manyetik, elektronik şalterler olarak çeşitlere ayrılırlar.

motor ve şalter bağlantıları

Kuvvet tesislerinde çok kullanılan şalterleri inceleyeceğiz.

3.2.2.1. Pako (Paket) Şalterler

Birbirinin aynı olan birden fazla kontak yuvalarının bir mil üzerinde arka arkaya sıralanmasından meydana gelen ve bir eksen etrafında dönebilen, motor bağlantı işlemlerinde, ölçü aletleri komitatörlerinde, kontrol ve dağıtım tablolarında kullanılan elle kumandalışalterlere paket (pako) şalter denir. Orta ve büyük güçlü motorlar kontaktör ve rölelerle kumanda edilmektedir. Ancak küçük güçlü motorların kumandası daha ekonomik ve basit olması sebebi ile paket şalterlerle yapılır.

Her dilimde iki, üç veya dört gümüş alaşımlı kontağı bulunan paket şalterlerin, dilim sayısı arttırılarak değişik kumanda işlemlerinde kullanılırlar. Hareketli kontak bombeli, sabit kontak ise düz bir yüzeye sahiptir. Böylece tam temas en düşük geçiş direnci sağlanır.

• Pako Şalterlerin Yapısı

Paket şalterlerin ambalajının içerisinde, bağlantışemaları ve çalışma diyagramları vardır. Bu diyagramlar sayesinde kontaklarının konumları hakkında bilgi sahibi olunur.

motor ve şalter bağlantıları

Şekil 3.13’te bir paket şalterin kontaklarının 0-1-2 konumundaki durumları görülmektedir. Paket şalter 0 konumunda iken 3-4 nu’lu kontakları açıp kapatan pim diskin çukur yerinde olduğundan kontak kapalı konumdadır. 1-2 ve 5-6 nu’lu kontakları açıp kapatan pim diskin çıkıntı kısmında olduğundan kontaklar açık konumdadır. Paket şalter kolu sağa doğru çevrildiğinde yani 1 konumuna getirildiğinde 3-4 nu’lu kontağı açıp kapatan pim diskin çıkıntı kısmına gelir ve kontak açık konuma gelir. 1-2 ve 5-6 nu’lu kontakları açıp kapatan pim diskin çukur yerine geldiğinden kontakları kapatır. Paket şalter kolu sağa doğru yani 2 konumuna getirilirse kontakları kumanda eden pimler diskin çukur yerinde olduğundan kontakların hepsi kapalı durumdadır.

motor ve şalter bağlantıları

0.KONUMU 1.KONUMU 2.KONUMU

Paket şalterin kullanılmasının bazı sakıncaları vardır;

Paket şalter bulunan devrede enerji kesildiğinde, devre kapalı kalacağından enerji tekrar geldiğinde alıcılar kontrolsüz çalışır. Paket şalter ile birden fazla yerden kumanda yapılamaz. Paket şalter devrelerine motor koruma röleleri bağlanamaz.

motor ve şalter bağlantıları

Diyagramda paket şalterin kontak sayısı, kontakların açılıp kapanmaları ve konumları hakkındaki bütün bilgiler sembollerle gösterilir. Diyagramın sol üst köşesinde bulunan (0-12) rakamlarışalterin üç konumlu olduğunu gösterir. Bu kısmın altında bulunan satırlar, şalterin konumları için, sağında bulunan sütunlar ise şalterin kontakları içindir. Konumun yazıldığı satırda kare içerisi ya boş bırakılır ya da X işareti konulur. Kare boş ise şalterin o konumdaki ilgili kontağı açık, X işareti varsa o konumdaki kontağın kapalı olduğu anlaşılır. X işaretleri arasındaki çizgi, şalterin 1 konumundan 2 konumuna geçerken kontağın hiç açılmadığını gösterir. Konumlar arasındaki X işaretleri arasında çizgi yok ise ilgili kontak, şalterin konum değişiminde önce açılıp sonra kapanmaktadır.

Diyagramda 1 ve 2 konumları arasına konan oktan ise bu paket şalterin yaylı olduğu 2 konumunda çevrilip bırakılırsa 2 konumunda beklemeden 1 konumuna geri döneceği anlaşılır.

Bağlantışemasına bakıldığında şalter O konumundayken 3-4 nu’lu kontak kapalı olduğundan yalnızca L2 lambası yanar. Şalter 1 nu’lu konumdayken 3-4 nu’lu kontak açık 1-2 ve 5-6 nu’lu kontaklar kapandığında L2 lambası söner, L1 ve L3 lambası yanar. Şalter 2 nu’lu konumdayken her üç kontakta kapalı olduğundan lambaların üçü birden yanar. 1-2 nu’lu kontak şalterin 1 konumundan 2 nu’lu konuma geçerken açılmayacağından L1 lambası geçiş anında sönmez. Diğer lambalar geçiş anında önce söner sonra tekrar yanar. Çünkü geçiş anında kontaklar açılıp tekrar kapanmıştır (Şekil 3.14).

• Pako Şalterlerin Çeşitleri

Pako (paket) şalterlerin bir fazlı ve üç fazlı motorlar için üretilen çeşitleri vardır. Üç fazlı motorlar için açma-kapama, yıldız-üçgen, enversör (devir yönü değiştirici), bir fazlı motorlar için, yol verme ve enversör şalterleri gibi çeşitleri vardır. Motorların kumandası için pako şalterler kutular içine montaj yapılarak kullanılır.

3.2.2.1.1. Açma Kapama ( 0-1 ) Pako Şalteri

Küçük güçlü üç fazlı motorların direkt olarak çalıştırılıp durdurulması amacıyla kullanılır. Devreye sigortalarla beraber bağlanır. 0 konumunda motor çalışmaz, 1 konumunda motor çalıştırılır. Diyagramda X işareti karşısındaki (örnek 1-2 nu’lu kontaklar) kontakların kapalı olduğunu gösterir.

motor ve şalter bağlantıları

Şekil 3.15’i incelediğimizde; 1 konumunda, 1-2 (U-L1), 3-4 (V-L2 ), 5-6 ( W-L3 ) kontakları kapalıdır ve üç faz (L1-L2-L3) kapalı kontaklardan geçerek motorun çalışmasını sağlar. L1 fazı 1 nu’lu, L2 fazı 3 nu’lu, L3 fazı 5 nu’lu şalter klemensine bağlanır.

motor ve şalter bağlantılarımotor ve şalter bağlantıları

Şekil 3.16’da açma kapama pako şalterin bağlantı yerleri ve boyutları verilmiştir, inceleyiniz.

3.2.2.1.2. Yıldız Üçgen Pako Şalteri

Küçük güçlü üç fazlı asenkron motorlara yıldız üçgen yol verme amacıyla kullanılır. Yıldız üçgen yol vermede, daha önceden de belirtildiği gibi ilk önce yıldız yol verilir daha sonra motor normal devrine ulaşınca üçgen bağlantılı çalışmaya geçirilir. Yıldız çalışma süresi uzun tutulursa, motor yüklendiği zaman moment üçgen çalışmaya göre küçük olacağı için yükü kaldıramaz. Ayrıca yıldız çalışmadan üçgen çalışmaya geçilmesi çok ani olmalıdır. Bu süre uzun tutulursa üçgene geçilirken şebekeden darbe şeklinde ani akım çekilir. Yıldız üçgen yol vermede gecikmeli tip sigorta kullanılmalıdır.

motor ve şalter bağlantılarımotor ve şalter bağlantıları

Şekil 3.17’deki yıldız üçgen şalter bağlantı diyagramını incelediğimizde, L1 fazı 1 nu’lu, L2 fazı 9 nu’lu, L3 fazı 14 nu’lu şalter bağlantı terminaline bağlanmıştır. Motorun U1 sargı ucu 2 nu’lu, V1 sargı ucu 6 nu’lu, W1 sargı ucu 13 nu’lu, U2 (X) sargı ucu 10 nu’lu, V2 (Y) sargı ucu 15 nu’lu, W2 (Z) sargı ucu 4 nu’lu şalter bağlantı terminallerine bağlanmıştır. X işareti kontakların kapalı olduğunu gösterir, X işaretleri arasındaki çizgiler (), kontakların hiç açılmadan diğer konuma (0 – ? – ?) geçiş yapıldığını ifade eder. Örnek olarak 1-2 nu’lu kontağın yıldızdan üçgene geçişte hiç açılmadığını gösterir.

Yıldız çalışmada; 1-2, 5-6, 7-8, 11-12, 13-14 nu’lu kontaklar kapalıdır. U2 (X)-V2 (Y)-W2 (Z) motor sargı uçları kontaklar vasıtasıyla birleştirilir.

Üçgen çalışmada; 1-2, 3-4, 5-6, 9-10, 13-14, 15-16 nu’lu kontaklar kapalıdır. L1-U1- W2 (Z) uçları, L2-V1-U2 (X) uçları, L3-W1-V2 (Y) uçları kontaklar vasıtasıyla birleştirilir.

1-3, 4-8, 5-9, 7-11, 10-12, 11-15, 14-16 nu’lu şalter bağlantı terminalleri köprü yapılmıştır.

motor ve şalter bağlantılarımotor ve şalter bağlantıları

Bu konu 8 bölümden oluşmaktadır. Şuan 5. bölümdesiniz.

Bir SONRAKİ BÖLÜM için TIKLAYIN.

1.Bölüm için TIKLAYIN

2.Bölüm için TIKLAYIN

3.Bölüm için TIKLAYIN

4.Bölüm için TIKLAYIN

5.Bölüm için TIKLAYIN

6.Bölüm için TIKLAYIN

7.Bölüm için TIKLAYIN

8.Bölüm için TIKLAYIN

TÜM DERS NOTLARI İÇİN TIKLAYIN
YORUMLAR

YORUM YAZ
Yorum yazabilmek için sağ üstten giriş yapmanız gerekir.
  Üye değilseniz,üye olmak için
 TIKLAYIN.
Lütfen sorularınızı yukarıdaki SORUSOR sekmesinden sorunuz
Buradan sorularınıza admin tarafından CEVAP VERİLMEYECEKTİR.
Max. 1000 karakter.
Sinavlara hazirlik